4. නසන්තිසුත්තවණ්ණනා

34. චතුත්ථෙ කමනීයානීති රූපාදීනි ඉට්ඨාරම්මණානි. අපුනාගමනං අනාගන්තා පුරිසො මච්චුධෙය්‍යාති තෙභූමකවට්ටසඞ්ඛාතා මච්චුධෙය්‍යා අපුනාගමනසඞ්ඛාතං නිබ්බානං අනාගන්තා. නිබ්බානඤ්හි සත්තා න පුනාගච්ඡන්ති, තස්මා තං අපුනාගමනන්ති වුච්චති. තං කාමෙසු බද්ධො ච පමත්තො ච අනාගන්තා නාම හොති, සො තං පාපුණිතුං න සක්කොති, තස්මා එවමාහ. ඡන්දජන්ති තණ්හාඡන්දතො ජාතං. අඝන්ති පඤ්චක්ඛන්ධදුක්ඛං. දුතියපදං තස්සෙව වෙවචනං. ඡන්දවිනයා අඝවිනයොති තණ්හාවිනයෙන පඤ්චක්ඛන්ධවිනයො. අඝවිනයා දුක්ඛවිනයොති පඤ්චක්ඛන්ධවිනයෙන වට්ටදුක්ඛං විනීතමෙව හොති. චිත්‍රානීති ආරම්මණචිත්තානි. සඞ්කප්පරාගොති සඞ්කප්පිතරාගො. එවමෙත්ථ වත්ථුකාමං පටික්ඛිපිත්වා කිලෙසකාමො කාමොති වුත්තො. අයං පනත්ථො පසූරසුත්තෙන (සු. නි. 830 ආදයො) විභාවෙතබ්බො. පසූරපරිබ්බාජකො හි ථෙරෙන ‘‘සඞ්කප්පරාගො පුරිසස්ස කාමො’’ති වුත්තෙ –

‘‘න තෙ කාමා යානි චිත්‍රානි ලොකෙ,

සඞ්කප්පරාගඤ්ච වදෙසි කාමං;

සඞ්කප්පයං අකුසලෙ විතක්කෙ,

භික්ඛූපි තෙ හෙහින්ති කාමභොගී’’ති. –

ආහ. අථ නං ථෙරො අවොච –

‘‘තෙ චෙ කාමා යානි චිත්‍රානි ලොකෙ,

සඞ්කප්පරාගං න වදෙසි කාමං;

පස්සන්තො රූපානි මනොරමානි,

සත්ථාපි තෙ හෙහිති කාමභොගී.

සුණන්තො සද්දානි, ඝායන්තො ගන්ධානි;

සායන්තො රසානි, ඵුසන්තො ඵස්සානි මනොරමානි;

සත්ථාපි තෙ හෙහිති කාමභොගී’’ති.

අථෙත්ථ ධීරාති අථ එතෙසු ආරම්මණෙසු පණ්ඩිතා ඡන්දරාගං විනයන්ති. සංයොජනං සබ්බන්ති දසවිධම්පි සංයොජනං. අකිඤ්චනන්ති රාගකිඤ්චනාදිවිරහිතං. නානුපතන්ති දුක්ඛාති වට්ටදුක්ඛා පන තස්ස උපරි න පතන්ති. ඉච්චායස්මා මොඝරාජාති, ‘‘පහාසි සඞ්ඛ’’න්ති ගාථං සුත්වා තස්සං පරිසති අනුසන්ධිකුසලො මොඝරාජා නාම ථෙරො ‘‘ඉමිස්සා ගාථාය අත්ථො න යථානුසන්ධිං ගතො’’ති චින්තෙත්වා යථානුසන්ධිං ඝටෙන්තො එවමාහ. තත්ථ ඉධ වා හුරං වාති ඉධලොකෙ වා පරලොකෙ වා. නරුත්තමං අත්ථචරං නරානන්ති කිඤ්චාපි සබ්බෙ ඛීණාසවා නරුත්තමා චෙව අත්ථචරා ච නරානං, ථෙරො පන දසබලං සන්ධායෙවමාහ. යෙ තං නමස්සන්ති පසංසියා තෙති යදි තථාවිමුත්තං දෙවමනුස්සා නමස්සන්ති, අථ යෙ තං භගවන්තං කායෙන වා වාචාය වා අනුපටිපත්තියා වා නමස්සන්ති, තෙ කිං පසංසියා, උදාහු අපසංසියාති. භික්ඛූති මොඝරාජත්ථෙරං ආලපති. අඤ්ඤාය ධම්මන්ති චතුසච්චධම්මං ජානිත්වා. සඞ්ගාතිගා තෙපි භවන්තීති යෙ තං කායෙන වා වාචාය වා අනුපටිපත්තියා වා නමස්සන්ති. තෙ චතුසච්චධම්මං අඤ්ඤාය විචිකිච්ඡං පහාය සඞ්ගාතිගාපි හොන්ති, පසංසියාපි හොන්තීති. චතුත්ථං.