1. කකචූපමසුත්තවණ්ණනා

222. එවං මෙ සුතන්ති කකචූපමසුත්තං. තත්ථ මොළියඵග්ගුනොති මොළීති චූළා වුච්චති. යථාහ –

‘‘ඡෙත්වාන මොළිං වරගන්ධවාසිතං,

වෙහායසං උක්ඛිපි සක්‍යපුඞ්ගවො;

රතනචඞ්කොටවරෙන වාසවො,

සහස්සනෙත්තො සිරසා පටිග්ගහී’’ති.

සා තස්ස ගිහිකාලෙ මහතී අහොසි, තෙනස්ස මොළියඵග්ගුනොති සඞ්ඛා උදපාදි. පබ්බජිතම්පි නං තෙනෙව නාමෙන සඤ්ජානන්ති. අතිවෙලන්ති වෙලං අතික්කමිත්වා. තත්ථ කාලවෙලා, සීමවෙලා, සීලවෙලාති තිවිධා වෙලා. ‘‘තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසී’’ති (ධම්මපදෙ වග්ගානමුද්දානං, ගාථානමුද්දානං; මහාව. 1-3) අයං කාලවෙලා නාම. ‘‘ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තතී’’ති (චූළව. 384; උදා. 45; අ. නි. 8.19) අයං සීමවෙලා නාම. ‘‘වෙලාඅනතික්කමො සෙතුඝාතො’’ති (ධ. ස. 299-301) ච, ‘‘වෙලා චෙසා අවීතික්කමනට්ඨෙනා’’ති ච, අයං සීලවෙලා නාම. තං තිවිධම්පි සො අතික්කමියෙව. භික්ඛුනියො හි ඔවදිතුං කාලො නාම අත්ථි, සො අත්ථඞ්ගතෙපි සූරියෙ ඔවදන්තො තං කාලවෙලම්පි අතික්කමි. භික්ඛුනීනං ඔවාදෙ පමාණං නාම අත්ථි සීමා මරියාදා. සො උත්තරිඡප්පඤ්චවාචාහි ඔවදන්තො තං සීමවෙලම්පි අතික්කමි. කථෙන්තො පන දවසහගතං කත්වා දුට්ඨුල්ලාපත්තිපහොනකං කථෙති, එවං සීලවෙලම්පි අතික්කමි.

සංසට්ඨොති මිස්සීභූතො සමානසුඛදුක්ඛො හුත්වා. සම්මුඛාති පුරතො. අවණ්ණං භාසතීති තා පන පචනකොට්ටනාදීනි කරොන්තියො දිස්වා නත්ථි ඉමාසං අනාපත්ති නාම, ඉමා භික්ඛුනියො අනාචාරා දුබ්බචා පගබ්භාති අගුණං කථෙති. අධිකරණම්පි කරොතීති ඉමෙසං භික්ඛූනං ඉමා භික්ඛුනියො දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය අක්ඛීනි දය්හන්ති, ඉමස්මිං විහාරෙ පුප්ඵපූජා වා ආසනධොවනපරිභණ්ඩකරණාදීනි වා ඉමාසං වසෙන වත්තන්ති. කුලධීතරො එතා ලජ්ජිනියො, තුම්හෙ ඉමා ඉදඤ්චිදඤ්ච වදථ, අයං නාම තුම්හාකං ආපත්ති හොති, විනයධරානං සන්තිකං ආගන්ත්වා විනිච්ඡයං මෙ දෙථාති අධිකරණං ආකඩ්ඪති.

මොළියඵග්ගුනස්ස අවණ්ණං භාසතීති නත්ථි ඉමස්ස භික්ඛුනො අනාපත්ති නාම. නිච්චකාලං ඉමස්ස පරිවෙණද්වාරං අසුඤ්ඤං භික්ඛුනීහීති අගුණං කථෙති. අධිකරණම්පි කරොන්තීති ඉමෙසං භික්ඛූනං මොළියඵග්ගුනත්ථෙරස්ස දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය අක්ඛීනි දය්හන්ති. ඉමස්මිං විහාරෙ අඤ්ඤෙසං වසනට්ඨානං ඔලොකෙතුම්පි න සක්කා. විහාරං ආගතභික්ඛුනියො ඔවාදං වා පටිසන්ථාරං වා උද්දෙසපදං වා ථෙරමෙව නිස්සාය ලභන්ති, කුලපුත්තකො ලජ්ජී කුක්කුච්චකො, එවරූපං නාම තුම්හෙ ඉදඤ්චිදඤ්ච වදථ, එථ විනයධරානං සන්තිකෙ විනිච්ඡයං දෙථාති අධිකරණං ආකඩ්ඪන්ති.

සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොචාති නෙව පියකම්‍යතාය න භෙදාධිප්පායෙන, අත්ථකාමතාය අවොච. එකං කිරස්ස අහොසි – ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුස්ස එවං සංසට්ඨස්ස විහරතො අයසො උප්පජ්ජිස්සති. සො සාසනස්සාපි අවණ්ණොයෙව. අඤ්ඤෙන පන කථිතො අයං න ඔරමිස්සති, භගවතා ධම්මං දෙසෙත්වා ඔවදිතො ඔරමිස්සතී’’ති තස්ස අත්ථකාමතාය භගවන්තං එතං, ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ’’තිආදිවචනං අවොච.

223. ආමන්තෙහීති ජානාපෙහි. ආමන්තෙතීති පක්කොසති.

224. සද්ධාති සද්ධාය. තස්මාති යස්මා ත්වං කුලපුත්තො චෙව සද්ධාපබ්බජිතො ච, යස්මා වා තෙ එතාහි සද්ධිං සංසට්ඨස්ස විහරතො යෙ තා අක්කොසිස්සන්ති වා, පහරිස්සන්ති වා, තෙසු දොමනස්සං උප්පජ්ජිස්සති, සංසග්ගෙ පහීනෙ නුප්පජ්ජිස්සති, තස්මා. තත්‍රාති තස්මිං අවණ්ණභාසනෙ. ගෙහසිතාති පඤ්චකාමගුණනිස්සිතා. ඡන්දාති තණ්හාඡන්දාපි පටිඝඡන්දාපි. විපරිණතන්ති රත්තම්පි චිත්තං විපරිණතං. දුට්ඨම්පි, මූළ්හම්පි චිත්තං විපරිණතං. ඉධ පන තණ්හාඡන්දවසෙන රත්තම්පි වට්ටති, පටිඝඡන්දවසෙන දුට්ඨම්පි වට්ටති. හිතානුකම්පීති හිතෙන අනුකම්පමානො හිතෙන ඵරමානො. න දොසන්තරොති න දොසචිත්තො භවිස්සාමි.

225. අථ ඛො භගවාති කස්මා ආරභි? ඵග්ගුනස්ස කිර එත්තකං ඔවාදං සුත්වාපි, ‘‘භික්ඛුනිසංසග්ගතො ඔරමිස්සාමි විරමිස්සාමී’’ති චිත්තම්පි න උප්පන්නං, භගවතා පන සද්ධිං පටාණී විය පටිවිරුද්ධො අට්ඨාසි, අථස්ස භගවතො යථා නාම ජිඝච්ඡිතස්ස භොජනෙ, පිපාසිතස්ස පානීයෙ, සීතෙන ඵුට්ඨස්ස උණ්හෙ දුක්ඛිතස්ස සුඛෙ පත්ථනා උප්පජ්ජති. එවමෙව ඉමං දුබ්බචං භික්ඛුං දිස්වා පඨමබොධියං සුබ්බචා භික්ඛූ ආපාථං ආගමිංසු. අථ තෙසං වණ්ණං කථෙතුකාමො හුත්වා ඉමං දෙසනං ආරභි.

තත්ථ ආරාධයිංසූති ගණ්හිංසු පූරයිංසු. එකං සමයන්ති එකස්මිං සමයෙ. එකාසනභොජනන්ති එකං පුරෙභත්තභොජනං. සූරියුග්ගමනතො හි යාව මජ්ඣන්හිකා සත්තක්ඛත්තුං භුත්තභොජනම්පි ඉධ එකාසනභොජනන්තෙව අධිප්පෙතං. අප්පාබාධතන්ති නිරාබාධතං. අප්පාතඞ්කතන්ති නිද්දුක්ඛතං. ලහුට්ඨානන්ති සරීරස්ස සල්ලහුකං උට්ඨානං. බලන්ති කායබලං. ඵාසුවිහාරන්ති කායස්ස සුඛවිහාරං. ඉමිනා කිං කථිතං? දිවා විකාලභොජනං පජහාපිතකාලො කථිතො. භද්දාලිසුත්තෙ පන රත්තිං විකාලභොජනං පජහාපිතකාලො කථිතො. ඉමානි හි ද්වෙ භොජනානි භගවා න එකප්පහාරෙන පජහාපෙසි. කස්මා? ඉමානෙව හි ද්වෙ භොජනානි වට්ටෙ සත්තානං ආචිණ්ණානි. සන්ති කුලපුත්තා සුඛුමාලා, තෙ එකතො ද්වෙපි භොජනානි පජහන්තා කිලමන්ති. තස්මා එකතො අපජහාපෙත්වා එකස්මිං කාලෙ දිවා විකාලභොජනං, එකස්මිං රත්තිං විකාලභොජනන්ති විසුං පජහාපෙසි. තෙසු ඉධ දිවා විකාලභොජනං පජහාපිතකාලො කථිතො. තත්ථ යස්මා බුද්ධා න භයං දස්සෙත්වා තජ්ජෙත්වා පජහාපෙන්ති, ආනිසංසං පන දස්සෙත්වා පජහාපෙන්ති, එවඤ්හි සත්තා සුඛෙන පජහන්ති. තස්මා ආනිසංසං දස්සෙන්තො ඉමෙ පඤ්ච ගුණෙ දස්සෙසි. අනුසාසනී කරණීයාති පුනප්පුනං සාසනෙ කත්තබ්බං නාහොසි. ‘‘ඉදං කරොථ, ඉදං මා කරොථා’’ති සතුප්පාදකරණීයමත්තමෙව අහොසි. තාවත්තකෙනෙව තෙ කත්තබ්බං අකංසු, පහාතබ්බං පජහිංසු, පඨමබොධියං, භික්ඛවෙ, සුබ්බචා භික්ඛූ අහෙසුං අස්සවා ඔවාදපටිකරාති.

ඉදානි නෙසං සුබ්බචභාවදීපිකං උපමං ආහරන්තො සෙය්‍යථාපීතිආදිමාහ. තත්ථ සුභූමියන්ති සමභූමියං. ‘‘සුභූම්‍යං සුඛෙත්තෙ විහතඛාණුකෙ බීජානි පතිට්ඨපෙය්‍යා’’ති (දී. නි. 2.438) එත්ථ පන මණ්ඩභූමි සුභූමීති ආගතා. චතුමහාපථෙති ද්වින්නං මහාමග්ගානං විනිවිජ්ඣිත්වා ගතට්ඨානෙ. ආජඤ්ඤරථොති විනීතඅස්සරථො. ඔධස්තපතොදොති යථා රථං අභිරුහිත්වා ඨිතෙන සක්කා හොති ගණ්හිතුං, එවං ආලම්බනං නිස්සාය තිරියතො ඨපිතපතොදො. යොග්ගාචරියොති අස්සාචරියො. ස්වෙව අස්සදම්මෙ සාරෙතීති අස්සදම්මසාරථි. යෙනිච්ඡකන්ති යෙන යෙන මග්ගෙන ඉච්ඡති. යදිච්ඡකන්ති යං යං ගතිං ඉච්ඡති. සාරෙය්‍යාති උජුකං පුරතො පෙසෙය්‍ය. පච්චාසාරෙය්‍යාති පටිනිවත්තෙය්‍ය.

එවමෙව ඛොති යථා හි සො යොග්ගාචරියො යෙන යෙන මග්ගෙන ගමනං ඉච්ඡති, තං තං අස්සා ආරුළ්හාව හොන්ති. යාය යාය ච ගතියා ඉච්ඡති, සා සා ගති ගහිතාව හොති. රථං පෙසෙත්වා අස්සා නෙව වාරෙතබ්බා න විජ්ඣිතබ්බා හොන්ති. කෙවලං තෙසං සමෙ භූමිභාගෙ ඛුරෙසු නිමිත්තං ඨපෙත්වා ගමනමෙව පස්සිතබ්බං හොති. එවං මය්හම්පි තෙසු භික්ඛූසු පුනප්පුනං වත්තබ්බං නාහොසි. ඉදං කරොථ ඉදං මා කරොථාති සතුප්පාදනමත්තමෙව කත්තබ්බං හොති. තෙහිපි තාවදෙව කත්තබ්බං කතමෙව හොති, අකත්තබ්බං ජහිතමෙව. තස්මාති යස්මා සුබ්බචා යුත්තයානපටිභාගා හුත්වා සතුප්පාදනමත්තෙනෙව පජහිංසු, තස්මා තුම්හෙපි පජහථාති අත්ථො. එලණ්ඩෙහීති එලණ්ඩා කිර සාලදූසනා හොන්ති, තස්මා එවමාහ. විසොධෙය්‍යාති එලණ්ඩෙ චෙව අඤ්ඤා ච වල්ලියො ඡින්දිත්වා බහි නීහරණෙන සොධෙය්‍ය. සුජාතාති සුසණ්ඨිතා. සම්මා පරිහරෙය්‍යාති මරියාදං බන්ධිත්වා උදකාසිඤ්චනෙනපි කාලෙනකාලං මූලමූලෙ ඛණනෙනපි වල්ලිගුම්බාදිච්ඡෙදනෙනපි කිපිල්ලපූටකහරණෙනපි මක්කටකජාලසුක්ඛදණ්ඩකහරණෙනපි සම්මා වඩ්ඪෙත්වා පොසෙය්‍ය. වුද්ධිආදීනි වුත්තත්ථානෙව.

226. ඉදානි අක්ඛන්තියා දොසං දස්සෙන්තො භූතපුබ්බන්තිආදිමාහ. තත්ථ වෙදෙහිකාති විදෙහරට්ඨවාසිකස්ස ධීතා. අථ වා වෙදොති පඤ්ඤා වුච්චති, වෙදෙන ඊහති ඉරියතීති වෙදෙහිකා, පණ්ඩිතාති අත්ථො. ගහපතානීති ඝරසාමිනී. කිත්තිසද්දොති කිත්තිඝොසො. සොරතාති සොරච්චෙන සමන්නාගතා. නිවාතාති නිවාතවුත්ති. උපසන්තාති නිබ්බුතා. දක්ඛාති භත්තපචනසයනත්ථරණදීපුජ්ජලනාදිකම්මෙසු ඡෙකා. අනලසාති උට්ඨාහිකා, සුසංවිහිතකම්මන්තාති සුට්ඨු සංවිහිතකම්මන්තා. එකා අනලසා හොති, යං යං පන භාජනං ගණ්හාති, තං තං භින්දති වා ඡිද්දං වා කරොති, අයං න තාදිසාති දස්සෙති.

දිවා උට්ඨාසීති පාතොව කත්තබ්බානි ධෙනුදුහනාදිකම්මානි අකත්වා උස්සූරෙ උට්ඨිතා. හෙ ජෙ කාළීති අරෙ කාළි. කිං ජෙ දිවා උට්ඨාසීති කිං තෙ කිඤ්චි අඵාසුකං අත්ථි, කිං දිවා උට්ඨාසීති? නො වත රෙ කිඤ්චීති අරෙ යදි තෙ න කිඤ්චි අඵාසුකං අත්ථි, නෙව සීසං රුජ්ඣති, න පිට්ඨි, අථ කස්මා පාපි දාසි දිවා උට්ඨාසීති කුපිතා අනත්තමනා භාකුටිමකාසි. දිවාතරං උට්ඨාසීති පුනදිවසෙ උස්සූරතරං උට්ඨාසි. අනත්තමනවාචන්ති අරෙ පාපි දාසි අත්තනො පමාණං න ජානාසි; කිං අග්ගිං සීතොති මඤ්ඤසි, ඉදානි තං සික්ඛාපෙස්සාමීතිආදීනි වදමානා කුපිතවචනං නිච්ඡාරෙසි.

පටිවිසකානන්ති සාමන්තගෙහවාසීනං. උජ්ඣාපෙසීති අවජානාපෙසි. චණ්ඩීති අසොරතා කිබ්බිසා. ඉති යත්තකා ගුණා, තතො දිගුණා දොසා උප්පජ්ජිංසු. ගුණා නාම සණිකං සණිකං ආගච්ඡන්ති; දොසා එකදිවසෙනෙව පත්ථටා හොන්ති. සොරතසොරතොති අතිවිය සොරතො, සොතාපන්නො නු ඛො, සකදාගාමී අනාගාමී අරහා නු ඛොති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති. ඵුසන්තීති ඵුසන්තා ඝට්ටෙන්තා ආපාථං ආගච්ඡන්ති.

අථ භික්ඛු සොරතොති වෙදිතබ්බොති අථ අධිවාසනක්ඛන්තියං ඨිතො භික්ඛු සොරතොති වෙදිතබ්බො. යො චීවර…පෙ… පරික්ඛාරහෙතූති යො එතානි චීවරාදීනි පණීතපණීතානි ලභන්තො පාදපරිකම්මපිට්ඨිපරිකම්මාදීනි එකවචනෙනෙව කරොති. අලභමානොති යථා පුබ්බෙ ලභති, එවං අලභන්තො. ධම්මඤ්ඤෙව සක්කරොන්තොති ධම්මංයෙව සක්කාරං සුකතකාරං කරොන්තො. ගරුං කරොන්තොති ගරුභාරියං කරොන්තො. මානෙන්තොති මනෙන පියං කරොන්තො. පූජෙන්තොති පච්චයපූජාය පූජෙන්තො. අපචායමානොති ධම්මංයෙව අපචායමානො අපචිතිං නීචවුත්තිං දස්සෙන්තො.

227. එවං අක්ඛන්තියා දොසං දස්සෙත්වා ඉදානි යෙ අධිවාසෙන්ති, තෙ එවං අධිවාසෙන්තීති පඤ්ච වචනපථෙ දස්සෙන්තො පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙතිආදිමාහ. තත්ථ කාලෙනාති යුත්තපත්තකාලෙන. භූතෙනාති සතා විජ්ජමානෙන. සණ්හෙනාති සම්මට්ඨෙන. අත්ථසඤ්හිතෙනාති අත්ථනිස්සිතෙන කාරණනිස්සිතෙන. අකාලෙනාතිආදීනි තෙසංයෙව පටිපක්ඛවසෙන වෙදිතබ්බානි. මෙත්තචිත්තාති උප්පන්නමෙත්තචිත්තා හුත්වා. දොසන්තරාති දුට්ඨචිත්තා, අබ්භන්තරෙ උප්පන්නදොසා හුත්වා. තත්‍රාති තෙසු වචනපථෙසු. ඵරිත්වාති අධිමුච්චිත්වා. තදාරම්මණඤ්චාති කථං තදාරම්මණං සබ්බාවන්තං ලොකං කරොති? පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතං පුග්ගලං මෙත්තචිත්තස්ස ආරම්මණං කත්වා පුන තස්සෙව මෙත්තචිත්තස්ස අවසෙසසත්තෙ ආරම්මණං කරොන්තො සබ්බාවන්තං ලොකං තදාරම්මණං කරොති නාම. තත්‍රායං වචනත්ථො. තදාරම්මණඤ්චාති තස්සෙව මෙත්තචිත්තස්ස ආරම්මණං කත්වා. සබ්බාවන්තන්ති සබ්බසත්තවන්තං. ලොකන්ති සත්තලොකං. විපුලෙනාති අනෙකසත්තාරම්මණෙන. මහග්ගතෙනාති මහග්ගතභූමිකෙන. අප්පමාණෙනාති සුභාවිතෙන. අවෙරෙනාති නිද්දොසෙන. අබ්‍යාබජ්ඣෙනාති නිද්දුක්ඛෙන. ඵරිත්වා විහරිස්සාමාති එවරූපෙන මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා තඤ්ච පුග්ගලං සබ්බඤ්ච ලොකං තස්ස චිත්තස්ස ආරම්මණං කත්වා අධිමුච්චිත්වා විහරිස්සාම.

228. ඉදානි තදත්ථදීපිකං උපමං ආහරන්තො සෙය්‍යථාපීතිආදිමාහ. තත්ථ අපථවින්ති නිප්පථවිං කරිස්සාමීති අත්ථො. තත්‍ර තත්‍රාති තස්මිං තස්මිං ඨානෙ. විකිරෙය්‍යාති පච්ඡියා පංසුං උද්ධරිත්වා බීජානි විය විකිරෙය්‍ය. ඔට්ඨුභෙය්‍යාති ඛෙළං පාතෙය්‍ය. අපථවිං කරෙය්‍යාති එවං කායෙන ච වාචාය ච පයොගං කත්වාපි සක්කුණෙය්‍ය අපථවිං කාතුන්ති? ගම්භීරාති බහලත්තෙන ද්වියොජනසතසහස්සානි චත්තාරි ච නහුතානි ගම්භීරා. අප්පමෙය්‍යාති තිරියං පන අපරිච්ඡින්නා. එවමෙව ඛොති එත්ථ ඉදං ඔපම්මසංසන්දනං – පථවී විය හි මෙත්තචිත්තං දට්ඨබ්බං. කුදාලපිටකං ගහෙත්වා ආගතපුරිසො විය පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතපුග්ගලො. යථා සො කුදාලපිටකෙන මහාපථවිං අපථවිං කාතුං න සක්කොති, එවං වො පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතපුග්ගලො මෙත්තචිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තං කාතුං න සක්ඛිස්සතීති.

229. දුතියඋපමායං හලිද්දින්ති යංකිඤ්චි පීතකවණ්ණං. නීලන්ති කංසනීලං වා පලාසනීලං වා. අරූපීති අරූපො. නනු ච, ද්වින්නං කට්ඨානං වා ද්වින්නං රුක්ඛානං වා ද්වින්නං සෙය්‍යානං වා ද්වින්නං සෙලානං වා අන්තරං පරිච්ඡින්නාකාසරූපන්ති ආගතං, කස්මා ඉධ අරූපීති වුත්තොති? සනිදස්සනභාවපටික්ඛෙපතො. තෙනෙවාහ ‘‘අනිදස්සනො’’ති. තස්මිඤ්හි රූපං ලිඛිතුං, රූපපාතුභාවං දස්සෙතුං න සක්කා, තස්මා ‘‘අරූපී’’ති වුත්තො. අනිදස්සනොති දස්සනස්ස චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස අනාපාථො. උපමාසංසන්දනෙ පනෙත්ථ ආකාසො විය මෙත්තචිත්තං. තුලිකපඤ්චමා චත්තාරො රඞ්ගජාතා විය පඤ්ච වචනපථා, තුලිකපඤ්චමෙ රඞ්ගෙ ගහෙත්වා ආගතපුරිසො විය පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතපුග්ගලො. යථා සො තුලිකපඤ්චමෙහි රඞ්ගෙහි ආකාසෙ රූපපාතුභාවං කාතුං න සක්කොති, එවං වො පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතපුග්ගලො මෙත්තචිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තං කත්වා දොසුප්පත්තිං දස්සෙතුං න සක්ඛිස්සතීති.

230. තතියඋපමායං ආදිත්තන්ති පජ්ජලිතං. ගම්භීරා අප්පමෙය්‍යාති ඉමිස්සා ගඞ්ගාය ගම්භීරට්ඨානං ගාවුතම්පි අත්ථි, අඩ්ඪයොජනම්පි, යොජනම්පි. පුථුලං පනස්සා එවරූපංයෙව, දීඝතො පන පඤ්චයොජනසතානි. සා කථං ගම්භීරා අප්පමෙය්‍යාති? එතෙන පයොගෙන පරිවත්තෙත්වා උද්ධනෙ උදකං විය තාපෙතුං අසක්කුණෙය්‍යතො. ඨිතොදකං පන කෙනචි උපායෙන අඞ්ගුලමත්තං වා අඩ්ඪඞ්ගුලමත්තං වා එවං තාපෙතුං සක්කා භවෙය්‍ය, අයං පන න සක්කා, තස්මා එවං වුත්තං. උපමාසංසන්දනෙ පනෙත්ථ ගඞ්ගා විය මෙත්තචිත්තං, තිණුක්කං ආදාය ආගතපුරිසො විය පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතපුග්ගලො. යථා සො ආදිත්තාය තිණුක්කාය ගඞ්ගං තාපෙතුං න සක්කොති, එවං වො පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතපුග්ගලො මෙත්තචිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තං කාතුං න සක්ඛිස්සතීති.

231. චතුත්ථඋපමායං බිළාරභස්තාති බිළාරචම්මපසිබ්බකා. සුමද්දිතාති සුට්ඨු මද්දිතා. සුපරිමද්දිතාති අන්තො ච බහි ච සමන්තතො සුපරිමද්දිතා. තූලිනීති සිම්බලිතූලලතාතූලසමානා. ඡින්නසස්සරාති ඡින්නසස්සරසද්දා. ඡින්නභබ්භරාති ඡින්නභබ්භරසද්දා. උපමාසංසන්දනෙ පනෙත්ථ බිළාරභස්තා විය මෙත්තචිත්තං, කට්ඨකඨලං ආදාය ආගතපුරිසො විය පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතපුග්ගලො. යථා සො කට්ඨෙන වා කඨලෙන වා බිළාරභස්තං සරසරං භරභරං සද්දං කාතුං න සක්කොති, එවං වො පඤ්ච වචනපථෙ ගහෙත්වා ආගතපුග්ගලො මෙත්තචිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තං කත්වා දොසානුගතභාවං කාතුං න සක්ඛිස්සතීති.

232. ඔචරකාති අවචරකා හෙට්ඨාචරකා, නීචකම්මකාරකාති අත්ථො. යො මනො පදූසෙය්‍යාති යො භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා මනො පදූසෙය්‍ය, තං කකචෙන ඔකන්තනං නාධිවාසෙය්‍ය. න මෙ සො තෙන සාසනකරොති සො තෙන අනධිවාසනෙන මය්හං ඔවාදකරො න හොති. ආපත්ති පනෙත්ථ නත්ථි.

233. අණුං වා ථූලං වාති අප්පසාවජ්ජං වා මහාසාවජ්ජං වා. යං තුම්හෙ නාධිවාසෙය්‍යාථාති යො තුම්හෙහි අධිවාසෙතබ්බො න භවෙය්‍යාති අත්ථො. නො හෙතං, භන්තෙති, භන්තෙ, අනධිවාසෙතබ්බං නාම වචනපථං න පස්සාමාති අධිප්පායො. දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති ඉති භගවා අරහත්තෙන කූටං ගණ්හන්තො යථානුසන්ධිනා දෙසනං නිට්ඨපෙසීති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

කකචූපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.