7. චාතුමසුත්තවණ්ණනා

157. එවං මෙ සුතන්ති චාතුමසුත්තං. තත්ථ චාතුමායන්ති එවංනාමකෙ ගාමෙ. පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානීති අධුනා පබ්බජිතානං භික්ඛූනං පඤ්ච සතානි. ථෙරා කිර චින්තෙසුං – ‘‘ඉමෙ කුලපුත්තා දසබලං අදිස්වාව පබ්බජිතා, එතෙසං භගවන්තං දස්සෙස්සාම, භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා අත්තනො අත්තනො යථාඋපනිස්සයෙන පතිට්ඨහිස්සන්තී’’ති. තස්මා තෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා ආගතා. පටිසම්මොදමානාති ‘‘කච්චාවුසො, ඛමනීය’’න්තිආදිං පටිසන්ථාරකථං කුරුමානා. සෙනාසනානි පඤ්ඤාපයමානාති අත්තනො අත්තනො ආචරියුපජ්ඣායානං වසනට්ඨානානි පුච්ඡිත්වා ද්වාරවාතපානානි විවරිත්වා මඤ්චපීඨකටසාරකාදීනි නීහරිත්වා පප්ඵොටෙත්වා යථාට්ඨානෙ සණ්ඨාපයමානා. පත්තචීවරානි පටිසාමයමානාති, භන්තෙ, ඉදං මෙ පත්තං ඨපෙථ, ඉදං චීවරං, ඉදං ථාලකං, ඉදං උදකතුම්බං, ඉමං කත්තරයට්ඨින්ති එවං සමණපරික්ඛාරෙ සඞ්ගොපයමානා.

උච්චාසද්දා මහාසද්දාති උද්ධං උග්ගතත්තා උච්චං, පත්ථටත්තා මහන්තං අවිනිබ්භොගසද්දං කරොන්තා. කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙති කෙවට්ටානං මච්ඡපච්ඡිඨපිතට්ඨානෙ මහාජනො සන්නිපතිත්වා – ‘‘ඉධ අඤ්ඤං එකං මච්ඡං දෙහි, එකං මච්ඡඵාලං දෙහි, එතස්ස තෙ මහා දින්නො, මය්හං ඛුද්දකො’’ති එවං උච්චාසද්දං මහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. මච්ඡගහණත්ථං ජාලෙ පක්ඛිත්තෙපි තස්මිං ඨානෙ කෙවට්ටා චෙව අඤ්ඤෙ ච ‘‘පවිට්ඨො න පවිට්ඨො, ගහිතො න ගහිතො’’ති මහාසද්දං කරොන්ති. තම්පි සන්ධායෙතං වුත්තං. පණාමෙමීති නීහරාමි. න වො මම සන්තිකෙ වත්ථබ්බන්ති තුම්හෙ මාදිසස්ස බුද්ධස්ස වසනට්ඨානං ආගන්ත්වා එවං මහාසද්දං කරොථ, අත්තනො ධම්මතාය වසන්තා කිං නාම සාරුප්පං කරිස්සථ, තුම්හාදිසානං මම සන්තිකෙ වසනකිච්චං නත්ථීති දීපෙති. තෙසු එකභික්ඛුපි ‘‘භගවා තුම්හෙ මහාසද්දමත්තකෙන අම්හෙ පණාමෙථා’’ති වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි වත්තුං නාසක්ඛි, සබ්බෙ භගවතො වචනං සම්පටිච්ඡන්තා ‘‘එවං, භන්තෙ,’’ති වත්වා නික්ඛමිංසු. එවං පන තෙසං අහොසි ‘‘මයං සත්ථාරං පස්සිස්සාම, ධම්මකථං සොස්සාම, සත්ථු සන්තිකෙ වසිස්සාමාති ආගතා. එවරූපස්ස පන ගරුනො සත්ථු සන්තිකං ආගන්ත්වා මහාසද්දං කරිම්හා, අම්හාකමෙව දොසොයං, පණාමිතම්හා, න නො ලද්ධං භගවතො සන්තිකෙ වත්ථුං, න සුවණ්ණවණ්ණසරීරං ඔලොකෙතුං, න මධුරස්සරෙන ධම්මං සොතු’’න්ති. තෙ බලවදොමනස්සජාතා හුත්වා පක්කමිංසු.

158. තෙනුපසඞ්කමිංසූති තෙ කිර සක්‍යා ආගමනසමයෙපි තෙ භික්ඛූ තත්ථෙව නිසින්නා පස්සිංසු. අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘කිං නු ඛො එතෙ භික්ඛූ පවිසිත්වාව පටිනිවත්තා, ජානිස්සාම තං කාරණ’’න්ති චින්තෙත්වා යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමිංසු. හන්දාති වවස්සග්ගත්ථෙ නිපාතො. කහං පන තුම්හෙති තුම්හෙ ඉදානෙව ආගන්ත්වා කහං ගච්ඡථ, කිං තුම්හාකං කොචි උපද්දවො, උදාහු දසබලස්සාති? තෙසං පන භික්ඛූනං, – ‘‘ආවුසො, මයං භගවන්තං දස්සනාය ආගතා, දිට්ඨො නො භගවා, ඉදානි අත්තනො වසනට්ඨානං ගච්ඡාමා’’ති කිඤ්චාපි එවං වචනපරිහාරො අත්ථි, එවරූපං පන ලෙසකප්පං අකත්වා යථාභූතමෙව ආරොචෙත්වා භගවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛුසඞ්ඝො පණාමිතොති ආහංසු. තෙ පන රාජානො සාසනෙ ධුරවහා, තස්මා චින්තෙසුං – ‘‘ද්වීහි අග්ගසාවකෙහි සද්ධිං පඤ්චසු භික්ඛුසතෙසු ගච්ඡන්තෙසු භගවතො පාදමූලං විගච්ඡිස්සති, ඉමෙසං නිවත්තනාකාරං කරිස්සාමා’’ති. එවං චින්තෙත්වා තෙන හායස්මන්තොතිආදිමාහංසු. තෙසුපි භික්ඛූසු ‘‘මයං මහාසද්දමත්තකෙන පණාමිතා, න මයං ජීවිතුං අසක්කොන්තා පබ්බජිතා’’ති එකභික්ඛුපි පටිප්ඵරිතො නාම නාහොසි, සබ්බෙ පන සමකංයෙව, ‘‘එවමාවුසො,’’ති සම්පටිච්ඡිංසු.

159. අභිනන්දතූති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආගමනං ඉච්ඡන්තො අභිනන්දතු. අභිවදතූති එතු භික්ඛුසඞ්ඝොති එවං චිත්තං උප්පාදෙන්තො අභිවදතු. අනුග්ගහිතොති ආමිසානුග්ගහෙන ච ධම්මානුග්ගහෙන ච අනුග්ගහිතො. අඤ්ඤථත්තන්ති දසබලස්ස දස්සනං න ලභාමාති පසාදඤ්ඤථත්තං භවෙය්‍ය. විපරිණාමොති පසාදඤ්ඤථත්තෙන විබ්භමන්තානං විපරිණාමඤ්ඤථත්තං භවෙය්‍ය. බීජානං තරුණානන්ති තරුණසස්සානං. සියා අඤ්ඤථත්තන්ති උදකවාරකාලෙ උදකං අලභන්තානං මිලාතභාවෙන අඤ්ඤථත්තං භවෙය්‍ය, සුස්සිත්වා මිලාතභාවං ආපජ්ජනෙන විපරිණාමො භවෙය්‍ය. වච්ඡකස්ස පන ඛීරපිපාසාය සුස්සනං අඤ්ඤථත්තං නාම, සුස්සිත්වා කාලකිරියා විපරිණාමො නාම.

160. පසාදිතො භගවාති ථෙරො කිර තත්ථ නිසින්නොව දිබ්බචක්ඛුනා බ්‍රහ්මානං ආගතං අද්දස, දිබ්බාය සොතධාතුයා ච ආයාචනසද්දං සුණි, චෙතොපරියඤාණෙන භගවතො පසන්නභාවං අඤ්ඤාසි. තස්මා – ‘‘කඤ්චි භික්ඛුං පෙසෙත්වා පක්කොසියමානානං ගමනං නාම න ඵාසුකං, යාව සත්ථා න පෙසෙති, තාවදෙව ගමිස්සාමා’’ති මඤ්ඤමානො එවමාහ. අප්පොස්සුක්කොති අඤ්ඤෙසු කිච්චෙසු අනුස්සුක්කො හුත්වා. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරන්ති ඵලසමාපත්තිවිහාරං අනුයුත්තො මඤ්ඤෙ භගවා විහරිතුකාමො, සො ඉදානි යථාරුචියා විහරිස්සතීති එවං මෙ අහොසීති වදති. මයම්පි දානීති මයං පරං ඔවදමානා විහාරතො නික්කඩ්ඪිතා, කිං අම්හාකං පරොවාදෙන. ඉදානි මයම්පි දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරෙනෙව විහරිස්සාමාති දීපෙති. ථෙරො ඉමස්මිං ඨානෙ විරද්ධො අත්තනො භාරභාවං න අඤ්ඤාසි. අයඤ්හි භික්ඛුසඞ්ඝො ද්වින්නම්පි මහාථෙරානං භාරො, තෙන නං පටිසෙධෙන්තො භගවා ආගමෙහීතිආදිමාහ. මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො පන අත්තනො භාරභාවං අඤ්ඤාසි. තෙනස්ස භගවා සාධුකාරං අදාසි.

161. චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙති කස්මා ආරභි? ඉමස්මිං සාසනෙ චත්තාරි භයානි. යො තානි අභීතො හොති, සො ඉමස්මිං සාසනෙ පතිට්ඨාතුං සක්කොති. ඉතරො පන න සක්කොතීති දස්සෙතුං ඉමං දෙසනං ආරභි. තත්ථ උදකොරොහන්තෙති උදකං ඔරොහන්තෙ පුග්ගලෙ. කුම්භීලභයන්ති සුංසුමාරභයං. සුසුකාභයන්ති චණ්ඩමච්ඡභයං.

162. කොධුපායාසස්සෙතං අධිවචනන්ති යථා හි බාහිරං උදකං ඔතිණ්ණො ඌමීසු ඔසීදිත්වා මරති, එවං ඉමස්මිං සාසනෙ කොධුපායාසෙ ඔසීදිත්වා විබ්භමති. තස්මා කොධුපායාසො ‘‘ඌමිභය’’න්ති වුත්තො.

163. ඔදරිකත්තස්සෙතං අධිවචනන්ති යථා හි බාහිරං උදකං ඔතිණ්ණො කුම්භීලෙන ඛාදිතො මරති, එවං ඉමස්මිං සාසනෙ ඔදරිකත්තෙන ඛාදිතො විබ්භමති. තස්මා ඔදරිකත්තං ‘‘කුම්භීලභය’’න්ති වුත්තං.

164. අරක්ඛිතෙනෙව කායෙනාති සීසප්පචාලකාදිකරණෙන අරක්ඛිතකායො හුත්වා. අරක්ඛිතාය වාචායාති දුට්ඨුල්ලභාසනාදිවසෙන අරක්ඛිතවාචො හුත්වා. අනුපට්ඨිතාය සතියාති කායගතාසතිං අනුපට්ඨාපෙත්වා. අසංවුතෙහීති අපිහිතෙහි. පඤ්චන්නෙතංකාමගුණානං අධිවචනන්ති යථා හි බාහිරං උදකං ඔතිණ්ණො ආවට්ටෙ නිමුජ්ජිත්වා මරති, එවං ඉමස්මිං සාසනෙ පබ්බජිතො පඤ්චකාමගුණාවට්ටෙ නිමුජ්ජිත්වා විබ්භමති. තස්මා පඤ්ච කාමගුණා ‘‘ආවට්ටභය’’න්ති වුත්තා.

165. අනුද්ධංසෙතීති කිලමෙති මිලාපෙති. රාගානුද්ධංසෙනාති රාගානුද්ධංසිතෙන. මාතුගාමස්සෙතං අධිවචනන්ති යථා හි බාහිරං උදකං ඔතිණ්ණො චණ්ඩමච්ඡං ආගම්ම ලද්ධප්පහාරො මරති, එවං ඉමස්මිං සාසනෙ මාතුගාමං ආගම්ම උප්පන්නකාමරාගො විබ්භමති. තස්මා මාතුගාමො ‘‘සුසුකාභය’’න්ති වුත්තො.

ඉමානි පන චත්තාරි භයානි භායිත්වා යථා උදකං අනොරොහන්තස්ස උදකං නිස්සාය ආනිසංසො නත්ථි, උදකපිපාසාය පිපාසිතො ච හොති රජොජල්ලෙන කිලිට්ඨසරීරො ච, එවමෙවං ඉමානි චත්තාරි භයානි භායිත්වා සාසනෙ අපබ්බජන්තස්සාපි ඉමං සාසනං නිස්සාය ආනිසංසො නත්ථි, තණ්හාපිපාසාය පිපාසිතො ච හොති කිලෙසරජෙන සංකිලිට්ඨචිත්තො ච. යථා පන ඉමානි චත්තාරි භයානි අභායිත්වා උදකං ඔරොහන්තස්ස වුත්තප්පකාරො ආනිසංසො හොති, එවං ඉමානි අභායිත්වා සාසනෙ පබ්බජිතස්සාපි වුත්තප්පකාරො ආනිසංසො හොති. ථෙරො පනාහ – ‘‘චත්තාරි භයානි භායිත්වා උදකං අනොතරන්තො සොතං ඡින්දිත්වා පරතීරං පාපුණිතුං න සක්කොති, අභායිත්වා ඔතරන්තො සක්කොති, එවමෙවං භායිත්වා සාසනෙ අපබ්බජන්තොපි තණ්හාසොතං ඡින්දිත්වා නිබ්බානපාරං දට්ඨුං න සක්කොති, අභායිත්වා පබ්බජන්තො පන සක්කොතී’’ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙව. අයං පන දෙසනා නෙය්‍යපුග්ගලස්ස වසෙන නිට්ඨාපිතාති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

චාතුමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.