10. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා

473. එවං මෙ සුතන්ති සඞ්ගාරවසුත්තං. තත්ථ චඤ්චලිකප්පෙති එවංනාමකෙ ගාමෙ. අභිප්පසන්නාති අවෙච්චප්පසාදවසෙන පසන්නා. සා කිර සොතාපන්නා අරියසාවිකා භාරද්වාජගොත්තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස භරියා. සො බ්‍රාහ්මණො පුබ්බෙ කාලෙන කාලං බ්‍රාහ්මණෙ නිමන්තෙත්වා තෙසං සක්කාරං කරොති. ඉමං පන බ්‍රාහ්මණිං ඝරං ආනෙත්වා අභිරූපාය මහාකුලාය බ්‍රාහ්මණියා චිත්තං කොපෙතුං අසක්කොන්තො බ්‍රාහ්මණානං සක්කාරං කාතුං නාසක්ඛි. අථ නං බ්‍රාහ්මණා දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ – ‘‘නයිදානි ත්වං බ්‍රාහ්මණලද්ධිකො, එකාහම්පි බ්‍රාහ්මණානං සක්කාරං න කරොසී’’ති නිප්පීළෙන්ති. සො ඝරං ආගන්ත්වා බ්‍රාහ්මණියා තමත්ථං ආරොචෙත්වා – ‘‘සචෙ, භොති එකදිවසං මුඛං රක්ඛිතුං සක්කුණෙය්‍යාසි, බ්‍රාහ්මණානං එකදිවසං භික්ඛං දදෙය්‍ය’’න්ති ආහ. තුය්හං දෙය්‍යධම්මං රුච්චනකට්ඨානෙ දෙහි, කිං මය්හං එත්ථාති. සො බ්‍රාහ්මණෙ නිමන්තෙත්වා අප්පොදකං පායාසං පචාපෙත්වා ඝරඤ්ච සුජ්ඣාපෙත්වා ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා බ්‍රාහ්මණෙ නිසීදාපෙසි. බ්‍රාහ්මණී මහාසාටකං නිවාසෙත්වා කටච්ඡුං ගහෙත්වා පරිවිසන්තී දුස්සකණ්ණකෙ පක්ඛලිත්වා ‘‘බ්‍රාහ්මණෙ පරිවිසාමී’’ති සඤ්ඤම්පි අකත්වා ආසෙවනවසෙන සහසා සත්ථාරමෙව අනුස්සරිත්වා උදානං උදානෙසි.

බ්‍රාහ්මණා උදානං සුත්වා ‘‘උභතොපක්ඛිකො එස සමණස්ස ගොතමස්ස සහායො, නාස්ස දෙය්‍යධම්මං ගණ්හිස්සාමා’’ති කුපිතා භොජනානි ඡඩ්ඩෙත්වා නික්ඛමිංසු. බ්‍රාහ්මණො – ‘‘නනු පඨමංයෙව තං අවචං ‘අජ්ජෙකදිවසං මුඛං රක්ඛෙය්‍යාසී’ති, එත්තකං තෙ ඛීරඤ්ච තණ්ඩුලාදීනි ච නාසිතානී’’ති අතිවිය කොපවසං උපගතො – ‘‘එවමෙව පනායං වසලී යස්මිං වා තස්මිං වා තස්ස මුණ්ඩකස්ස සමණස්ස වණ්ණං භාසති, ඉදානි ත්‍යාහං වසලි තස්ස සත්ථුනො වාදං ආරොපෙස්සාමී’’ති ආහ. අථ නං බ්‍රාහ්මණී ‘‘ගච්ඡ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, ගන්ත්වා විජානිස්සසී’’ති වත්වා ‘‘න ඛ්වාහං තං, බ්‍රාහ්මණ, පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ…පෙ… වාදං ආරොපෙය්‍යා’’තිආදිමාහ. සො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා –

‘‘කිංසු ඡෙත්වා සුඛං සෙති, කිංසු ඡෙත්වා න සොචති;

කිස්සස්සු එකධම්මස්ස, වධං රොචෙසි ගොතමා’’ති. (සං. නි. 1.187) –

පඤ්හං පුච්ඡි. සත්ථා ආහ –

‘‘කොධං ඡෙත්වා සුඛං සෙති, කොධං ඡෙත්වා න සොචති;

කොධස්ස විසමූලස්ස, මධුරග්ගස්ස බ්‍රාහ්මණ;

වධං අරියා පසංසන්ති, තඤ්හි ඡෙත්වා න සොචතී’’ති. (සං. නි. 1.187) –

පඤ්හං කථෙසි. සො පබ්බජිත්වා අරහත්තං පත්තො. තස්සෙව කනිට්ඨභාතා අක්කොසකභාරද්වාජො නාම ‘‘භාතා මෙ පබ්බජිතො’’ති සුත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා අක්කොසිත්වා භගවතා විනීතො පබ්බජිත්වා අරහත්තං පත්තො. අපරො තස්ස කනිට්ඨො සුන්දරිකභාරද්වාජො නාම. සොපි භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡිත්වා විස්සජ්ජනං සුත්වා පබ්බජිත්වා අරහත්තං පත්තො. අපරො තස්ස කනිට්ඨො පිඞ්ගලභාරද්වාජො නාම. සො පඤ්හං පුච්ඡිත්වා පඤ්හබ්‍යාකරණපරියොසානෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පත්තො. සඞ්ගාරවො මාණවොති අයං තෙසං සබ්බකනිට්ඨො තස්මිං දිවසෙ බ්‍රාහ්මණෙහි සද්ධිං එකභත්තග්ගෙ නිසින්නො. අවභූතාවාති අවඩ්ඪිභූතා අවමඞ්ගලභූතායෙව. පරභූතාවාති විනාසං පත්තායෙව. විජ්ජමානානන්ති විජ්ජමානෙසු. සීලපඤ්ඤාණන්ති සීලඤ්ච ඤාණඤ්ච න ජානාසි.

474. දිට්ඨධම්මාභිඤ්ඤාවොසානපාරමිප්පත්තාති දිට්ඨධම්මෙ අභිඤ්ඤාතෙ ඉමස්මිඤ්ඤෙව අත්තභාවෙ අභිජානිත්වා වොසිතවොසානා හුත්වා පාරමීසඞ්ඛාතං සබ්බධම්මානං පාරභූතං නිබ්බානං පත්තා මයන්ති වත්වා ආදිබ්‍රහ්මචරියං පටිජානන්තීති අත්ථො. ආදිබ්‍රහ්මචරියන්ති බ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතා උප්පාදකා ජනකාති එවං පටිජානන්තීති වුත්තං හොති. තක්කීති තක්කගාහී. වීමංසීති වීමංසකො, පඤ්ඤාචාරං චරාපෙත්වා එවංවාදී. තෙසාහමස්මීති තෙසං සම්මාසම්බුද්ධානං අහමස්මි අඤ්ඤතරො.

485. අට්ඨිතවතන්ති අට්ඨිතතපං, අස්ස පධානපදෙන සද්ධිං සම්බන්ධො, තථා සප්පුරිසපදස්ස. ඉදඤ්හි වුත්තං හොති – භොතො ගොතමස්ස අට්ඨිතපධානවතං අහොසි, සප්පුරිසපධානවතං අහොසීති. අත්ථි දෙවාති පුට්ඨො සමානොති ඉදං මාණවො ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො අජානන්තොව පකාසෙසී’’ති සඤ්ඤාය ආහ. එවං සන්තෙති තුම්හාකං අජානනභාවෙ සන්තෙ. තුච්ඡං මුසා හොතීති තුම්හාකං කථා අඵලා නිප්ඵලා හොති. එවං මාණවො භගවන්තං මුසාවාදෙන නිග්ගණ්හාති නාම. විඤ්ඤුනා පුරිසෙනාති පණ්ඩිතෙන මනුස්සෙන. ත්වං පන අවිඤ්ඤුතාය මයා බ්‍යාකතම්පි න ජානාසීති දීපෙති. උච්චෙන සම්මතන්ති උච්චෙන සද්දෙන සම්මතං පාකටං ලොකස්මිං. අධිදෙවාති සුසුදාරකාපි හි දෙවා නාම හොන්ති, දෙවියො නාම හොන්ති දෙවා පන අධිදෙවා නාම, ලොකෙ දෙවො දෙවීති ලද්ධනාමෙහි මනුස්සෙහි අධිකාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

පඤ්චමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.