5. සානුසුත්තවණ්ණනා

239. පඤ්චමෙ යක්ඛෙන ගහිතො හොතීති සො කිර තස්සා උපාසිකාය එකපුත්තකො. අථ නං සා දහරකාලෙයෙව පබ්බාජෙසි. සො පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සීලවා අහොසි වත්තසම්පන්නො, ආචරියුපජ්ඣායආගන්තුකාදීනං වත්තං කතමෙව හොති, මාසස්ස අට්ඨමීදිවසෙ පාතො වුට්ඨාය උදකමාළකෙ උදකං උපට්ඨාපෙත්වා ධම්මස්සවනග්ගං සම්මජ්ජිත්වා දීපං ජාලෙත්වා මධුරස්සරෙන ධම්මස්සවනං ඝොසෙති. භික්ඛූ තස්ස ථාමං ඤත්වා ‘‘සරභාණං භණ, සාමණෙරා’’ති අජ්ඣෙසන්ති. සො ‘‘මය්හං හදයවාතො රුජති, කාසො වා බාධතී’’ති කිඤ්චි පච්චාහාරං අකත්වා ධම්මාසනං අභිරුහිත්වා ආකාසගඞ්ගං ඔතාරෙන්තො විය සරභාණං වත්වා ඔතරන්තො – ‘‘මය්හං මාතාපිතූනම්පි ඉමස්මිං සරභඤ්ඤෙ පත්තී’’ති වදති. තස්ස මනුස්සා මාතාපිතරො පත්තියා දින්නභාවං න ජානන්ති. අනන්තරත්තභාවෙ පනස්ස මාතා යක්ඛිනී ජාතා. සා දෙවතාහි සද්ධිං ආගතා, ධම්මං සුත්වා – ‘‘සාමණෙරෙන දින්නපත්තිං අනුමොදාමි, තාතා’’ති වදති. සීලසම්පන්නා ච නාම භික්ඛූ සදෙවකස්ස ලොකස්ස පියා හොන්තීති තස්මිං සාමණෙරෙ දෙවතා සලජ්ජා සගාරවා මහාබ්‍රහ්මං විය අග්ගික්ඛන්ධං විය ච නං මඤ්ඤන්ති. සාමණෙරෙ ගාරවෙන තං යක්ඛිනිං ගරුං කත්වා පස්සන්ති. ධම්මස්සවනයක්ඛසමාගමාදීසු ‘‘සානුමාතා සානුමාතා’’ති යක්ඛිනියා අග්ගාසනං අග්ගොදකං අග්ගපිණ්ඩං දෙන්ති. මහෙසක්ඛාපි යක්ඛා තං දිස්වා මග්ගා ඔක්කමන්ති, ආසනා වුට්ඨහන්ති.

අථ ඛො සාමණෙරො වුඩ්ඪිමන්වාය පරිපක්කින්ද්‍රියො අනභිරතිපීළිතො අනභිරතිං විනොදෙතුං අසක්කොන්තො පරූළ්හකෙසනඛො කිලිට්ඨනිවාසනපාරුපනො කස්සචි අනාරොචෙත්වා පත්තචීවරමාදාය එකකොව මාතු ඝරං ගතො. උපාසිකා පුත්තං දිස්වා, වන්දිත්වා ආහ – ‘‘තාත, ත්වං පුබ්බෙ ආචරියුපජ්ඣායෙහි වා දහරසාමණෙරෙහි වා සද්ධිං ඉධාගච්ඡසි. කස්මා එකකොව අජ්ජ ආගතො’’ති? සො උක්කණ්ඨිතභාවං ආරොචෙසි. සද්ධා උපාසිකා නානප්පකාරෙන ඝරාවාසෙ ආදීනවං දස්සෙත්වා පුත්තං ඔවදමානාපි තං සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තී, ‘‘අප්පෙව නාම අත්තනො ධම්මතායපි සල්ලක්ඛෙස්සතී’’ති අනුයොජෙත්වාව – ‘‘තිට්ඨ, තාත, යාව තෙ යාගුභත්තං සම්පාදෙමි, යාගුං පිවිත්වා කතභත්තකිච්චස්ස තෙ මනාපානි වත්ථානි නීහරිත්වා දස්සාමී’’ති වත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි සාමණෙරො. උපාසිකා මුහුත්තෙනෙව යාගුඛජ්ජකං සම්පාදෙත්වා අදාසි. තතො ‘‘භත්තං සම්පාදෙස්සාමී’’ති අවිදූරෙ නිසින්නා තණ්ඩුලෙ ධොවති. තස්මිං සමයෙ සා යක්ඛිනී ‘‘කහං නු ඛො සාමණෙරො? කිඤ්චි භික්ඛාහාරං ලභති, උදාහු නො’’ති? ආවජ්ජමානා තස්ස විබ්භමිතුකාමතාය නිසින්නභාවං ඤත්වා, ‘‘මා හෙව ඛො මෙ දෙවතානං අන්තරෙ ලජ්ජං උප්පාදෙය්‍ය, ගච්ඡාමිස්ස විබ්භමනෙ අන්තරායං කරොමී’’ති ආගන්ත්වා සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා ගීවං පරිවත්තෙත්වා භූමියං පාතෙසි. සො අක්ඛීහි විපරිවත්තෙහි ඛෙළෙන පග්ඝරන්තෙන භූමියං විප්ඵන්දති. තෙන වුත්තං ‘‘යක්ඛෙන ගහිතො හොතී’’ති.

අභාසීති උපාසිකා පුත්තස්ස තං විප්පකාරං දිස්වා වෙගෙන ගන්ත්වා පුත්තං ආලිඞ්ගෙත්වා ඌරූසු නිපජ්ජාපෙසි. සකලගාමවාසිනො ආගන්ත්වා බලිකම්මාදීනි කරොන්ති. උපාසිකා පරිදෙවමානා ඉමා ගාථායො අභාසි.

පාටිහාරියපක්ඛඤ්චාති මනුස්සා ‘‘අට්ඨමීඋපොසථස්ස පච්චුග්ගමනඤ්ච අනුග්ගමනඤ්ච කරිස්සාමා’’ති සත්තමියාපි නවමියාපි උපොසථඞ්ගානි සමාදියන්ති, චාතුද්දසීපන්නරසීනං පච්චුග්ගමනානුග්ගමනං කරොන්තා තෙරසියාපි පාටිපදෙපි සමාදියන්ති, ‘‘වස්සාවාසස්ස අනුග්ගමනං කරිස්සාමා’’ති ද්වින්නං පවාරණානං අන්තරෙ අඩ්ඪමාසං නිබද්ධුපොසථිකා භවන්ති. ඉදං සන්ධාය වුත්තං ‘‘පාටිහාරියපක්ඛඤ්චා’’ති. අට්ඨඞ්ගසුසමාගතන්ති අට්ඨඞ්ගෙහි සුට්ඨු සමාගතං, සම්පයුත්තන්ති අත්ථො. බ්‍රහ්මචරියන්ති සෙට්ඨචරියං. න තෙ හි යක්ඛා කීළන්තීති න තෙ ගහෙත්වා යක්ඛා කිලමෙන්ති.

පුන චාතුද්දසින්ති ඉමාය ගාථාය සාමණෙරස්ස කායෙ අධිමුත්තා යක්ඛිනී ආහ. ආවි වා යදි වා රහොති කස්සචි සම්මුඛෙ වා පරම්මුඛෙ වා. පමුත්‍යත්ථීති පමුත්ති අත්ථි. උප්පච්චාපීති උප්පතිත්වාපි. සචෙපි සකුණො විය උප්පතිත්වා පලායසි, තථාපි තෙ මොක්ඛො නත්ථීති වදති. එවඤ්ච පන වත්වා සාමණෙරං මුඤ්චි. සාමණෙරො අක්ඛීනි උම්මීලෙසි, මාතා කෙසෙ පකිරිය අස්සසන්තී පස්සසන්තී රොදති. සො ‘‘අමනුස්සෙන ගහිතොම්හී’’ති න ජානාති. ඔලොකෙන්තො පන ‘‘අහං පුබ්බෙ පීඨෙ නිසින්නො. මාතා මෙ අවිදූරෙ නිසීදිත්වා තණ්ඩුලෙ ධොවති. ඉදානි පනම්හි භූමියං නිසින්නො, මාතාපි මෙ අස්සසන්තී පස්සසන්තී රොදති, සකලගාමවාසිනොපි සන්නිපතිතා. කිං නු ඛො එත’’න්ති? නිපන්නකොව මතං වා අම්මාති ගාථමාහ.

කාමෙ චජිත්වානාති දුවිධෙපි කාමෙ පහාය. පුනරාගච්ඡතෙති විබ්භමනවසෙන ආගච්ඡති. පුන ජීවං මතො හි සොති උප්පබ්බජිත්වා පුන ජීවන්තොපි සො මතකොව, තස්මා තම්පි රොදන්තීති වදති.

ඉදානිස්ස ඝරාවාසෙ ආදීනවං දස්සෙන්තී කුක්කුළාතිආදිමාහ. තත්ථ කුක්කුළාති ඝරාවාසො කිර උණ්හට්ඨෙන කුක්කුළා නාම හොති. කස්ස උජ්ඣාපයාමසෙති – ‘‘අභිධාවථ, භද්දං තෙ හොතූ’’ති එවං වත්වා – ‘‘යං ත්වං විබ්භමිතුකාමො යක්ඛෙන පාපිතො, ඉමං විප්පකාරං කස්ස මයං උජ්ඣාපයාම නිජ්ඣාපයාම ආරොචයාමා’’ති වදති. පුන ඩය්හිතුමිච්ඡසීතිආදිත්තඝරතො නීහටභණ්ඩං විය ඝරා නීහරිත්වා බුද්ධසාසනෙ පබ්බජිතො පුන මහාඩාහසදිසෙ ඝරාවාසෙ ඩය්හිතුං ඉච්ඡසීති අත්ථො. සො මාතරි කථෙන්තියා කථෙන්තියා සල්ලක්ඛෙත්වා හිරොත්තප්පං පටිලභිත්වා, ‘‘නත්ථි මය්හං ගිහිභාවෙන අත්ථො’’ති ආහ. අථස්ස මාතා ‘‘සාධු, තාතා’’ති තුට්ඨා පණීතභොජනං භොජෙත්වා, ‘‘කති වස්සොසි, තාතා’’ති පුච්ඡි. පරිපුණ්ණවස්සොම්හි උපාසිකෙති. ‘‘තෙන හි, තාත, උපසම්පදං කරොහී’’ති චීවරසාටකෙ අදාසි. සො තිචීවරං කාරාපෙත්වා උපසම්පන්නො බුද්ධවචනං උග්ගණ්හන්තො තෙපිටකො හුත්වා සීලාදීනං ආගතට්ඨානෙ තං තං පූරෙන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා මහාධම්මකථිකො හුත්වා වීසවස්සසතං ඨත්වා සකලජම්බුදීපං ඛොභෙත්වා පරිනිබ්බායි. පඤ්චමං.