7. මහාසළායතනිකසුත්තවණ්ණනා

428. එවං මෙ සුතන්ති මහාසළායතනිකසුත්තං. තත්ථ මහාසළායතනිකන්ති මහන්තානං ඡන්නං ආයතනානං ජොතකං ධම්මපරියායං.

429. අජානන්ති සහවිපස්සනෙන මග්ගෙන අජානන්තො. උපචයං ගච්ඡන්තීති වුඩ්ඪිං ගච්ඡන්ති, වසිභාවං ගච්ඡන්තීති අත්ථො. කායිකාති පඤ්චද්වාරිකදරථා. චෙතසිකාති මනොද්වාරිකදරථා. සන්තාපාදීසුපි එසෙව නයො.

430. කායසුඛන්ති පඤ්චද්වාරිකසුඛං. චෙතොසුඛන්ති මනොද්වාරිකසුඛං. එත්ථ ච පඤ්චද්වාරිකජවනෙන සමාපජ්ජනං වා වුට්ඨානං වා නත්ථි, උප්පන්නමත්තකමෙව හොති. මනොද්වාරිකෙන සබ්බං හොති. අයඤ්ච මග්ගවුට්ඨානස්ස පච්චයභූතා බලවවිපස්සනා, සාපි මනොද්වාරිකෙනෙව හොති.

431. තථාභූතස්සාති කුසලචිත්තසම්පයුත්තචෙතොසුඛසමඞ්ගීභූතස්ස. පුබ්බෙව ඛො පනස්සාති අස්ස භික්ඛුනො වාචාකම්මන්තාජීවා පුබ්බසුද්ධිකා නාම ආදිතො පට්ඨාය පරිසුද්ධාව හොන්ති. දිට්ඨිසඞ්කප්පවායාමසතිසමාධිසඞ්ඛාතානි පන පඤ්චඞ්ගානි සබ්බත්ථකකාරාපකඞ්ගානි නාම. එවං ලොකුත්තරමග්ගො අට්ඨඞ්ගිකො වා සත්තඞ්ගිකො වා හොති.

විතණ්ඩවාදී පන ‘‘යා යථාභූතස්ස දිට්ඨී’’ති ඉමමෙව සුත්තපදෙසං ගහෙත්වා ‘‘ලොකුත්තරමග්ගො පඤ්චඞ්ගිකො’’ති වදති. සො – ‘‘එවමස්සායං අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡතී’’ති ඉමිනා අනන්තරවචනෙනෙව පටිසෙධිතබ්බො. උත්තරි ච එවං සඤ්ඤාපෙතබ්බො – ලොකුත්තරමග්ගො පඤ්චඞ්ගිකො නාම නත්ථි, ඉමානි පන පඤ්ච සබ්බත්ථකකාරාපකඞ්ගානි මග්ගක්ඛණෙ විරතිවසෙන පූරෙන්ති. ‘‘යා චතූහි වචීදුච්චරිතෙහි ආරති විරතී’’ති එවං වුත්තවිරතීසු හි මිච්ඡාවාචං පජහති, සම්මාවාචං භාවෙති, එවං සම්මාවාචං භාවෙන්තස්ස ඉමානි පඤ්චඞ්ගිකානි න විනා, සහෙව විරතියා පූරෙන්ති. සම්මාකම්මන්තාජීවෙසුපි එසෙව නයො. ඉති වචීකම්මාදීනි ආදිතො පට්ඨාය පරිසුද්ධානෙව වට්ටන්ති. ඉමානි පන පඤ්ච සබ්බත්ථකකාරාපකඞ්ගානි විරතිවසෙන පරිපූරෙන්තීති පඤ්චඞ්ගිකො මග්ගො නාම නත්ථි. සුභද්දසුත්තෙපි (දී. නි. 2.214) චෙතං වුත්තං – ‘‘යස්මිං ඛො, සුභද්ද, ධම්මවිනයෙ අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො’’ති. අඤ්ඤෙසු ච අනෙකෙසු සුත්තසතෙසු අට්ඨඞ්ගිකොව මග්ගො ආගතොති.

433. චත්තාරොපි සතිපට්ඨානාති මග්ගසම්පයුත්තාව චත්තාරො සතිපට්ඨානා. සම්මප්පධානාදීසුපි එසෙව නයො. යුගනන්ධාති එකක්ඛණිකයුගනන්ධා. එතෙහි අඤ්ඤස්මිං ඛණෙ සමාපත්ති, අඤ්ඤස්මිං විපස්සනාති. එවං නානාඛණිකාපි හොන්ති, අරියමග්ගෙ පන එකක්ඛණිකා.

විජ්ජා ච විමුත්ති චාති අරහත්තමග්ගවිජ්ජා ච ඵලවිමුත්ති ච. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

මහාසළායතනිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.