7. පුනබ්බසුසුත්තවණ්ණනා

241. සත්තමෙ තෙන ඛො පන සමයෙනාති කතරසමයෙන? සූරියස්ස අත්ථඞ්ගමනසමයෙන. තදා කිර භගවා පච්ඡාභත්තෙ මහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා මහාජනං උය්‍යොජෙත්වා න්හානකොට්ඨකෙ න්හත්වා ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ පුරත්ථිමලොකධාතුං ඔලොකයමානො නිසීදි. අථෙකචාරිකද්විචාරිකාදයො පංසුකූලිකපිණ්ඩපාතිකභික්ඛූ අත්තනො අත්තනො වසනට්ඨානෙහි නික්ඛමිත්වා ආගම්ම දසබලං වන්දිත්වා රත්තසාණියා පරික්ඛිපමානා විය නිසීදිංසු. අථ නෙසං අජ්ඣාසයං විදිත්වා සත්ථා නිබ්බානපටිසංයුත්තං ධම්මකථං කථෙසි.

එවං තොසෙසීති සා කිර ධීතරං අඞ්කෙනාදාය පුත්තං අඞ්ගුලියා ගහෙත්වා ජෙතවනපිට්ඨියං පාකාරපරික්ඛෙපසමීපෙ උච්චාරපස්සාවඛෙළසිඞ්ඝාණිකං පරියෙසමානා අනුපුබ්බෙන ජෙතවනද්වාරකොට්ඨකං සම්පත්තා. භගවතො ච, ‘‘ආනන්ද, පත්තං ආහර, චීවරං ආහර, විඝාසාදානං දානං දෙහී’’ති කථෙන්තස්ස සද්දො සමන්තා ද්වාදසහත්ථමත්තමෙව ගණ්හාති. ධම්මං දෙසෙන්තස්ස සචෙපි චක්කවාළපරියන්තං කත්වා පරිසා නිසීදති, යථා පරිසං ගච්ඡති, බහිපරිසාය එකඞ්ගුලිමත්තම්පි න නිග්ගච්ඡති, ‘‘මා අකාරණා මධුරසද්දො නස්සී’’ති. තත්‍රායං යක්ඛිනී බහිපරිසාය ඨිතා සද්දං න සුණාති, ද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතාය පනස්සා මහතියා බුද්ධවීථියා අභිමුඛෙ ඨිතා ගන්ධකුටි පඤ්ඤායි. සා නිවාතෙ දීපසිඛා විය බුද්ධගාරවෙන හත්ථකුක්කුච්චාදිරහිතං නිච්චලං පරිසං දිස්වා – ‘‘නූන මෙත්ථ කිඤ්චි භාජනීයභණ්ඩං භවිස්සති, යතො අහං සප්පිතෙලමධුඵාණිතාදීසු කිඤ්චිදෙව පත්තතො වා හත්ථතො වා පග්ඝරන්තං භූමියං වා පන පතිතං ලභිස්සාමී’’ති අන්තොවිහාරං පාවිසි. ද්වාරකොට්ඨකෙ අවරුද්ධකානං නිවාරණත්ථාය ඨිතා ආරක්ඛදෙවතා යක්ඛිනියා උපනිස්සයං දිස්වා න නිවාරෙසි. තස්සා සහ පරිසාය එකීභාවගමනෙන මධුරස්සරො ඡවිආදීනි ඡින්දිත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච අට්ඨාසි. තං ධම්මස්සවනත්ථාය නිච්චලං ඨිතං පුරිමනයෙනෙව පුත්තකා චොදයිංසු. සා ‘‘ධම්මස්සවනස්ස මෙ අන්තරායං කරොන්තී’’ති පුත්තකෙ තුණ්හී උත්තරිකෙ හොහීති එවං තොසෙසි.

තත්ථ යාවාති යාව ධම්මං සුණාමි, තාව තුණ්හී හොහීති අත්ථො. සබ්බගන්ථප්පමොචනන්ති නිබ්බානං ආගම්ම සබ්බෙ ගන්ථා පමුච්චන්ති, තස්මා තං සබ්බගන්ථප්පමොචනන්ති වුච්චති. අතිවෙලාති වෙලාතික්කන්තා පමාණාතික්කන්තා. පියායනාති මග්ගනා පත්ථනා. තතො පියතරන්ති යා අයං අස්ස ධම්මස්ස මග්ගනා පත්ථනා, ඉදං මය්හං තතො පියතරන්ති අත්ථො. පියතරාති වා පාඨො. පාණිනන්ති යථා පාණීනං දුක්ඛා මොචෙති. කෙ මොචෙතීති? පාණිනෙති ආහරිත්වා වත්තබ්බං. යං ධම්මං අභිසම්බුද්ධන්ති, යං ධම්මං භගවා අභිසම්බුද්ධො. තුණ්හීභූතායමුත්තරාති න කෙවලං අහමෙව, අයං මෙ භගිනී උත්තරාපි තුණ්හීභූතාති වදති. සද්ධම්මස්ස අනඤ්ඤායාති, අම්ම, මයං පුබ්බෙපි ඉමං සද්ධම්මමෙව අජානිත්වා ඉදානි ඉදං ඛුප්පිපාසාදිදුක්ඛං අනුභවන්තා දුක්ඛං චරාම විහරාම.

චක්ඛුමාති පඤ්චහි චක්ඛූහි චක්ඛුමා. ධම්මං දෙසෙන්තොයෙව භගවා පරිසං සල්ලක්ඛයමානො තස්සා යක්ඛිනියා චෙව යක්ඛදාරකස්ස ච සොතාපත්තිඵලස්ස උපනිස්සයං දිස්වා දෙසනං විනිවට්ටෙත්වා චතුසච්චකථං දීපෙති, තං සුත්වා තස්මිංයෙව දෙසෙ ඨිතා යක්ඛිනී සද්ධිං පුත්තෙන සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතා. ධීතුයාපි පනස්සා උපනිස්සයො අත්ථි, අතිදහරත්තා පන දෙසනං සම්පටිච්ඡිතුං නාසක්ඛි.

ඉදානි සා යක්ඛිනී පුත්තස්ස අනුමොදනං කරොන්තී සාධු ඛො පණ්ඩිතො නාමාතිආදිමාහ. අජ්ජාහම්හි සමුග්ගතාති අහම්හි අජ්ජ වට්ටතො උග්ගතා සමුග්ගතා සාසනෙ වා උග්ගතා සමුග්ගතා, ත්වම්පි සුඛී හොහීති. දිට්ඨානීති මයා ච තයා ච දිට්ඨානි. උත්තරාපි සුණාතු මෙති, ‘‘අම්හාකං චතුසච්චපටිවෙධභාවං, ධීතා මෙ උත්තරාපි, සුණාතූ’’ති වදති. සහ සච්චපටිවෙධෙනෙව සාපි සූචිලොමො විය සබ්බං සෙතකණ්ඩුකච්ඡුආදිභාවං පහාය දිබ්බසම්පත්තිං පටිලභති සද්ධිං පුත්තෙන. ධීතා පනස්සා යථා නාම ලොකෙ මාතාපිතූහි ඉස්සරියෙ ලද්ධෙ පුත්තානම්පි තං හොති, එවං මාතු-ආනුභාවෙනෙව සම්පත්තිං ලභි. තතො පට්ඨාය ච සා සද්ධිං පුත්තකෙහි ගන්ධකුටිසමීපරුක්ඛෙයෙව නිවාසරුක්ඛං ලභිත්වා සායං පාතං බුද්ධදස්සනං ලභමානා ධම්මං සුණමානා දීඝරත්තං තත්ථෙව වසි. සත්තමං.