4. නන්දකොවාදසුත්තවණ්ණනා

398. එවං මෙ සුතන්ති නන්දකොවාදසුත්තං. තත්ථ තෙන ඛො පන සමයෙනාති භගවා මහාපජාපතියා යාචිතො භික්ඛුනිසඞ්ඝං උය්‍යොජෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා – ‘‘ථෙරා භික්ඛූ වාරෙන භික්ඛුනියො ඔවදන්තූ’’ති සඞ්ඝස්ස භාරං අකාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. තත්ථ පරියායෙනාති වාරෙන. න ඉච්ඡතීති අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ දූරං ගාමං වා ගන්ත්වා සූචිකම්මාදීනි වා ආරභිත්වා ‘‘අයං නාමස්ස පපඤ්චො’’ති වදාපෙසි. ඉමං පන පරියායෙන ඔවාදං භගවා නන්දකත්ථෙරස්සෙව කාරණා අකාසි. කස්මා? ඉමාසඤ්හි භික්ඛුනීනං ථෙරං දිස්වා චිත්තං එකග්ගං හොති පසීදති. තෙන තා තස්ස ඔවාදං සම්පටිච්ඡිතුකාමා, ධම්මකථං සොතුකාමා. තස්මා භගවා – ‘‘නන්දකො අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ ඔවාදං දස්සති, ධම්මකථං කථෙස්සතී’’ති වාරෙන ඔවාදං අකාසි. ථෙරො පන අත්තනො වාරං න කරොති, කස්මාති චෙ? තා කිර භික්ඛුනියො පුබ්බෙ ථෙරස්ස ජම්බුදීපෙ රජ්ජං කාරෙන්තස්ස ඔරොධා අහෙසුං. ථෙරො පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන තං කාරණං ඤත්වා චින්තෙසි – ‘‘මං ඉමස්ස භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නං උපමායො ච කාරණානි ච ආහරිත්වා ධම්මං කථයමානං දිස්වා අඤ්ඤො පුබ්බෙනිවාසඤාණලාභී භික්ඛු ඉමං කාරණං ඔලොකෙත්වා ‘ආයස්මා නන්දකො යාවජ්ජදිවසා ඔරොධෙ න විස්සජ්ජෙති, සොභතායමායස්මා ඔරොධපරිවුතො’ති වත්තබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති. එතමත්ථං සම්පස්සමානො ථෙරො අත්තනො වාරං න කරොති. ඉමාසඤ්ච කිර භික්ඛුනීනං ථෙරස්සෙව දෙසනා සප්පායා භවිස්සතීති ඤත්වා අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නන්දකං ආමන්තෙසි.

තාසං භික්ඛුනීනං පුබ්බෙ තස්ස ඔරොධභාවජානනත්ථං ඉදං වත්ථුං – පුබ්බෙ කිර බාරාණසියං පඤ්ච දාසසතානි පඤ්ච දාසිසතානි චාති ජඞ්ඝසහස්සං එකතොව කම්මං කත්වා එකස්මිං ඨානෙ වසි. අයං නන්දකත්ථෙරො තස්මිං කාලෙ ජෙට්ඨකදාසො හොති, ගොතමී ජෙට්ඨකදාසී. සා ජෙට්ඨකදාසස්ස පාදපරිචාරිකා අහොසි පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා. ජඞ්ඝසහස්සම්පි පුඤ්ඤකම්මං කරොන්තං එකතො කරොති. අථ වස්සූපනායිකසමයෙ පඤ්ච පච්චෙකබුද්ධා නන්දමූලකපබ්භාරතො ඉසිපතනෙ ඔතරිත්වා නගරෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ඉසිපතනමෙව ගන්ත්වා – ‘‘වස්සූපනායිකකුටියා අත්ථාය හත්ථකම්මං යාචිස්සාමා’’ති චීවරං පාරුපිත්වා සායන්හසමයෙ නගරං පවිසිත්වා සෙට්ඨිස්ස ඝරද්වාරෙ අට්ඨංසු. ජෙට්ඨකදාසී කුටං ගහෙත්වා උදකතිත්ථං ගච්ඡන්තී පච්චෙකබුද්ධෙ නගරං පවිසන්තෙ අද්දස. සෙට්ඨි තෙසං ආගතකාරණං සුත්වා ‘‘අම්හාකං ඔකාසො නත්ථි, ගච්ඡන්තූ’’ති ආහ.

අථ තෙ නගරා නික්ඛමන්තෙ ජෙට්ඨකදාසී කුටං ගහෙත්වා පවිසන්තී දිස්වා කුටං ඔතාරෙත්වා වන්දිත්වා ඔනමිත්වා මුඛං පිධාය – ‘‘අය්‍යා නගරං පවිට්ඨමත්තාව නික්ඛන්තා, කිං නු ඛො’’ති පුච්ඡි. වස්සූපනායිකකුටියා හත්ථකම්මං යාචිතුං ආගමිම්හාති. ලද්ධං, භන්තෙති. න ලද්ධං උපාසිකෙති? කිං පනෙසා කුටි ඉස්සරෙහෙව කාතබ්බා, දුග්ගතෙහිපි සක්කා කාතුන්ති. යෙන කෙනචි සක්කාති? සාධු, භන්තෙ, මයං කරිස්සාම. ස්වෙ මය්හං භික්ඛං ගණ්හථාති නිමන්තෙත්වා උදකං නෙත්වා පුන කුටං ගහෙත්වා ආගම්ම තිත්ථමග්ගෙ ඨත්වා ආගතා අවසෙසදාසියො ‘‘එත්ථෙව හොථා’’ති වත්වා සබ්බාසං ආගතකාලෙ ආහ – ‘‘අම්ම කිං නිච්චමෙව පරස්ස දාසකම්මං කරිස්සථ, උදාහු දාසභාවතො මුච්චිතුං ඉච්ඡථා’’ති? අජ්ජෙව මුච්චිතුමිච්ඡාම අය්‍යෙති. යදි එවං මයා පඤ්ච පච්චෙකබුද්ධා හත්ථකම්මං අලභන්තා ස්වාතනාය නිමන්තිතා, තුම්හාකං සාමිකෙහි එකදිවසං හත්ථකම්මං දාපෙථාති. තා සාධූති සම්පටිච්ඡිත්වා සායං අටවිතො ආගතකාලෙ සාමිකානං ආරොචෙසුං. තෙ සාධූති ජෙට්ඨකදාසස්ස ගෙහද්වාරෙ සන්නිපතිංසු.

අථ නෙ ජෙට්ඨකදාසී ස්වෙ තාතා පච්චෙකබුද්ධානං හත්ථකම්මං දෙථාති ආනිසංසං ආචික්ඛිත්වා යෙපි න කාතුකාමා, තෙ ගාළ්හෙන ඔවාදෙන තජ්ජෙත්වා පටිච්ඡාපෙසි. සා පුනදිවසෙ පච්චෙකබුද්ධානං භත්තං දත්වා සබ්බෙසං දාසපුත්තානං සඤ්ඤං අදාසි. තෙ තාවදෙව අරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ සමොධානෙත්වා සතං සතං හුත්වා එකෙකකුටිං එකෙකචඞ්කමනාදිපරිවාරං කත්වා මඤ්චපීඨපානීයපරිභොජනීයභාජනාදීනි ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ තෙමාසං තත්ථ වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා වාරභික්ඛං පට්ඨපෙසුං. යො අත්තනො වාරදිවසෙ න සක්කොති. තස්ස ජෙට්ඨකදාසී සකගෙහතො ආහරිත්වා දෙති. එවං තෙමාසං ජග්ගිත්වා ජෙට්ඨකදාසී එකෙකං දාසං එකෙකං සාටකං විස්සජ්ජාපෙසි. පඤ්ච ථූලසාටකසතානි අහෙසුං. තානි පරිවත්තාපෙත්වා පඤ්චන්නං පච්චෙකබුද්ධානං තිචීවරානි කත්වා අදාසි. පච්චෙකබුද්ධා යථාඵාසුකං අගමංසු. තම්පි ජඞ්ඝසහස්සං එකතො කුසලං කත්වා කායස්ස භෙදා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. තානි පඤ්ච මාතුගාමසතානි කාලෙන කාලං තෙසං පඤ්චන්නං පුරිසසතානං ගෙහෙ හොන්ති, කාලෙන කාලං සබ්බාපි ජෙට්ඨකදාසපුත්තස්සෙව ගෙහෙ හොන්ති. අථ එකස්මිං කාලෙ ජෙට්ඨකදාසපුත්තො දෙවලොකතො චවිත්වා රාජකුලෙ නිබ්බත්තො. තාපි පඤ්චසතා දෙවකඤ්ඤා මහාභොගකුලෙසු නිබ්බත්තිත්වා තස්ස රජ්ජෙ ඨිතස්ස ගෙහං අගමංසු. එතෙන නියාමෙන සංසරන්තියො අම්හාකං භගවතො කාලෙ කොලියනගරෙ දෙවදහනගරෙ ච ඛත්තියකුලෙසු නිබ්බත්තා.

නන්දකත්ථෙරොපි පබ්බජිත්වා අරහත්තං පත්තො, ජෙට්ඨකදාසිධීතා වයං ආගම්ම සුද්ධොදනමහාරාජස්ස අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨිතා, ඉතරාපි තෙසං තෙසං රාජපුත්තානංයෙව ඝරං ගතා. තාසං සාමිකා පඤ්චසතා රාජකුමාරා උදකචුම්බටකලහෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පබ්බජිතා, රාජධීතරො තෙසං උක්කණ්ඨනත්ථං සාසනං පෙසෙසුං. තෙ උක්කණ්ඨිතෙ භගවා කුණාලදහං නෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨපෙත්වා මහාසමයදිවසෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. තාපි පඤ්චසතා රාජධීතරො නික්ඛමිත්වා මහාපජාපතියා සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. අයමායස්මා නන්දකො එත්තාව තා භික්ඛුනියොති එවමෙතං වත්ථු දීපෙතබ්බං.

රාජකාරාමොති පසෙනදිනා කාරිතො නගරස්ස දක්ඛිණදිසාභාගෙ ථූපාරාමසදිසෙ ඨානෙ විහාරො.

399. සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨන්ති හෙතුනා කාරණෙන විපස්සනාපඤ්ඤාය යාථාවසරසතො දිට්ඨං.

401. තජ්ජං තජ්ජන්ති තංසභාවං තංසභාවං, අත්ථතො පන තං තං පච්චයං පටිච්ච තා තා වෙදනා උප්පජ්ජන්තීති වුත්තං හොති.

402. පගෙවස්ස ඡායාති මූලාදීනි නිස්සාය නිබ්බත්තා ඡායා පඨමතරංයෙව අනිච්චා.

413. අනුපහච්චාති අනුපහනිත්වා. තත්ථ මංසං පිණ්ඩං පිණ්ඩං කත්වා චම්මං අල්ලියාපෙන්තො මංසකායං උපහනති නාම. චම්මං බද්ධං බද්ධං කත්වා මංසෙ අල්ලියාපෙන්තො මංසකායං උපහනති නාම. එවං අකත්වා. විලිමංසං න්හාරුබන්ධනන්ති සබ්බචම්මෙ ලග්ගවිලීපනමංසමෙව. අන්තරාකිලෙසසංයොජනබන්ධනන්ති සබ්බං අන්තරකිලෙසමෙව සන්ධාය වුත්තං.

414. සත්ත ඛො පනිමෙති කස්මා ආහාති? යා හි එසා පඤ්ඤා කිලෙසෙ ඡින්දතීති වුත්තා, සා න එකිකාව අත්තනො ධම්මතාය ඡින්දිතුං සක්කොති. යථා පන කුඨාරී න අත්තනො ධම්මතාය ඡෙජ්ජං ඡින්දති, පුරිසස්ස තජ්ජං වායාමං පටිච්චෙව ඡින්දති, එවං න විනා ඡහි බොජ්ඣඞ්ගෙහි පඤ්ඤා කිලෙසෙ ඡින්දිතුං සක්කොති. තස්මා එවමාහ. තෙන හීති යෙන කාරණෙන තයා ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි, ඡ බාහිරානි, ඡ විඤ්ඤාණකායෙ, දීපොපමං, රුක්ඛොපමං, ගාවූපමඤ්ච දස්සෙත්වා සත්තහි බොජ්ඣඞ්ගෙහි ආසවක්ඛයෙන දෙසනා නිට්ඨපිතා, තෙන කාරණෙන ත්වං ස්වෙපි තා භික්ඛුනියො තෙනෙව ඔවාදෙන ඔවදෙය්‍යාසීති.

415. සා සොතාපන්නාති යා සා ගුණෙහි සබ්බපච්ඡිමිකා, සා සොතාපන්නා. සෙසා පන සකදාගාමිඅනාගාමිනියො ච ඛීණාසවා ච. යදි එවං කථං පරිපුණ්ණසඞ්කප්පාති. අජ්ඣාසයපාරිපූරියා. යස්සා හි භික්ඛුනියා එවමහොසි – ‘‘කදා නු ඛො අහං අය්‍යස්ස නන්දකස්ස ධම්මදෙසනං සුණන්තී තස්මිංයෙව ආසනෙ සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරෙය්‍ය’’න්ති, සා සොතාපත්තිඵලං සච්ඡාකාසි. යස්සා අහොසි ‘‘සකදාගාමිඵලං අනාගාමිඵලං අරහත්ත’’න්ති, සා අරහත්තං සච්ඡාකාසි. තෙනාහ භගවා ‘‘අත්තමනා චෙව පරිපුණ්ණසඞ්කප්පා චා’’ති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

නන්දකොවාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.