6. ඉසිගිලිසුත්තවණ්ණනා

133. එවං මෙ සුතන්ති ඉසිගිලිසුත්තං. තත්ථ අඤ්ඤාව සමඤ්ඤා අහොසීති ඉසිගිලිස්ස ඉසිගිලීති සමඤ්ඤාය උප්පන්නකාලෙ වෙභාරො න වෙභාරොති පඤ්ඤායිත්ථ, අඤ්ඤායෙවස්ස සමඤ්ඤා අහොසි. අඤ්ඤා පඤ්ඤත්තීති ඉදං පුරිමපදස්සෙව වෙවචනං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

තදා කිර භගවා සායන්හසමයෙ සමාපත්තිතො වුට්ඨාය ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා යස්මිං ඨානෙ නිසින්නානං පඤ්ච පබ්බතා පඤ්ඤායන්ති, තත්ථ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිසීදිත්වා ඉමෙ පඤ්ච පබ්බතෙ පටිපාටියා ආචික්ඛි. තත්ථ න භගවතො පබ්බතෙහි අත්ථො අත්ථි, ඉති ඉමෙසු පන පබ්බතෙසු පටිපාටියා කථියමානෙසු ඉසිගිලිස්ස ඉසිගිලිභාවො කථෙතබ්බො හොති. තස්මිං කථියමානෙ පදුමවතියා පුත්තානං පඤ්චසතානං පච්චෙකබුද්ධානං නාමානි චෙව පදුමවතියා ච පත්ථනා කථෙතබ්බා භවිස්සතීති භගවා ඉමං පඤ්ච පබ්බතපටිපාටිං ආචික්ඛි.

පවිසන්තා දිස්සන්ති පවිට්ඨා න දිස්සන්තීති යථාඵාසුකට්ඨානෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා කතභත්තකිච්චා ආගන්ත්වා චෙතියගබ්භෙ යමකමහාද්වාරං විවරන්තා විය තං පබ්බතං ද්වෙධා කත්වා අන්තො පවිසිත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි මාපෙත්වා තත්ථ වසිංසු, තස්මා එවමාහ. ඉමෙ ඉසීති ඉමෙ පච්චෙකබුද්ධඉසී.

කදා පන තෙ තත්ථ වසිංසු? අතීතෙ කිර අනුප්පන්නෙ තථාගතෙ බාරාණසිං උපනිස්සාය එකස්මිං ගාමකෙ එකා කුලධීතා ඛෙත්තං රක්ඛමානා එකස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස පඤ්චහි ලාජාසතෙහි සද්ධිං එකං පදුමපුප්ඵං දත්වා පඤ්ච පුත්තසතානි පත්ථෙසි. තස්මිංයෙව ච ඛණෙ පඤ්චසතා මිගලුද්දකා මධුරමංසං දත්වා ‘‘එතිස්සා පුත්තා භවෙය්‍යාමා’’ති පත්ථයිංසු. සා යාවතායුකං ඨත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා, තතො චුතා ජාතස්සරෙ පදුමගබ්භෙ නිබ්බත්ති. තමෙකො තාපසො දිස්වා පටිජග්ගි, තස්සා විචරන්තියාව පාදුද්ධාරෙ පාදුද්ධාරෙ භූමිතො පදුමානි උට්ඨහන්ති. එකො වනචරකො දිස්වා බාරාණසිරඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා නං ආහරාපෙත්වා අග්ගමහෙසිං අකාසි, තස්සා ගබ්භො සණ්ඨාසි. මහාපදුමකුමාරො මාතුකුච්ඡියං වසි, සෙසා ගබ්භමලං නිස්සා නිබ්බත්තා. වයප්පත්තා උය්‍යානෙ පදුමස්සරෙ කීළන්තා එකෙකස්මිං පදුමෙ නිසීදිත්වා ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා පච්චෙකබොධිඤාණං නිබ්බත්තයිංසු. අයං තෙසං බ්‍යාකරණගාථා අහොසි –

‘‘සරොරුහං පදුමපලාසපත්තජං, සුපුප්ඵිතං භමරගණානුචිණ්ණං;

අනිච්චතායුපගතං විදිත්වා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’’ති.

තස්මිං කාලෙ තෙ තත්ථ වසිංසු, තදා චස්ස පබ්බතස්ස ඉසිගිලීති සමඤ්ඤා උදපාදි.

135. යෙ සත්තසාරාති අරිට්ඨො උපරිට්ඨො තගරසිඛී යසස්සී සුදස්සනො පියදස්සී ගන්ධාරො පිණ්ඩොලො උපාසභො නීතො තථො සුතවා භාවිතත්තොති තෙරසන්නං පච්චෙකබුද්ධානං නාමානි වත්වා ඉදානි තෙසඤ්ච අඤ්ඤෙසඤ්ච ගාථාබන්ධෙන නාමානි ආචික්ඛන්තො යෙ සත්තසාරාතිආදිමාහ. තත්ථ සත්තසාරාති සත්තානං සාරභූතා. අනීඝාති නිද්දුක්ඛා. නිරාසාති නිත්තණ්හා.

ද්වෙ ජාලිනොති චූළජාලි මහාජාලීති ද්වෙ ජාලිනාමකා. සන්තචිත්තොති ඉදම්පි එකස්ස නාමමෙව. පස්සි ජහි උපධිදුක්ඛමූලන්ති එත්ථ පස්සි නාම සො පච්චෙකබුද්ධො, දුක්ඛස්ස පන මූලං උපධිං ජහීති අයමස්ස ථුති. අපරාජිතොතිපි එකස්ස නාමමෙව.

සත්ථා පවත්තා සරභඞ්ගො ලොමහංසො උච්චඞ්ගමායොති ඉමෙ පඤ්ච ජනා. අසිතො අනාසවො මනොමයොති ඉමෙපි තයො ජනා. මානච්ඡිදො ච බන්ධුමාති බන්ධුමා නාම එකො, මානස්ස පන ඡින්නත්තා මානච්ඡිදොති වුත්තො. තදාධිමුත්තොතිපි නාමමෙව.

කෙතුම්භරාගො ච මාතඞ්ගො අරියොති ඉමෙ තයො ජනා. අථච්චුතොති අථ අච්චුතො. අච්චුතගාමබ්‍යාමඞ්කොති ඉමෙ ද්වෙ ජනා. ඛෙමාභිරතො ච සොරතොති ඉමෙ ද්වෙයෙව.

සය්හො අනොමනික්කමොති සය්හො නාම සො බුද්ධො, අනොමවීරියත්තා පන අනොමනික්කමොති වුත්තො. ආනන්දො නන්දො උපනන්දො ද්වාදසාති චත්තාරො ආනන්දා, චත්තාරො නන්දා චත්තාරො උපනන්දාති එවං ද්වාදස. භාරද්වාජො අන්තිමදෙහධාරීති භාරද්වාජො නාම සො බුද්ධො. අන්තිමදෙහධාරීති ථුති.

තණ්හච්ඡිදොති සිඛරිස්සායං ථුති. වීතරාගොති මඞ්ගලස්ස ථුති. උසභච්ඡිදා ජාලිනිං දුක්ඛමූලන්ති උසභො නාම සො බුද්ධො දුක්ඛමූලභූතං ජාලිනිං අච්ඡිදාති අත්ථො. සන්තං පදං අජ්ඣගමොපනීතොති උපනීතො නාම සො බුද්ධො සන්තං පදං අජ්ඣගමා. වීතරාගොතිපි එකස්ස නාමමෙව. සුවිමුත්තචිත්තොති අයං කණ්හස්ස ථුති.

එතෙ ච අඤ්ඤෙ චාති එතෙ පාළියං ආගතා ච පාළියං අනාගතා අඤ්ඤෙ ච එතෙසං එකනාමකායෙව. ඉමෙසු හි පඤ්චසු පච්චෙකබුද්ධසතෙසු ද්වෙපි තයොපි දසපි ද්වාදසපි ආනන්දාදයො විය එකනාමකා අහෙසුං. ඉති පාළියං ආගතනාමෙහෙව සබ්බෙසං නාමානි වුත්තානි හොන්තීති ඉතො පරං විසුං විසුං අවත්වා ‘‘එතෙ ච අඤ්ඤෙ චා’’ති ආහ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

ඉසිගිලිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.