උපාදානවාරවණ්ණනා
95. උපාදානවාරෙ කාමුපාදානන්තිආදීසු වත්ථුකාමං උපාදියති එතෙන, සයං වා තං උපාදියතීති කාමුපාදානං. කාමො ච සො උපාදානඤ්චාති වා කාමුපාදානං. උපාදානන්ති දළ්හග්ගහණං වුච්චති. දළ්හත්ථො හි එත්ථ උපසද්දො, ‘‘උපායාස උපකට්ඨා’’තිආදීසු විය පඤ්චකාමගුණිකරාගස්සෙතං අධිවචනං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරතො පනෙතං ‘‘තත්ථ කතමං කාමුපාදානං, යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො’’ති (ධ. ස. 1220; විභ. 938) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.
තථා දිට්ඨි ච සා උපාදානඤ්චාති දිට්ඨුපාදානං. අථ වා දිට්ඨිං උපාදියති, උපාදියන්ති වා එතෙන දිට්ඨින්ති දිට්ඨුපාදානං. උපාදියති හි පුරිමදිට්ඨිං උත්තරදිට්ඨි. උපාදියන්ති ච තාය දිට්ඨිං. යථාහ ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්තිආදි (ම. නි. 3.27), සීලබ්බතුපාදානඅත්තවාදුපාදානවජ්ජස්ස සබ්බදිට්ඨිගතස්සෙතං අධිවචනං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරතො පනෙතං ‘‘තත්ථ කතමං දිට්ඨුපාදානං නත්ථි දින්න’’න්ති (ධ. ස. 1220; විභ. 938) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.
තථා සීලබ්බතං උපාදියන්ති එතෙන, සයං වා තං උපාදියති, සීලබ්බතඤ්ච තං උපාදානඤ්චාති වා සීලබ්බතුපාදානං. ගොසීලගොවතාදීනි හි එවං සුද්ධීති අභිනිවෙසතො සයමෙව උපාදානානි අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරතො පනෙතං ‘‘තත්ථ කතමං සීලබ්බතුපාදානං, ඉතො බහිද්ධා සමණබ්රාහ්මණානං සීලෙන සුද්ධී’’ති වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.
ඉදානි වදන්ති එතෙනාති වාදො. උපාදියන්ති එතෙනාති උපාදානං. කිං වදන්ති, උපාදියන්ති වා? අත්තානං. අත්තනො වාදුපාදානං අත්තවාදුපාදානං. අත්තවාදමත්තමෙව වා අත්තාති උපාදියති එතෙනාති අත්තවාදුපාදානං, වීසතිවත්ථුකාය සක්කායදිට්ඨියා එතං අධිවචනං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරතො පනෙතං ‘‘තත්ථ කතමං අත්තවාදුපාදානං, ඉධ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී’’ති (ධ. ස. 1223) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.
තණ්හාසමුදයාති එත්ථ තණ්හා කාමුපාදානස්ස උපනිස්සයවසෙන අනන්තරසමනන්තරනත්ථිවිගතාසෙවනවසෙන වා පච්චයො. අවසෙසානං පන සහජාතාදිවසෙනාපි. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.
උපාදානවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.