තථාගතවාරඅට්ඨමනයවණ්ණනා

13. නන්දී දුක්ඛස්ස මූලන්තිආදීසු ච නන්දීති පුරිමතණ්හා. දුක්ඛන්ති පඤ්චක්ඛන්ධා. මූලන්තිආදි. ඉතිවිදිත්වාති තං පුරිමභවනන්දිං ‘‘ඉමස්ස දුක්ඛස්ස මූල’’න්ති එවං ජානිත්වා. භවාති කම්මභවතො. ජාතීති විපාකක්ඛන්ධා. තෙ හි යස්මා ජායන්ති, තස්මා ‘‘ජාතී’’ති වුත්තා. ජාතිසීසෙන වා අයං දෙසනා. එතම්පි ‘‘ඉති විදිත්වා’’ති ඉමිනා යොජෙතබ්බං. අයඤ්හි එත්ථ අත්ථො ‘‘කම්මභවතො උපපත්තිභවො හොතීති එවඤ්ච ජානිත්වා’’ති. භූතස්සාති සත්තස්ස. ජරාමරණන්ති ජරා ච මරණඤ්ච. ඉදං වුත්තං හොති – තෙන උපපත්තිභවෙන භූතස්ස සත්තස්ස ඛන්ධානං ජරාමරණං හොතීති එවඤ්ච ජානිත්වාති.

එත්තාවතා යං බොධිරුක්ඛමූලෙ අපරාජිතපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො සම්මසිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො, තස්ස පටිච්චසමුප්පාදස්ස පටිවෙධා මඤ්ඤනානං අභාවකාරණං දස්සෙන්තො චතුසඞ්ඛෙපං තිසන්ධිං තියද්ධං වීසතාකාරං තමෙව පටිච්චසමුප්පාදං දස්සෙති.

කථං පන එත්තාවතා එස සබ්බො දස්සිතො හොතීති. එත්ථ හි නන්දීති අයං එකො සඞ්ඛෙපො. දුක්ඛස්සාති වචනතො දුක්ඛං දුතියො, භවා ජාතීති වචනතො භවො තතියො, ජාතිජරාමරණං චතුත්ථො. එවං තාව චත්තාරො සඞ්ඛෙපා වෙදිතබ්බා, කොට්ඨාසාති අත්ථො. තණ්හාදුක්ඛානං පන අන්තරං එකො සන්ධි, දුක්ඛස්ස ච භවස්ස ච අන්තරං දුතියො, භවස්ස ච ජාතියා ච අන්තරං තතියො. එවං චතුන්නං අඞ්ගුලීනං අන්තරසදිසා චතුසඞ්ඛෙපන්තරා තයො සන්ධී වෙදිතබ්බා.

තත්ථ නන්දීති අතීතො අද්ධා, ජාතිජරාමරණං අනාගතො, දුක්ඛඤ්ච භවො ච පච්චුප්පන්නොති එවං තයො අද්ධා වෙදිතබ්බා. අතීතෙ පන පඤ්චසු ආකාරෙසු නන්දීවචනෙන තණ්හා එකා ආගතා, තාය අනාගතාපි අවිජ්ජාසඞ්ඛාරඋපාදානභවා පච්චයලක්ඛණෙන ගහිතාව හොන්ති. ජාතිජරාමරණවචනෙන පන යෙසං ඛන්ධානං තජ්ජාතිජරාමරණං, තෙ වුත්තා යෙවාති කත්වා ආයතිං විඤ්ඤාණනාමරූපසළායතනඵස්සවෙදනා ගහිතාව හොන්ති.

එවමෙතෙ ‘‘පුරිමකම්මභවස්මිං මොහො අවිජ්ජා, ආයූහනා සඞ්ඛාරා, නිකන්ති තණ්හා, උපගමනං උපාදානං, චෙතනා භවො ඉති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පුරිමකම්මභවස්මිං ඉධ පටිසන්ධියා පච්චයා. ඉධ පටිසන්ධි විඤ්ඤාණං, ඔක්කන්ති නාමරූපං, පසාදො ආයතනං, ඵුට්ඨො ඵස්සො, වෙදයිතං වෙදනා ඉති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා ඉධූපපත්තිභවස්මිං පුරෙකතස්ස කම්මස්ස පච්චයා. ඉධ පරිපක්කත්තා ආයතනානං මොහො අවිජ්ජා, ආයූහනා සඞ්ඛාරා, නිකන්ති තණ්හා, උපගමනමුපාදානං, චෙතනා භවො ඉති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා ඉධ කම්මභවස්මිං ආයතිං පටිසන්ධියා පච්චයා. ආයතිං පටිසන්ධි විඤ්ඤාණං, ඔක්කන්ති නාමරූපං, පසාදො ආයතනං, ඵුට්ඨො ඵස්සො, වෙදයිතං වෙදනා ඉති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා ආයතිං උපපත්තිභවස්මිං ඉධ කතස්ස කම්මස්ස පච්චයා’’ති එවං නිද්දිට්ඨලක්ඛණා වීසති ආකාරා ඉධ වෙදිතබ්බා. එවං ‘‘නන්දී දුක්ඛස්ස මූලන්ති ඉති විදිත්වා භවා ජාති, භූතස්ස ජරාමරණ’’න්ති එත්තාවතා එස සබ්බොපි චතුසඞ්ඛෙපො තිසන්ධි තියද්ධො වීසතාකාරො පටිච්චසමුප්පාදො දස්සිතො හොතීති වෙදිතබ්බො.

ඉදානි තස්මා තිහ, භික්ඛවෙ…පෙ… අභිසම්බුද්ධොති වදාමීති එත්ථ අපුබ්බපදවණ්ණනං කත්වා පදයොජනාය අත්ථනිගමනං කරිස්සාම. තස්මා තිහාති තස්මා ඉච්චෙව වුත්තං හොති. තිකාරහකාරා හි නිපාතා. සබ්බසොති අනවසෙසවචනමෙතං. තණ්හානන්ති නන්දීති එවං වුත්තානං සබ්බතණ්හානං. ඛයාති ලොකුත්තරමග්ගෙන අච්චන්තක්ඛයා. විරාගාදීනි ඛයවෙවචනානෙව. යා හි තණ්හා ඛීණා, විරත්තාපි තා භවන්ති නිරුද්ධාපි චත්තාපි පටිනිස්සට්ඨාපි. ඛයාති වා චතුමග්ගකිච්චසාධාරණමෙතං. තතො පඨමමග්ගෙන විරාගා, දුතියෙන නිරොධා, තතියෙන චාගා, චතුත්ථෙන පටිනිස්සග්ගාති යොජෙතබ්බං. යාහි වා තණ්හාහි පථවිං පථවිතො සඤ්ජානෙය්‍ය, තාසං ඛයා. යාහි පථවිං මඤ්ඤෙය්‍ය, තාසං විරාගා. යාහි පථවියා මඤ්ඤෙය්‍ය, තාසං නිරොධා. යාහි පථවිතො මඤ්ඤෙය්‍ය, තාසං චාගා. යාහි පථවිං මෙති මඤ්ඤෙය්‍ය, තාසං පටිනිස්සග්ගා. යාහි වා පථවිං මඤ්ඤෙය්‍ය, තාසං ඛයා…පෙ… යාහි පථවිං අභිනන්දෙය්‍ය, තාසං පටිනිස්සග්ගාති එවමෙත්ථ යොජනා කාතබ්බා, න කිඤ්චි විරුජ්ඣති.

අනුත්තරන්ති උත්තරවිරහිතං සබ්බසෙට්ඨං. සම්මාසම්බොධින්ති සම්මා සාමඤ්ච බොධිං. අථ වා පසත්ථං සුන්දරඤ්ච බොධිං. බොධීති රුක්ඛොපි මග්ගොපි සබ්බඤ්ඤුතඤාණම්පි නිබ්බානම්පි. ‘‘බොධිරුක්ඛමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො’’ති (මහාව. 1; උදා. 1) ච ‘‘අන්තරා ච බොධිං අන්තරා ච ගය’’න්ති (මහාව. 11; ම. නි. 1.285) ච ආගතට්ඨානෙහි රුක්ඛො බොධීති වුච්චති. ‘‘චතූසු මග්ගෙසු ඤාණ’’න්ති (චූළනි. 121) ආගතට්ඨානෙ මග්ගො. ‘‘පප්පොති බොධිං වරභූරිමෙධසො’’ති (දී. නි. 3.217) ආගතට්ඨානෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණං. ‘‘පත්වාන බොධිං අමතං අසඞ්ඛත’’න්ති ආගතට්ඨානෙ නිබ්බානං. ඉධ පන භගවතො අරහත්තමග්ගඤාණං අධිප්පෙතං. අපරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණන්තිපි වදන්ති.

සාවකානං අරහත්තමග්ගො අනුත්තරා බොධි හොති න හොතීති. න හොති. කස්මා? අසබ්බගුණදායකත්තා. තෙසඤ්හි කස්සචි අරහත්තමග්ගො අරහත්තඵලමෙව දෙති, කස්සචි තිස්සො විජ්ජා, කස්සචි ඡ අභිඤ්ඤා, කස්සචි චතස්සො පටිසම්භිදා, කස්සචි සාවකපාරමීඤාණං. පච්චෙකබුද්ධානම්පි පච්චෙකබොධිඤාණමෙව දෙති. බුද්ධානං පන සබ්බගුණසම්පත්තිං දෙති අභිසෙකො විය රඤ්ඤො සබ්බලොකිස්සරියභාවං. තස්මා අඤ්ඤස්ස කස්සචිපි අනුත්තරා බොධි න හොතීති.

අභිසම්බුද්ධොති අභිඤ්ඤාසි පටිවිජ්ඣි, පත්තො අධිගතොති වුත්තං හොති. ඉති වදාමීති ඉති වදාමි ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤපෙමි, පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමීති. තත්‍රායං යොජනා – තථාගතොපි, භික්ඛවෙ…පෙ… පථවිං න මඤ්ඤති…පෙ… පථවිං නාභිනන්දති. තං කිස්ස හෙතු, නන්දී දුක්ඛස්ස මූලං, භවා ජාති, භූතස්ස ජරාමරණන්ති ඉති විදිත්වාති. තත්ථ ඉති විදිත්වාති ඉතිකාරො කාරණත්ථො. තෙන ඉමස්ස පටිච්චසමුප්පාදස්ස විදිතත්තා පටිවිද්ධත්තාති වුත්තං හොති. කිඤ්ච භිය්‍යො – යස්මා ච එවමිමං පටිච්චසමුප්පාදං විදිත්වා තථාගතස්ස යා නන්දීති වුත්තතණ්හා සබ්බප්පකාරා, සා පහීනා, තාසඤ්ච තථාගතො සබ්බසො තණ්හානං ඛයා…පෙ… අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො. තස්මා පථවිං න මඤ්ඤති…පෙ… පථවිං නාභිනන්දතීති වදාමීති එවං අභිසම්බුද්ධත්තා න මඤ්ඤති නාභිනන්දතීති වදාමීති වුත්තං හොති.

අථ වා යස්මා ‘‘නන්දී දුක්ඛස්ස මූල’’න්තිආදිනා නයෙන පටිච්චසමුප්පාදං විදිත්වා සබ්බසො තණ්හා ඛයං ගතා, තස්මා තිහ, භික්ඛවෙ, තථාගතො සබ්බසො තණ්හානං ඛයා…පෙ… අභිසම්බුද්ධොති වදාමි. සො එවං අභිසම්බුද්ධත්තා පථවිං න මඤ්ඤති…පෙ… නාභිනන්දතීති. යත්ථ යත්ථ හි යස්මාති අවත්වා තස්මාති වුච්චති, තත්ථ තත්ථ යස්මාති ආනෙත්වා යොජෙතබ්බං, අයං සාසනයුත්ති. එස නයො සබ්බත්ථ.

ඉදමවොච භගවාති ඉදං නිදානාවසානතො පභුති යාව අභිසම්බුද්ධොති වදාමීති සකලසුත්තන්තං භගවා පරෙසං පඤ්ඤාය අලබ්භණෙය්‍යපතිට්ඨං පරමගම්භීරං සබ්බඤ්ඤුතඤාණං දස්සෙන්තො එකෙන පුථුජ්ජනවාරෙන එකෙන සෙක්ඛවාරෙන චතූහි ඛීණාසවවාරෙහි ද්වීහි තථාගතවාරෙහීති අට්ඨහි මහාවාරෙහි එකමෙකස්මිඤ්ච වාරෙ පථවීආදීහි චතුවීසතියා අන්තරවාරෙහි පටිමණ්ඩෙත්වා ද්වෙභාණවාරපරිමාණාය තන්තියා අවොච.

එවං විචිත්‍රනයදෙසනාවිලාසයුත්තං පනෙතං සුත්තං කරවිකරුදමඤ්ජුනා කණ්ණසුඛෙන පණ්ඩිතජනහදයානං අමතාභිසෙකසදිසෙන බ්‍රහ්මස්සරෙන භාසමානස්සාපි. න තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති තෙ පඤ්චසතා භික්ඛූ ඉදං භගවතො වචනං නානුමොදිංසු. කස්මා? අඤ්ඤාණකෙන. තෙ කිර ඉමස්ස සුත්තස්ස අත්ථං න ජානිංසු, තස්මා නාභිනන්දිංසු. තෙසඤ්හි තස්මිං සමයෙ එවං විචිත්‍රනයදෙසනාවිලාසයුත්තම්පි එතං සුත්තං ඝනපුථුලෙන දුස්සපට්ටෙන මුඛෙ බන්ධං කත්වා පුරතො ඨපිතමනුඤ්ඤභොජනං විය අහොසි. නනු ච භගවා අත්තනා දෙසිතං ධම්මං පරෙ ඤාපෙතුං කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො. සො කස්මා යථා තෙ න ජානන්ති, තථා දෙසෙසීති. වුත්තමිදං ඉමස්ස සුත්තස්ස නික්ඛෙපවිචාරණායං එව ‘‘මානභඤ්ජනත්ථං සබ්බධම්මමූලපරියායන්ති දෙසනං ආරභී’’ති, තස්මා න යිධ පුන වත්තබ්බමත්ථි, එවං මානභඤ්ජනත්ථං දෙසිතඤ්ච පනෙතං සුත්තං සුත්වා තෙ භික්ඛූ තංයෙව කිර පථවිං දිට්ඨිගතිකොපි සඤ්ජානාති, සෙක්ඛොපි අරහාපි තථාගතොපි සඤ්ජානාති. කින්නාමිදං කථං නාමිදන්ති චින්තෙන්තා පුබ්බෙ මයං භගවතා කථිතං යංකිඤ්චි ඛිප්පමෙව ජානාම, ඉදානි පනිමස්ස මූලපරියායස්ස අන්තං වා කොටිං වා න ජානාම න පස්සාම, අහො බුද්ධා නාම අප්පමෙය්‍යා අතුලාති උද්ධටදාඨා විය සප්පා නිම්මදා හුත්වා බුද්ධුපට්ඨානඤ්ච ධම්මස්සවනඤ්ච සක්කච්චං ආගමංසු.

තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා ඉමං කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘අහො බුද්ධානං ආනුභාවො, තෙ නාම බ්‍රාහ්මණපබ්බජිතා තථා මානමදමත්තා භගවතා මූලපරියායදෙසනාය නිහතමානා කතා’’ති, අයඤ්චරහි තෙසං භික්ඛූනං අන්තරාකථා විප්පකතා. අථ භගවා ගන්ධකුටියා නික්ඛමිත්වා තඞ්ඛණානුරූපෙන පාටිහාරියෙන ධම්මසභායං පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා තෙ භික්ඛූ ආහ – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති. තෙ තමත්ථං භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි අහං ඉමෙ එවං මානපග්ගහිතසිරෙ විචරන්තෙ නිහතමානෙ අකාසි’’න්ති. තතො ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා ඉදං අතීතං ආනෙසි –

භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරො දිසාපාමොක්ඛො බ්‍රාහ්මණො බාරාණසියං පටිවසති තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ටුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං පදකො වෙය්‍යාකරණො ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො, සො පඤ්චමත්තානි මාණවකසතානි මන්තෙ වාචෙති. පණ්ඩිතා මාණවකා බහුඤ්ච ගණ්හන්ති ලහුඤ්ච, සුට්ඨු ච උපධාරෙන්ති, ගහිතඤ්ච තෙසං න විනස්සති. සොපි බ්‍රාහ්මණො ආචරියමුට්ඨිං අකත්වා ඝටෙ උදකං ආසිඤ්චන්තො විය සබ්බම්පි සිප්පං උග්ගණ්හාපෙත්වා තෙ මාණවකෙ එතදවොච ‘‘එත්තකමිදං සිප්පං දිට්ඨධම්මසම්පරායහිත’’න්ති. තෙ මාණවකා – ‘‘යං අම්හාකං ආචරියො ජානාති, මයම්පි තං ජානාම, මයම්පි දානි ආචරියා එවා’’ති මානං උප්පාදෙත්වා තතො පභුති ආචරියෙ අගාරවා නික්ඛිත්තවත්තා විහරිංසු. ආචරියො ඤත්වා ‘‘කරිස්සාමි නෙසං මානනිග්ගහ’’න්ති චින්තෙසි. සො එකදිවසං උපට්ඨානං ආගන්ත්වා වන්දිත්වා නිසින්නෙ තෙ මාණවකෙ ආහ ‘‘තාතා පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමි, කච්චිත්ථ සමත්ථා කථෙතු’’න්ති. තෙ ‘‘පුච්ඡථ ආචරිය, පුච්ඡථ ආචරියා’’ති සහසාව ආහංසු, යථා තං සුතමදමත්තා. ආචරියො ආහ –

‘‘කාලො ඝසති භූතානි, සබ්බානෙව සහත්තනා;

යො ච කාලඝසො භූතො, ස භූතපචනිං පචී’’ති. (ජා. 1.10.190) –

විස්සජ්ජෙථ තාතා ඉමං පඤ්හන්ති.

තෙ චින්තෙත්වා අජානමානා තුණ්හී අහෙසුං. ආචරියො ආහ ‘‘අලං තාතා ගච්ඡථජ්ජ, ස්වෙ කථෙය්‍යාථා’’ති උය්‍යොජෙසි. තෙ දසපි වීසතිපි සම්පිණ්ඩිතා හුත්වා න තස්ස පඤ්හස්ස ආදිං, න අන්තමද්දසංසු. ආගන්ත්වා ආචරියස්ස ආරොචෙසුං ‘‘න ඉමස්ස පඤ්හස්ස අත්ථං ආජානාමා’’ති. ආචරියො තෙසං නිග්ගහත්ථාය ඉමං ගාථමභාසි –

‘‘බහූනි නරසීසානි, ලොමසානි බ්‍රහානි ච;

ගීවාසු පටිමුක්කානි, කොචිදෙවෙත්ථ කණ්ණවා’’ති. (ජා. 1.10.191) –

ගාථායත්ථො – බහූනි නරානං සීසානි දිස්සන්ති, සබ්බානි ච තානි ලොමසානි සබ්බානි ච මහන්තානි ගීවායමෙව ච ඨපිතානි, න තාලඵලං විය හත්ථෙන ගහිතානි, නත්ථි තෙසං ඉමෙහි ධම්මෙහි නානාකරණං. එත්ථ පන කොචිදෙව කණ්ණවාති අත්තානං සන්ධායාහ. කණ්ණවාති පඤ්ඤවා. කණ්ණච්ඡිද්දං පන න කස්සචි නත්ථි, තං සුත්වා තෙ මාණවකා මඞ්කුභූතා පත්තක්ඛන්ධා අධොමුඛා අඞ්ගුලියා භූමිං විලිඛන්තා තුණ්හී අහෙසුං.

අථ නෙසං අහිරිකභාවං පස්සිත්වා ආචරියො ‘‘උග්ගණ්හථ තාතා පඤ්හ’’න්ති පඤ්හං විස්සජ්ජෙසි. කාලොති පුරෙභත්තකාලොපි පච්ඡාභත්තකාලොපීති එවමාදි. භූතානීති සත්තාධිවචනමෙතං. කාලො හි භූතානං න චම්මමංසාදීනි ඛාදති, අපිච ඛො නෙසං ආයුවණ්ණබලානි ඛෙපෙන්තො යොබ්බඤ්ඤං මද්දන්තො ආරොග්‍යං විනාසෙන්තො ඝසති ඛාදතීති වුච්චති. සබ්බානෙව සහත්තනාති එවං ඝසන්තො ච න කිඤ්චි වජ්ජෙති, සබ්බානෙව ඝසති. න කෙවලඤ්ච භූතානියෙව, අපිච ඛො සහත්තනා අත්තානම්පි ඝසති. පුරෙභත්තකාලො හි පච්ඡාභත්තකාලං න පාපුණාති. එස නයො පච්ඡාභත්තකාලාදීසු. යො ච කාලඝසො භූතොති ඛීණාසවස්සෙතං අධිවචනං. සො හි ආයතිං පටිසන්ධිකාලං ඛෙපෙත්වා ඛාදිත්වා ඨිතත්තා ‘‘කාලඝසො’’ති වුච්චති. ස භූතපචනිං පචීති සො යායං තණ්හා අපායෙසු භූතෙ පචති, තං ඤාණග්ගිනා පචි දය්හි භස්මමකාසි, තෙන ‘‘භූතපචනිං පචී’’ති වුච්චති. ‘‘පජනි’’න්තිපි පාඨො. ජනිකං නිබ්බත්තිකන්ති අත්ථො.

අථ තෙ මාණවකා දීපසහස්සාලොකෙන විය රත්තිං සමවිසමං ආචරියස්ස විස්සජ්ජනෙන පඤ්හස්ස අත්ථං පාකටං දිස්වා ‘‘ඉදානි මයං යාවජීවං ගුරුවාසං වසිස්සාම, මහන්තා එතෙ ආචරියා නාම, මයඤ්හි බහුස්සුතමානං උප්පාදෙත්වා චතුප්පදිකගාථායපි අත්ථං න ජානාමා’’ති නිහතමානා පුබ්බසදිසමෙව ආචරියස්ස වත්තප්පටිපත්තිං කත්වා සග්ගපරායණා අහෙසුං.

අහං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන සමයෙන තෙසං ආචරියො අහොසිං, ඉමෙ භික්ඛූ මාණවකා. එවං පුබ්බෙපාහං ඉමෙ එවං මානපග්ගහිතසිරෙ විචරන්තෙ නිහතමානෙ අකාසින්ති.

ඉමඤ්ච ජාතකං සුත්වා තෙ භික්ඛූ පුබ්බෙපි මයං මානෙනෙව උපහතාති භිය්‍යොසොමත්තාය නිහතමානා හුත්වා අත්තනො උපකාරකකම්මට්ඨානපරායණා අහෙසුං.

තතො භගවා එකං සමයං ජනපදචාරිකං චරන්තො වෙසාලිං පත්වා ගොතමකෙ චෙතියෙ විහරන්තො ඉමෙසං පඤ්චසතානං භික්ඛූනං ඤාණපරිපාකං විදිත්වා ඉමං ගොතමකසුත්තං කථෙසි –

‘‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤාය, සනිදානාහං…පෙ… සප්පාටිහාරියාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අප්පාටිහාරියං. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ධම්මං දෙසයතො…පෙ… නො අප්පාටිහාරියං. කරණීයො ඔවාදො, කරණීයා අනුසාසනී. අලඤ්ච පන වො, භික්ඛවෙ, තුට්ඨියා අලං අත්තමනතාය අලං සොමනස්සාය. සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝොති. ඉදමවොච භගවා, ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ දසසහස්සිලොකධාතු අකම්පිත්ථා’’ති (අ. නි. 3.126).

ඉදඤ්ච සුත්තං සුත්වා තෙ පඤ්චසතා භික්ඛූ තස්මිංයෙවාසනෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිංසු, එවායං දෙසනා එතස්මිං ඨානෙ නිට්ඨමගමාසීති.

තථාගතවාරඅට්ඨමනයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

මූලපරියායසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.