9. තිස්සසුත්තවණ්ණනා

243. නවමෙ දුම්මනොති උප්පන්නදොමනස්සො. කස්මා පනායං එවං දුක්ඛී දුම්මනො ජාතොති? ඛත්තියපබ්බජිතො හෙස, තෙන නං පබ්බාජෙත්වා දුපට්ටසාටකං නිවාසාපෙත්වා වරචීවරං පාරුපෙත්වා අක්ඛීනි අඤ්ජෙත්වා මනොසිලාතෙලෙන සීසං මක්ඛෙසුං. සො භික්ඛූසු රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානං ගතෙසු ‘‘භික්ඛුනා නාම විවිත්තොකාසෙ නිසීදිතබ්බ’’න්ති අජානන්තො භොජනසාලං ගන්ත්වා මහාපීඨං ආරුහිත්වා නිසීදි. දිසාවචරා ආගන්තුකා පංසුකූලිකා භික්ඛූ ආගන්ත්වා, ‘‘ඉමිනාව නීහාරෙන රජොකිණ්ණෙහි ගත්තෙහි න සක්කා දසබලං පස්සිතුං. භණ්ඩකං තාව ඨපෙස්සාමා’’ති භොජනසාලං අගමංසු. සො තෙසු මහාථෙරෙසු ආගච්ඡන්තෙසු නිච්චලො නිසීදියෙව. අඤ්ඤෙ භික්ඛූ ‘‘පාදවත්තං කරොම, තාලවණ්ටෙන බීජාමා’’ති ආපුච්ඡන්ති. අයං පන නිසින්නකොව ‘‘කතිවස්සත්ථා’’ති? පුච්ඡිත්වා, ‘‘මයං අවස්සිකා. තුම්හෙ පන කතිවස්සත්ථා’’ති? වුත්තෙ, ‘‘මයං අජ්ජ පබ්බජිතා’’ති ආහ. අථ නං භික්ඛූ, ‘‘ආවුසො, අධුනා ඡින්නචූළොසි, අජ්ජාපි තෙ සීසමූලෙ ඌකාගන්ධො වායතියෙව, ත්වං නාම එත්තකෙසු වුඩ්ඪතරෙසු වත්තං ආපුච්ඡන්තෙසු නිස්සද්දො නිච්චලො නිසින්නො, අපචිතිමත්තම්පි තෙ නත්ථි, කස්ස සාසනෙ පබ්බජිතොසී’’ති? පරිවාරෙත්වා තං වාචාසත්තීහි පහරන්තා ‘‘කිං ත්වං ඉණට්ටො වා භයට්ටො වා ජීවිතුං අසක්කොන්තො පබ්බජිතො’’ති? ආහංසු. සො එකම්පි ථෙරං ඔලොකෙසි, තෙන ‘‘කිං මං ඔලොකෙසි මහල්ලකා’’ති? වුත්තෙ අඤ්ඤං ඔලොකෙසි, තෙනපි තථෙව වුත්තෙ අථස්ස ‘‘ඉමෙ මං පරිවාරෙත්වා වාචාසත්තීහි විජ්ඣන්තී’’ති ඛත්තියමානො උප්පජ්ජි. අක්ඛීසු මණිවණ්ණානි අස්සූනි සඤ්චරිංසු. තතො නෙ ආහ – ‘‘කස්ස සන්තිකං ආගතත්ථා’’ති. තෙ ‘‘කිං පන ත්වං ‘මය්හං සන්තිකං ආගතා’ති? අම්හෙ මඤ්ඤසි ගිහිබ්‍යඤ්ජනභට්ඨකා’’ති වත්වා, ‘‘සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලස්ස සත්ථු සන්තිකං ආගතම්හා’’ති ආහංසු. සො ‘‘මය්හං භාතු සන්තිකෙ ආගතා තුම්හෙ, යදි එවං ඉදානි වො ආගතමග්ගෙනෙව ගමනං කරිස්සාමී’’ති කුජ්ඣිත්වා නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ චින්තෙසි – ‘‘මයි ඉමිනාව නීහාරෙන ගතෙ සත්ථා එතෙ න නීහරාපෙස්සතී’’ති දුක්ඛී දුම්මනො අස්සූනි පවත්තයමානො අගමාසි. ඉමිනා කාරණෙන එස එවං ජාතොති.

වාචාසන්නිතොදකෙනාති වචනපතොදෙන. සඤ්ජම්භරිමකංසූති සඤ්ජම්භරිතං නිරන්තරං ඵුටං අකංසු, උපරි විජ්ඣිංසූති වුත්තං හොති. වත්තාති පරෙ යදිච්ඡකං වදතියෙව. නො ච වචනක්ඛමොති පරෙසං වචනං ඛමිතුං න සක්කොති. ඉදානි තාව ත්වං ඉමිනා කොපෙන ඉමිනා වුත්තවාචාසන්නිතොදකෙන විද්ධො. අතීතෙ පන රට්ඨතො ච පබ්බාජිතොති. එවං වුත්තෙ, ‘‘කතරස්මිං කාලෙ භගවා’’ති? භික්ඛූ භගවන්තං යාචිංසු.

සත්ථා ආහ – අතීතෙ බාරාණසියං බාරාණසිරාජා රජ්ජං කාරෙසි. අථෙකො ජාතිමා, එකො මාතඞ්ගොති ද්වෙ ඉසයො බාරාණසිං අගමංසු. තෙසු ජාතිමා පුරෙතරං ගන්ත්වා කුම්භකාරසාලායං නිසීදි. මාතඞ්ගො තාපසො පච්ඡා ගන්ත්වා තත්ථ ඔකාසං යාචි කුම්භකාරො ‘‘අත්ථෙත්ථ පඨමතරං පවිට්ඨො පබ්බජිතො, තං පුච්ඡා’’ති ආහ. සො අත්තනො පරික්ඛාරං ගහෙත්වා සාලාය ද්වාරමූලෙ ඨත්වා, ‘‘අම්හාකම්පි ආචරිය එකරත්තිවාසාය ඔකාසං දෙථා’’ති ආහ. ‘‘පවිස, භො’’ති. පවිසිත්වා නිසින්නං, ‘‘භො, කිං ගොත්තොසී’’ති? පුච්ඡි. ‘‘චණ්ඩාලගොත්තොම්හී’’ති. ‘‘න සක්කා තයා සද්ධිං එකට්ඨානෙ නිසීදිතුං, එකමන්තං ගච්ඡා’’ති. සො ච තත්ථෙව තිණසන්ථාරකං පත්ථරිත්වා නිපජ්ජි, ජාතිමා ද්වාරං නිස්සාය නිපජ්ජි. ඉතරො පස්සාවත්ථාය නික්ඛමන්තො තං උරස්මිං අක්කමි. ‘‘කො එසො’’ති ච වුත්තෙ? ‘‘අහං ආචරියා’’ති ආහ. ‘‘රෙ චණ්ඩාල, කිං අඤ්ඤතො මග්ගං න පස්සසි? අථ මෙ ආගන්ත්වා අක්කමසී’’ති. ‘‘ආචරිය, අදිස්වා මෙ අක්කන්තොසි, ඛම මය්හ’’න්ති. සො මහාපුරිසෙ බහි නික්ඛන්තෙ චින්තෙසි – ‘‘අයං පච්චාගච්ඡන්තොපි ඉතොව ආගමිස්සතී’’ති පරිවත්තෙත්වා නිපජ්ජි. මහාපුරිසොපි ‘‘ආචරියො ඉතො සීසං කත්වා නිපන්නො, පාදසමීපෙන ගමිස්සාමී’’ති පවිසන්තො පුන උරස්මිංයෙව අක්කමි. ‘‘කො එසො’’ති ච වුත්තෙ? ‘‘අහං ආචරියා’’ති ආහ. ‘‘පඨමං තාව තෙ අජානන්තෙන කතං, ඉදානි මං ඝටෙන්තොව අකාසි, සූරියෙ තෙ උග්ගච්ඡන්තෙ සත්තධා මුද්ධා ඵලතූ’’ති සපි. මහාපුරිසො කිඤ්චි අවත්වා පුරෙඅරුණෙයෙව සූරියං ගණ්හි, නාස්ස උග්ගන්තුං අදාසි. මනුස්සා ච හත්ථිඅස්සාදයො ච පබුජ්ඣිංසු.

මනුස්සා රාජකුලං ගන්ත්වා, ‘‘දෙව, සකලනගරෙ අප්පබුද්ධො නාම නත්ථි, න ච අරුණුග්ගං පඤ්ඤායති, කින්නු ඛො එත’’න්ති? තෙන හි නගරං පරිවීමංසථාති. තෙ පරිවීමංසන්තා කුම්භකාරසාලායං ද්වෙ තාපසෙ දිස්වා, ‘‘ඉමෙසං එතං කම්මං භවිස්සතී’’ති ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රඤ්ඤා ච ‘‘පුච්ඡථ නෙ’’ති වුත්තා ආගන්ත්වා ජාතිමන්තං පුච්ඡිංසු – ‘‘තුම්හෙහි අන්ධකාරං කත’’න්ති. ‘‘න මයා කතං, එස පන කූටජටිලො ඡවො අනන්තමායො, තං පුච්ඡථා’’ති. තෙ ආගන්ත්වා මහාපුරිසං පුච්ඡිංසු – ‘‘තුම්හෙහි, භන්තෙ, අන්ධකාරං කත’’න්ති. ‘‘ආම අයං ආචරියො මං අභිසපි, තස්මා මයා කත’’න්ති. තෙ ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජාපි ආගන්ත්වා මහාපුරිසං ‘‘තුම්හෙහි කතං, භන්තෙ’’ති? පුච්ඡි. ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. ‘‘කස්මා භන්තෙ’’ති? ‘‘ඉමිනා අභිසපිතොම්හි, සචෙ මං එසො ඛමාපෙස්සති, සූරියං විස්සජ්ජෙස්සාමී’’ති. රාජා ‘‘ඛමාපෙථ, භන්තෙ, එත’’න්ති ආහ. ඉතරො ‘‘මාදිසො ජාතිමා කිං එවරූපං චණ්ඩාලං ඛමාපෙස්සති? න ඛමාපෙමී’’ති.

අථ නං මනුස්සා ‘‘න කිං ත්වං අත්තනො රුචියා ඛමාපෙස්සසී’’ති? වත්වා හත්ථෙසු ච පාදෙසු ච ගහෙත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ‘‘ඛමාපෙහී’’ති ආහංසු. සො නිස්සද්දො නිපජ්ජි. පුනපි නං ‘‘ඛමාපෙහී’’ති ආහංසු. තතො ‘‘ඛම මය්හං, ආචරියා’’ති ආහ. මහාපුරිසො ‘‘අහං තාව තුය්හං ඛමිත්වා සූරියං විස්සජ්ජෙස්සාමි, සූරියෙ පන උග්ගතෙ තව සීසං සත්තධා ඵලිස්සතී’’ති වත්වා, ‘‘ඉමස්ස සීසප්පමාණං මත්තිකාපිණ්ඩං මත්ථකෙ ඨපෙත්වා එතං නදියා ගලප්පමාණෙ උදකෙ ඨපෙථා’’ති ආහ. මනුස්සා තථා අකංසු. එත්තාවතා සරට්ඨකං රාජබලං සන්නිපති. මහාපුරිසො සූරියං මුඤ්චි. සූරියරස්මි ආගන්ත්වා මත්තිකාපිණ්ඩං පහරි. සො සත්තධා භිජ්ජි. තාවදෙව සො නිමුජ්ජිත්වා එකෙන තිත්ථෙන උත්තරිත්වා පලායි. සත්ථා ඉමං වත්ථුං ආහරිත්වා, ‘‘ඉදානි තාව ත්වං භික්ඛූනං සන්තිකෙ පරිභාසං ලභසි, පුබ්බෙපි ඉමං කොධං නිස්සාය රට්ඨතො පබ්බාජිතො’’ති අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා අථ නං ඔවදන්තො න ඛො තෙ තං තිස්ස පතිරූපන්තිආදිමාහ. නවමං.