10. සෙරීසකවිමානවණ්ණනා

සුණොථ යක්ඛස්ස ච වාණිජාන චාති සෙරීසකවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති පරිනිබ්බුතෙ ආයස්මා කුමාරකස්සපො පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං සෙතබ්‍යනගරං සම්පත්තො. තත්ථ පායාසිරාජඤ්ඤං අත්තනො සන්තිකං උපගතං විපරීතග්ගාහතො විවෙචෙත්වා සම්මාදස්සනෙ පතිට්ඨාපෙසි. සො තතො පට්ඨාය පුඤ්ඤපසුතො හුත්වා සමණබ්‍රාහ්මණානං දානං දෙන්තො තත්ථ අකතපරිචයතාය අසක්කච්චං දානං දත්වා අපරභාගෙ කාලං කත්වා චාතුමහාරාජිකභවනෙ සුඤ්ඤෙ සෙරීසකෙ විමානෙ නිබ්බත්ති.

අතීතෙ කිර කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ එකො ඛීණාසවත්ථෙරො අඤ්ඤතරස්මිං ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා බහිගාමෙ දෙවසිකං එකස්මිං පදෙසෙ භත්තකිච්චං අකාසි. තං දිස්වා එකො ගොපාලකො ‘‘අය්‍යො සූරියාතපෙන කිලමතී’’ති පසන්නචිත්තො චතූහි සිරීසථම්භෙහි සාඛාමණ්ඩපං කත්වා අදාසි, මණ්ඩපස්ස සමීපෙ සිරීසරුක්ඛං රොපෙසීති ච වදන්ති. සො කාලං කත්වා තෙනෙව පුඤ්ඤකම්මෙන චාතුමහාරාජිකෙසු නිබ්බත්ති, තස්ස පුරිමකම්මස්ස සූචකං විමානද්වාරෙ සිරීසවනං නිබ්බත්ති වණ්ණගන්ධසම්පන්නෙහි පුප්ඵෙහි සබ්බකාලං උපසොභමානං, තෙන තං විමානං ‘‘සෙරීසක’’න්ති පඤ්ඤායිත්ථ. සො ච දෙවපුත්තො එකං බුද්ධන්තරං දෙවෙසු චෙව මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ යසත්ථෙරස්ස චතූසු විමලාදීසු ගිහිසහායෙසු ගවම්පති නාම හුත්වා භගවතො ධම්මදෙසනාය අරහත්තෙ පතිට්ඨිතො පුබ්බාචිණ්ණවසෙන තං සුඤ්ඤවිමානං දිස්වා අභිණ්හං දිවාවිහාරං ගච්ඡති.

සො අපරභාගෙ පායාසිදෙවපුත්තං තත්ථ දිස්වා ‘‘කොසි ත්වං, ආවුසො’’ති පුච්ඡිත්වා තෙන ‘‘අහං, භන්තෙ, පායාසිරාජඤ්ඤො ඉධූපපන්නො’’ති වුත්තෙ ‘‘නනු ත්වං මිච්ඡාදිට්ඨිකො විපරීතදස්සනො කථමිධූපපන්නො’’ති ආහ. අථ නං පායාසිදෙවපුත්තො ‘‘අය්‍යෙනම්හි කුමාරකස්සපත්ථෙරෙන මිච්ඡාදස්සනතො විවෙචිතො, පුඤ්ඤකිරියානං අසක්කච්චකාරිතාය පන සුඤ්ඤෙ විමානෙ නිබ්බත්තො. සාධු, භන්තෙ, මනුස්සලොකං ගතකාලෙ මම පරිජනස්ස ආරොචෙථ ‘පායාසිරාජඤ්ඤො අසක්කච්චං දානං දත්වා සුඤ්ඤං සෙරීසකවිමානං උපපන්නො, තුම්හෙ පන සක්කච්චං පුඤ්ඤානි කත්වා තත්‍රූපපත්තියා චිත්තං පණිදහථා’’ති. ථෙරො තස්සානුකම්පාය තථා අකාසි. තෙපි ථෙරස්ස වචනං සුත්වා තථා චිත්තං පණිධාය පුඤ්ඤානි කත්වා සෙරීසකෙ විමානෙ නිබ්බත්තිංසු. සෙරීසකදෙවපුත්තං පන වෙස්සවණමහාරාජා මරුභූමියං ඡායූදකරහිතෙ මග්ගෙ මග්ගපටිපන්නානං මනුස්සානං අමනුස්සපරිපන්ථ මොචනත්ථං මග්ගරක්ඛකං ඨපෙසි.

අථ අපරෙන සමයෙන අඞ්ගමගධවාසිනො වාණිජා සකටසහස්සං භණ්ඩස්ස පූරෙත්වා සින්ධුසොවීරදෙසං ගච්ඡන්තා මරුකන්තාරෙ දිවා උණ්හභයෙන මග්ගං අප්පටිපජ්ජිත්වා රත්තිං නක්ඛත්තසඤ්ඤාය මග්ගං පටිපජ්ජිංසු. තෙ මග්ගමූළ්හා හුත්වා අඤ්ඤං දිසං අගමංසු. තෙසං අන්තරෙ එකො උපාසකො අහොසි සද්ධො පසන්නො සීලසම්පන්නො අරහත්තප්පත්තියා උපනිස්සයසම්පන්නො මාතාපිතූනං උපට්ඨානත්ථං වණිජ්ජාය ගතො. තං අනුග්ගණ්හන්තො සෙරීසකදෙවපුත්තො සහ විමානෙන අත්තානං දස්සෙසි. දස්සෙත්වා ච පන ‘‘කස්මා තුම්හෙ ඉමං ඡායූදකරහිතං වාලුකාකන්තාරං පටිපන්නා’’ති පුච්ඡි. තෙ චස්ස තත්ථ අත්තනො ආගතප්පකාරං කථෙසුං, තදත්ථදීපනා දෙවපුත්තස්ස වාණිජානඤ්ච වචනපටිවචනගාථා හොන්ති. ආදිතො පන ද්වෙ ගාථා තාසං සම්බන්ධදස්සනත්ථං ධම්මසඞ්ගාහකෙහි ඨපිතා –

1228. ‘‘සුණොථ යක්ඛස්ස ච වාණිජාන ච, සමාගමො යත්ථ තදා අහොසි;

යථා කථං ඉතරිතරෙන චාපි, සුභාසිතං තඤ්ච සුණාථ සබ්බෙ.

1229. ‘‘යො සො අහු රාජා පායාසි නාම, භුම්මානං සහබ්‍යගතො යසස්සී;

සො මොදමානොව සකෙ විමානෙ, අමානුසො මානුසෙ අජ්ඣභාසී’’ති.

1228-9. තත්ථ සුණොථාති සවනාණත්තිකවචනං. යං මයං ඉදානි භණාම, තං සුණොථාති. යක්ඛස්සාති දෙවස්ස. දෙවො හි මනුස්සානං එකච්චානං දෙවානඤ්ච පූජනීයභාවතො ‘‘යක්ඛො’’ති වුච්චති. අපිච සක්කොපි චත්තාරො මහාරාජානොපි වෙස්සවණපාරිසජ්ජාපි පුරිසොපි ‘‘යක්ඛො’’ති වුච්චති. තථා හි ‘‘අතිබාළ්හං ඛො අයං යක්ඛො පමත්තො විහරති, යංනූනාහං ඉමං යක්ඛං සංවෙජෙය්‍ය’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.393) සක්කො ‘‘යක්ඛො’’ති වුත්තො. ‘‘චත්තාරො යක්ඛා ඛග්ගහත්ථා’’තිආදීසු මහාරාජානො. ‘‘සන්ති හි, භන්තෙ, උළාරා යක්ඛා භගවතො අප්පසන්නා’’තිආදීසු (දී. නි. 3.276) වෙස්සවණපාරිසජ්ජා. ‘‘එත්තාවතා යක්ඛස්ස සුද්ධී’’තිආදීසු (සු. නි. 482) පුරිසො. ඉධ පන වෙස්සවණපාරිසජ්ජො අධිප්පෙතො. වාණිජාන චාති ගාථාබන්ධසුඛත්ථං අනුනාසිකලොපං කත්වා වුත්තං. සමාගමොති සමොධානං. යත්ථාති යස්මිං වණ්ණුපථෙ. තදාති තස්මිං මග්ගමූළ්හා හුත්වා ගමනකාලෙ. ඉතරිතරෙන චාපීති ඉතරීතරඤ්චාපි, ඉදං යථාති ඉමිනා යොජෙතබ්බං. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – සෙරීසකදෙවපුත්තස්ස වාණිජානඤ්ච තදා යත්ථ සමාගමො අහොසි, තං සුණොථ, යථා වාපි තෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං සුභාසිතං සුලපිතං කථං පවත්තිතං, තඤ්ච සබ්බෙ ඔහිතචිත්තා සුණාථාති. භුම්මානන්ති භුම්මදෙවානං.

ඉදානි යක්ඛස්ස පුච්ඡාගාථායො හොන්ති –

1230. ‘‘වඞ්කෙ අරඤ්ඤෙ අමනුස්සට්ඨානෙ, කන්තාරෙ අප්පොදකෙ අප්පභක්ඛෙ;

සුදුග්ගමෙ වණ්ණුපථස්ස මජ්ඣෙ, වඞ්කංභයා නට්ඨමනා මනුස්සා.

1231. ‘‘නයිධ ඵලා මූලමයා ච සන්ති, උපාදානං නත්ථි කුතොධ භක්ඛො;

අඤ්ඤත්‍ර පංසූහි ච වාලුකාහි ච, තත්තාහි උණ්හාහි ච දාරුණාහි ච.

1232. ‘‘උජ්ජඞ්ගලං තත්තමිවං කපාලං, අනායසං පරලොකෙන තුල්‍යං;

ලුද්දානමාවාසමිදං පුරාණං, භූමිප්පදෙසො අභිසත්තරූපො.

1233. ‘‘අථ තුම්හෙ කෙන වණ්ණෙන, කිමාසමානා ඉමං පදෙසඤ්හි;

අනුපවිට්ඨා සහසා සමෙච්ච, ලොභා භයා අථ වා සම්පමූළ්හා’’ති.

1230. තත්ථ වඞ්කෙති සංසයට්ඨානෙ. යත්ථ පවිට්ඨානං ‘‘ජීවිස්සාම නු ඛො, මරිස්සාම නු ඛො’’ති ජීවිතෙ සංසයො හොති, තාදිසෙ අරඤ්ඤෙ. අමනුස්සට්ඨානෙති අමනුස්සානං පිසාචාදීනං සඤ්චරණට්ඨානෙ, මනුස්සානං වා අගොචරට්ඨානෙ. කන්තාරෙති නිරුදකෙ ඉරිණෙ, කං තාරෙන්ති නයන්ති එත්ථාති හි කන්තාරො, උදකං ගහෙත්වා තරිතබ්බට්ඨානං. තෙනාහ ‘‘අප්පොදකෙ’’ති. අප්ප-සද්දො හෙත්ථ අභාවත්ථො ‘‘අප්පිච්ඡො අප්පනිග්ඝොසො’’තිආදීසු (අ. නි. 8.23; චූළව. 456) විය. වණ්ණුපථස්ස මජ්ඣෙති වාලුකාකන්තාරමජ්ඣෙති අත්ථො. වඞ්කංභයාති වඞ්කෙහි භීතා. වඞ්කෙහි භයං එතෙසන්ති ‘‘වඞ්කභයා’’ති වත්තබ්බෙ ගාථාසුඛත්ථං සානුනාසිකං කත්වා ‘‘වඞ්කංභයා’’ති වුත්තං. ඉදඤ්ච වාලුකාකන්තාරපවෙසනතො පුබ්බෙ තෙසං උප්පන්නභයං සන්ධාය වුත්තං. නට්ඨමනාති මග්ගසතිවිප්පවාසෙන නට්ඨමානසා, මග්ගමූළ්හාති අත්ථො. මනුස්සාති තෙසං ආලපනං.

1231. ඉධාති ඉමස්මිං මරුකන්තාරෙ. ඵලාති අම්බජම්බුතාලනාළිකෙරාදිඵලානි න සන්තීති යොජනා. මූලමයා චාති මූලානියෙව මූලමයා, වල්ලිකන්දාදීනි සන්ධාය වදති. උපාදානං නත්ථීති කිඤ්චාපි කිඤ්චි භක්ඛං නත්ථි, උපාදානං වා ඉන්ධනං, අග්ගිස්ස ඉන්ධනමත්තම්පි නත්ථි, කුතො කෙන කාරණෙන ඉධ මරුකන්තාරෙ භක්ඛො සියාති අත්ථො. යං පන අත්ථි තත්ථ, තං දස්සෙතුං ‘‘අඤ්ඤත්‍ර පංසූහී’’තිආදි වුත්තං.

1232. උජ්ජඞ්ගලන්ති ජඞ්ගලං වුච්චති ලූඛධූසරො අනුදකො භූමිප්පදෙසො, තං පන ඨානං ජඞ්ගලතොපි උක්කංසෙන ජඞ්ගලන්ති ආහ ‘‘උජ්ජඞ්ගල’’න්ති. තෙනාහ ‘‘තත්තමිවං කපාල’’න්ති, තත්තං අයොකපාලසදිසන්ති අත්ථො. ගාථාසුඛත්ථඤ්චෙත්ථ සානුනාසිකං කත්වා වුත්තං, තත්තමිවඉච්චෙව දට්ඨබ්බං. අනායසන්ති නත්ථි එත්ථ ආයො සුඛන්ති අනායං, තතො එව ජීවිතං සීයති විනාසෙතීති අනායසං. අථ වා න ආයසන්ති අනායසං. පරලොකෙනාති නරකෙන තුල්‍යං. නරකඤ්හි සත්තානං එකන්තානත්ථතාය පරභූතො පටිසත්තුභූතො ලොකොති විසෙසතො ‘‘පරලොකො’’ති වුච්චති, සමන්තතො අයොමයත්තා ආයසඤ්ච, ඉදං පන තදභාවතො අනායසං, මහතො දුක්ඛස්ස උප්පත්තිට්ඨානතාය පරලොකසදිසන්ති දස්සෙති, ‘‘අනස්සය’’න්ති ච කෙචි පඨන්ති, සුඛස්ස අප්පතිට්ඨානභූතන්ති අත්ථො. ලුද්දානමාවාසමිදං පුරාණන්ති ඉදං ඨානං චිරකාලතො පට්ඨාය ලුද්දානං දාරුණානං පිසාචාදීනං ආවාසභූතං. අභිසත්තරූපොති ‘‘එවං ලූඛො ඝොරාකාරො හොතූ’’ති පොරාණෙහි ඉසීහි සපිතසදිසො, දින්නසපො වියාති අත්ථො.

1233. කෙන වණ්ණෙනාති කෙන කාරණෙන. කිමාසමානාති කිං පච්චාසීසන්තා. හීති නිපාතමත්තං. ‘‘පදෙසම්පී’’ති ච පඨන්ති, ඉමම්පි නාම පදෙසන්ති අත්ථො. සහසා සමෙච්චාති සහසා ආදීනවානිසංසෙ අවිචාරෙත්වා සමවායෙන අනුපවිට්ඨා සප්පවිට්ඨා. ලොභා භයා අථ වා කෙනචි අනත්ථකාමෙන පලොභිතා ලොභතො කෙනචි අමනුස්සාදිනා පරිපාතිතා භයා වා. අථ වා සම්පමූළ්හාති මග්ගවිප්පනට්ඨා ඉමං පදෙසං අනුපවිට්ඨාති යොජනා.

ඉදානි වාණිජා ආහංසු –

1234. ‘‘මගධෙසු අඞ්ගෙසු ච සත්ථවාහා, ආරොපයිත්වා පණියං පුථුත්තං;

තෙ යාමසෙ සින්ධුසොවීරභූමිං, ධනත්ථිකා උද්දයං පත්ථයානා.

1235. ‘‘දිවා පිපාසංනධිවාසයන්තා, යොග්ගානුකම්පඤ්ච සමෙක්ඛමානා;

එතෙන වෙගෙන ආයාම සබ්බෙ, රත්තිං මග්ගං පටිපන්නා විකාලෙ.

1236. ‘‘තෙ දුප්පයාතා අපරද්ධමග්ගා, අන්ධාකුලා විප්පනට්ඨා අරඤ්ඤෙ;

සුදුග්ගමෙ වණ්ණුපථස්ස මජ්ඣෙ, දිසං න ජානාම පමූළ්හචිත්තා.

1237. ‘‘ඉදඤ්ච දිස්වාන අදිට්ඨපුබ්බං, විමානසෙට්ඨඤ්ච තවඤ්ච යක්ඛ;

තතුත්තරිං ජීවිතමාසමානා, දිස්වා පතීතා සුමනා උදග්ගා’’ති.

1234. තත්ථ මගධෙසු අඞ්ගෙසු ච සත්ථවාහාති මගධරට්ඨෙ ච අඞ්ගරට්ඨෙ ච ජාතා සංවඩ්ඪා තංනිවාසිනො සත්ථෙ සත්ථස්ස ච වාහනකා සත්ථකා චෙව සත්ථසාමිකා ච. පණියන්ති භණ්ඩං. තෙති තෙ මයං. යාමසෙති ගච්ඡාම. සින්ධුසොවීරභූමින්ති සින්ධුදෙසං සොවීරදෙසඤ්ච. උද්දයන්ති ආනිසංසං අතිරෙකලාභං.

1235. අනධිවාසයන්තාති අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තා. යොග්ගානුකම්පන්ති ගොණාදීනං සත්තානං අනුග්ගහං. එතෙන වෙගෙනාති ඉමිනා ජවෙන, යෙන තව දස්සනතො පුබ්බෙ ආයාම ආගතම්හ. රත්තිං මග්ගං පටිපන්නාති රත්තියං මග්ගං පටිපන්නා. විකාලෙති අකාලෙ අවෙලායං.

1236. දුප්පයාතාති දුට්ඨු පයාතා අපථෙ ගතා, තතො එව අපරද්ධමග්ගා. අන්ධාකුලාති අන්ධා විය ආකුලා, මග්ගජානනසමත්ථස්ස පඤ්ඤාචක්ඛුනො අභාවෙන අන්ධා, තතො එව ආකුලා, විප්පනට්ඨා ච මග්ගසම්මූළ්හතාය. දිසන්ති ගන්තබ්බදිසං, යස්සං දිසායං සින්ධුසොවීරදෙසො, තං දිසං. පමූළ්හචිත්තාති දිසාසංසයසුමූළ්හචිත්තා.

1237. තවඤ්චාති තුවඤ්ච. යක්ඛාති ආලපනං. තතුත්තරිං ජීවිතමාසමානාති යො ‘‘ඉතො පරං අම්හාකං ජීවිතං නත්ථී’’ති ජීවිතසංසයො උප්පන්නො, ඉදානි තතො උත්තරිම්පි ජීවිතං ආසීසන්තා. දිස්වාති දස්සනහෙතු. පතීතාති පහට්ඨා. සුමනාති සොමනස්සප්පත්තා. උදග්ගාති උදග්ගාය පීතියා උදග්ගචිත්තා.

එවං වාණිජෙහි අත්තනො පවත්තියා පකාසිතාය පුන දෙවපුත්තො ද්වීහි ගාථාහි පුච්ඡි –

1238. ‘‘පාරං සමුද්දස්ස ඉමඤ්ච වණ්ණුං, වෙත්තාචරං සඞ්කුපථඤ්ච මග්ගං;

නදියො පන පබ්බතානඤ්ච දුග්ගා, පුථුද්දිසා ගච්ඡථ භොගහෙතු.

1239. ‘‘පක්ඛන්දියාන විජිතං පරෙසං, වෙරජ්ජකෙ මානුසෙ පෙක්ඛමානා;

යං වො සුතං වා අථ වාපි දිට්ඨං, අච්ඡෙරකං තං වො සුණොම තාතා’’ති.

තස්සත්ථො – පාරං සමුද්දස්සාති සමුද්දස්ස පරතීරං, ඉමඤ්ච ඊදිසං, වණ්ණුං වණ්ණුපථං වෙත්තලතා බන්ධිත්වා ආචරිතබ්බතො වෙත්තාචරං මග්ගං, සඞ්කුකෙ ඛාණුකෙ කොට්ටෙත්වා ගන්තබ්බතො සඞ්කුපථං මග්ගං, නදියො පන චන්දභාගාදිකා, පබ්බතානඤ්ච විසමප්පදෙසාති එවං දුග්ගා පුථුද්දිසා භොගනිමිත්තං ගච්ඡථ, එවං ගච්ඡන්තා ච පක්ඛන්දියාන පක්ඛන්දිත්වා අනුපවිසිත්වා, පරෙසං රාජූනං විජිතං තත්ථ වෙරජ්ජකෙ විදෙසවාසිකෙ මනුස්සෙ පෙක්ඛමානා ගච්ඡථ, එවංභූතෙහි වො තුම්හෙහි යං සුතං වා අථ වා දිට්ඨං වා අච්ඡෙරකං අච්ඡරියං, තං වො සන්තිකෙ තාතා වාණිජා සුණොමාති අත්තනො විමානස්ස අච්ඡරියභාවං තෙහි කථාපෙතුකාමො පුච්ඡති.

එවං දෙවපුත්තෙන පුට්ඨා වාණිජා ආහංසු –

1240. ‘‘ඉතොපි අච්ඡෙරතරං කුමාර, න නො සුතං වා අථ වාපි දිට්ඨං;

අතීතමානුසකමෙව සබ්බං, දිස්වා න තප්පාම අනොමවණ්ණං.

1241. ‘‘වෙහායසං පොක්ඛරඤ්ඤො සවන්ති, පහූතමල්‍යා බහුපුණ්ඩරීකා;

දුමා චිමෙ නිච්චඵලූපපන්නා, අතීව ගන්ධා සුරභිං පවායන්ති.

1242. ‘‘වෙළූරියථම්භා සතමුස්සිතාසෙ, සිලාපවාළස්ස ච ආයතංසා;

මසාරගල්ලා සහලොහිතඞ්ගා, ථම්භා ඉමෙ ජොතිරසාමයාසෙ.

1243. ‘‘සහස්සථම්භං අතුලානුභාවං, තෙසූපරි සාධුමිදං විමානං;

රතනන්තරං කඤ්චනවෙදිමිස්සං, තපනීයපට්ටෙහි ච සාධුඡන්නං.

1244. ‘‘ජම්බොනදුත්තත්තමිදං සුමට්ඨො, පාසාදසොපානඵලූපපන්නො;

දළ්හො ච වග්ගු ච සුසඞ්ගතො ච, අතීව නිජ්ඣානඛමො මනුඤ්ඤො.

1245. ‘‘රතනන්තරස්මිං බහුඅන්නපානං, පරිවාරිතො අච්ඡරාසඞ්ගණෙන;

මුරජආලම්බරතූරියඝුට්ඨො, අභිවන්දිතොසි ථුතිවන්දනාය.

1246. ‘‘සො මොදසි නාරිගණප්පබොධනො, විමානපාසාදවරෙ මනොරමෙ;

අචින්තියො සබ්බගුණූපපන්නො, රාජා යථා වෙස්සවණො නළින්‍යා.

1247. ‘‘දෙවො නු ආසි උදවාසි යක්ඛො,

උදාහු දෙවින්දො මනුස්සභූතො;

පුච්ඡන්ති තං වාණිජා සත්ථවාහා,

ආචික්ඛ කො නාම තුවංසි යක්ඛො’’ති.

1240-2. තත්ථ කුමාරාති පඨමවයෙ ඨිතත්තා දෙවපුත්තං ආලපති. සබ්බන්ති දෙවපුත්තං තස්ස විමානපටිබද්ධඤ්ච සන්ධාය වදති. පොක්ඛරඤ්ඤොති පොක්ඛරණියො. සතමුස්සිතාසෙති සතරතනුබ්බෙධා. සිලාපවාළස්සාති සිලාය පවාළස්ස ච, සිලාමයා පවාළමයාති අත්ථො. ආයතංසාති දීඝංසා. අථ වා ආයතා හුත්වා අට්ඨසොළසද්වත්තිංසාදිඅංසවන්තො.

1242. තෙසූපරීති තෙසං ථම්භානං උපරි. සාධුමිදන්ති සුන්දරං ඉදං තව විමානං. රතනන්තරන්ති රතනන්තරවන්තං, භිත්තිථම්භසොපානාදීසු නානාවිධෙහි අඤ්ඤෙහි රතනෙහි යුත්තං. කඤ්චනවෙදිමිස්සන්ති සුවණ්ණමයාය වෙදිකාය සහිතං පරික්ඛිත්තං. තපනීයපට්ටෙහි ච සාධුඡන්නන්ති තපනීයමයෙහි අනෙකරතනමයෙහි ච ඡදනෙහි තත්ථ තත්ථ සුට්ඨු ඡාදිතං.

1244. ජම්බොනදුත්තත්තමිදන්ති ඉදං තව විමානං යෙභුය්‍යෙන උත්තත්තජම්බුනදභාසුරං. සුමට්ඨො පාසාදසොපානඵලූපපන්නොති තස්ස ච සො සො පදෙසො සුමට්ඨො සුට්ඨු මජ්ජිතො, තෙහි තෙහි අනන්තරපාසාදෙහි සොපානවිසෙසෙහි රමණීයෙහි ඵලකෙහි ච යුත්තො. දළ්හොති ථිරො. වග්ගූති අභිරූපො සමුග්ගතො. සුසඞ්ගතොති සුට්ඨු සඞ්ගතාවයවො අඤ්ඤමඤ්ඤානුරූපපාසාදාවයවො. අතීව නිජ්ඣානඛමොති පභස්සරභාවෙපි අතිවිය ඔලොකනක්ඛමො. මනුඤ්ඤොති මනොරමො.

1245. රතනන්තරස්මින්ති රතනමයෙ, රතනභූතෙ වා සාරභූතෙ විමානස්ස අබ්භන්තරෙ. බහුඅන්නපානන්ති පෙසලං පහූතං අන්නඤ්ච පානඤ්ච විජ්ජති, උපලබ්භතීති අධිප්පායො. මුරජආලම්බරතූරියඝුට්ඨොති මුදිඞ්ගානං ආලම්බරානං අවසිට්ඨතූරියානඤ්ච සද්දෙහි නිච්චඝොසිතො. අභිවන්දිතොසීති නමස්සිතො, ථොමිතො වා අසි. තෙනාහ ‘‘ථූතිවන්දනායා’’ති.

1246. අචින්තියොති අචින්තෙය්‍යානුභාවො. නළින්‍යාති එවංනාමකෙ කීළනට්ඨානෙ යථා වෙස්සවණො මහාරාජා, එවං ත්වං මොදසීති යොජනා.

1247. ආසීති අසි භවසි. දෙවින්දොති සක්කො දෙවරාජා. මනුස්සභූතොති මනුස්සෙසු භූතො මනුස්සජාතිකො. යක්ඛොති දෙවාදිභාවං පුච්ඡිත්වාපි යක්ඛභාවං ආසඞ්කන්තා වදන්ති.

ඉදානි සො දෙවපුත්තො අත්තානං ජානාපෙන්තො –

1248. ‘‘සෙරීසකො නාම අහම්හි යක්ඛො, කන්තාරියො වණ්ණුපථම්හි ගුත්තො;

ඉමං පදෙසං අභිපාලයාමි, වචනකරො වෙස්සවණස්ස රඤ්ඤො’’ති. –

ආහ. තත්ථ අහම්හී යක්ඛොති අහං යක්ඛො අම්හි. කන්තාරියොති ආරක්ඛණත්ථං කන්තාරෙ නියුත්තො. ගුත්තොති ගොපකො. තෙනාහ ‘‘අභිපාලයාමී’’ති.

ඉදානි වාණිජා තස්ස කම්මාදීනි පුච්ඡන්තා ආහංසු –

1249. ‘‘අධිච්චලද්ධං පරිණාමජං තෙ, සයංකතං උදාහු දෙවෙහි දින්නං;

පුච්ඡන්ති තං වාණිජා සත්ථවාහා, කථං තයා ලද්ධමිදං මනුඤ්ඤ’’න්ති.

තත්ථ අධිච්චලද්ධන්ති අධිච්චසමුප්පත්තිකං, යදිච්ඡකං ලද්ධන්ති අත්ථො. පරිණාමජං තෙති නියතිසඞ්ගතිභාවපරිණතං, කාලපරිණතං වා. සයංකතන්ති තයා සයමෙව කතං, දෙවිද්ධියා තයා සයමෙව නිබ්බත්තිතන්ති අත්ථො. උදාහු දෙවෙහි දින්නන්ති තයා ආරාධිතෙහි දෙවෙහි පසාදවසෙන නිස්සට්ඨං.

ඉදානි දෙවපුත්තො චතුරොපි පකාරෙ පටික්ඛිපිත්වා පුඤ්ඤමෙව අපදිසන්තො –

1250. ‘‘නාධිච්චලද්ධං න පරිණාමජං මෙ, න සයංකතං න හි දෙවෙහි දින්නං;

සකෙහි කම්මෙහි අපාපකෙහි, පුඤ්ඤෙහි මෙ ලද්ධමිදං මනුඤ්ඤ’’න්ති. –

ගාථමාහ.

තං සුත්වා වාණිජා පුන ‘‘නාධිච්චලද්ධ’’න්ති ගාථායං පුඤ්ඤාධිකමෙව තෙ චතුරො පකාරෙ ආරොපෙත්වා පුඤ්ඤස්ස ච සරූපං පුච්ඡිංසු –

1251. ‘‘කිං තෙ වතං කිං පන බ්‍රහ්මචරියං, කිස්ස සුචිණ්ණස්ස අයං විපාකො;

පුච්ඡන්ති තං වාණිජා සත්ථවාහා, කථං තයා ලද්ධමිදං විමාන’’න්ති.

තත්ථ වතන්ති වතසමාදානං. බ්‍රහ්මචරියන්ති සෙට්ඨචරියං.

පුන දෙවපුත්තො තෙ පටික්ඛිපිත්වා අත්තානං යථූපචිතං පුඤ්ඤඤ්ච දස්සෙන්තො –

1252. ‘‘මමං පායාසීති අහු සමඤ්ඤා, රජ්ජං යදා කාරයිං කොසලානං;

නත්ථිකදිට්ඨි කදරියො පාපධම්මො, උච්ඡෙදවාදී ච තදා අහොසිං.

1253. ‘‘සමණො ච ඛො ආසි කුමාරකස්සපො, බහුස්සුතො චිත්තකථී උළාරො;

සො මෙ තදා ධම්මකථං අභාසි, දිට්ඨිවිසූකානි විනොදයී මෙ.

1254. ‘‘තාහං තස්ස ධම්මකථං සුණිත්වා, උපාසකත්තං පටිවෙදයිස්සං;

පාණාතිපාතා විරතො අහොසිං, ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයිස්සං;

අමජ්ජපො නො ච මුසා අභාණිං, සකෙන දාරෙන ච අහොසිං තුට්ඨො.

1255. ‘‘තං මෙ වතං තං පන බ්‍රහ්මචරියං, තස්ස සුචිණ්ණස්ස අයං විපාකො;

තෙහෙව කම්මෙහි අපාපකෙහි, පුඤ්ඤෙහි මෙ ලද්ධමිදං විමාන’’න්ති. –

ආහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

අථ වාණිජා දෙවපුත්තං විමානඤ්චස්ස පච්චක්ඛතො දිස්වා කම්මඵලං සද්දහිත්වා අත්තනො කම්මඵලෙ සද්ධං පවෙදෙන්තා –

1256. ‘‘සච්චං කිරාහංසු නරා සපඤ්ඤා, අනඤ්ඤථා වචනං පණ්ඩිතානං;

යහිං යහිං ගච්ඡති පුඤ්ඤකම්මො, තහිං තහිං මොදති කාමකාමී.

1257. ‘‘යහිං යහිං සොකපරිද්දවො ච, වධො ච බන්ධො ච පරික්කිලෙසො;

තහිං තහිං ගච්ඡති පාපකම්මො, න මුච්චති දුග්ගතියා කදාචී’’ති. –

ගාථාද්වයං අවොචුං. තත්ථ සොකපරිද්දවොති සොකො ච පරිදෙවො ච. පරික්කිලෙසොති වුත්තා අනත්ථුප්පත්ති.

එවං තෙසු කථෙන්තෙසුයෙව විමානද්වාරෙ සිරීසරුක්ඛතො පරිපාකෙන මුත්තබන්ධනා පරිපක්කා සිපාටිකා පති, තෙන දෙවපුත්තො සපරිජනො දොමනස්සප්පත්තො අහොසි. තං දිස්වා වාණිජා –

1258. ‘‘සම්මූළ්හරූපොව ජනො අහොසි, අස්මිං මුහුත්තෙ කලලීකතොව;

ජනස්සිමස්ස තුය්හඤ්ච කුමාර, අප්පච්චයො කෙන නු ඛො අහොසී’’ති. –

ගාථමාහංසු. තත්ථ සම්මූළ්හරූපොවාති සොකවසෙන සබ්බසො මූළ්හසභාවො විය. ජනොති දෙවජනො. අස්මිං මුහුත්තෙති ඉමස්මිං මුහුත්තමත්තෙ. කලලීකතොති කලලං විය කතො, කලලනිස්සිතඋදකීභූතො විය ආවිලොති අධිප්පායො. ජනස්සිමස්ස තුය්හඤ්චාති ඉමස්ස තව පරිජනස්ස තුය්හඤ්ච. අප්පච්චයොති දොමනස්සං.

තං සුත්වා දෙවපුත්තො –

1259. ‘‘ඉමෙ ච සිරීසවනා තාතා, දිබ්බා ගන්ධා සුරභී සම්පවන්ති;

තෙ සම්පවායන්ති ඉමං විමානං, දිවා ච රත්තො ච තමං නිහන්ත්වා.

1260. ‘‘ඉමෙසඤ්ච ඛො වස්සසතච්චයෙන, සිපාටිකා ඵලති එකමෙකා;

මානුස්සකං වස්සසතං අතීතං, යදග්ගෙ කායම්හි ඉධූපපන්නො.

1261. ‘‘දිස්වානහං වස්සසතානි පඤ්ච,

අස්මිං විමානෙ ඨත්වාන තාතා;

ආයුක්ඛයා පුඤ්ඤක්ඛයා චවිස්සං,

තෙනෙව සොකෙන පමුච්ඡිතොස්මී’’ති. – ආහ;

1256. තත්ථ සිරීසවනාති සිරීසවිපිනතො. තාතාති වාණිජෙ ආලපති. ඉමෙ තුම්හාකං මය්හඤ්ච පච්චක්ඛභූතා දිබ්බා ගන්ධා සුරභී අතිවිය සුගන්ධායෙව සමන්තතො පවන්ති පවායන්ති. තෙ දිබ්බා ගන්ධා එවං වායන්තා ඉමං විමානං සම්පවායන්ති සම්මදෙව ගන්ධං ගාහාපෙන්ති, න කෙවලං සම්පවායනමෙව, අථ ඛො අත්තනො පභාය තමම්පි නිහන්ති. තෙනාහ ‘‘දිවා ච රත්තො ච තමං නිහන්ත්වා’’ති.

1260-61. ඉමෙසන්ති සිරීසානං. සිපාටිකාති ඵලකුට්ඨිලිකා. ඵලතීති පච්චිත්වා වණ්ටතො මුච්චති, පුටභෙදං වා පත්වා සිස්සති. මානුස්සකං වස්සසතං අතීතන්ති යස්මා වස්සසතස්ස අච්චයෙන ඉමස්ස සිරීසස්ස සිපාටිකා ඵලති, අයඤ්ච ඵලිතා, තස්මා මය්හං මානුස්සකං වස්සසතං අතීතං. යදග්ගෙ යතො පට්ඨාය, කායම්හි ඉධ ඉමස්මිං දෙවනිකායෙ උපපන්නො නිබ්බත්තො. මය්හඤ්ච දෙවගණනාය පඤ්ච වස්සසතානි ආයු, තස්මා ඛීයති මෙ ආයූති සොකවසෙන සම්පමූළ්හොති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘දිස්වානහං වස්සසතානි පඤ්ච…පෙ… තෙනෙව සොකෙන පමුච්ඡිතොස්මී’’ති.

අථ නං වාණිජා සමස්සාසෙන්තො –

1262. ‘‘කථං නු සොචෙය්‍ය තථාවිධො සො, ලද්ධා විමානං අතුලං චිරාය;

යෙ චාපි ඛො ඉත්තරමුපපන්නා, තෙ නූන සොචෙය්‍යුං පරිත්තපුඤ්ඤා’’ති. –

ආහංසු. තත්ථ යාදිසෙහි අප්පායුකෙහි මරණං පටිච්ච සොචිතබ්බං සියා, තාදිසො පන එවං දිබ්බානුභාවසම්පන්නො නවුතිවස්සසතසහස්සායුකො කථං නු සොචෙය්‍ය, න සොචිතබ්බමෙවාති අධිප්පායො.

දෙවපුත්තො තත්තකෙනෙව සමස්සාසෙත්වා තෙසං වචනං සම්පටිච්ඡන්තො තෙසඤ්ච උපදෙසං දෙන්තො –

1263. ‘‘අනුච්ඡවිං ඔවදියඤ්ච මෙතං, යං මං තුම්හෙ පෙය්‍යවාචං වදෙථ;

තුම්හෙ ච ඛො තාතා මයානුගුත්තා, යෙහිච්ඡකං තෙන පලෙථ සොත්ථි’’න්ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ අනුච්ඡවින්ති අනුච්ඡවිකං, තුම්හාකමෙව තං යුත්තරූපං. ඔවදියඤ්ච මෙතන්ති මෙ මය්හං තුම්හෙහි ඔවදියං ඔවාදවසෙන වත්තබ්බමෙතං. යං යස්මා, මං මය්හං, තුම්හෙ ‘‘කථං නු සොචෙය්‍ය’’න්තිආදිනා පෙය්‍යවාචං පියවචනං වදෙථ. යං වා පෙය්‍යවාචාය වදනං කථනං, තං තුම්හාකමෙව අනුච්ඡවිකන්ති යොජනා. අථ වා යං යස්මා තුම්හෙ පෙය්‍යවාචං වදෙථ, තස්මා අනුච්ඡවිකං ඔවදියඤ්ච ඔවදිතබ්බං ඔවාදානුරූපං කාතබ්බඤ්ච මෙ මයා කතං, කිං පන තන්ති ආහ ‘‘තුම්හෙ ච ඛො තාතා’’තිආදි. තත්ථ මයානුගුත්තාති ඉමස්මිං අමනුස්සපරිග්ගහෙ මරුකන්තාරෙ යාව කන්තාරාතික්කමා මයා අනුගුත්තා රක්ඛිතා, යෙනිච්ඡකං යථාරුචිතෙන, සොත්ථිං ඛෙමෙන, පලෙථ ගච්ඡථාති අත්ථො.

අථ වාණිජා කතඤ්ඤුභාවං පකාසෙන්තා –

1264. ‘‘ගන්ත්වා මයං සින්ධුසොවීරභූමිං, ධනත්ථිකා උද්දයං පත්ථයානා;

යථාපයොගා පරිපුණ්ණචාගා, කාහාම සෙරීසමහං උළාරන්ති. –

ගාථමාහංසු. තත්ථ යථාපයොගාති ඉදානි කතපටිඤ්ඤානුරූපපයොගා. පරිපුණ්ණචාගාති සමත්තචාගා, උළාරස්ස මහස්ස පරියත්තපරිච්චාගා. මහන්ති උස්සවපූජං.

පුන දෙවපුත්තො මහකරණං පටික්ඛිපන්තො කත්තබ්බෙසු ච තෙ නියොජෙන්තො –

1265. ‘‘මා චෙව සෙරීසමහං අකත්ථ, සබ්බඤ්ච වො භවිස්සති යං වදෙථ;

පාපානි කම්මානි විවජ්ජයාථ, ධම්මානුයොගඤ්ච අධිට්ඨහාථා’’ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ යං වදෙථාති යං තුම්හෙ ඛෙමෙන සින්ධුසොවීරදෙසපත්තිං තත්ථ ච විපුලං උද්දයං ලාභං පච්චාසීසන්තා ‘‘ගන්ත්වා මය’’න්තිආදීනි වදථ. සබ්බං තං වො තුම්හාකං තථෙව භවිස්සති, තත්ථ නික්කඞ්ඛා හොථ, තුම්හෙ පන ඉතො පට්ඨාය පාපානි කම්මානි පාණාතිපාතාදීනි විවජ්ජයාථ පරිවජ්ජෙථ. ධම්මානුයොගන්ති දානාදිකුසලධම්මස්ස අනුයුඤ්ජනං. අධිට්ඨහාථාති අනුසික්ඛථ ඉදං සෙරීසකමහන්ති දස්සෙති.

යං පන උපාසකං අනුග්ගණ්හන්තො තෙසං රක්ඛාවරණං කාතුකාමො අහොසි, තස්ස ගුණං කිත්තෙත්වා තං තෙසං උද්දිසන්තො ඉමා ගාථායො ආහ –

1266. ‘‘උපාසකො අත්ථි ඉමම්හි සඞ්ඝෙ, බහුස්සුතො සීලවතූපපන්නො;

සද්ධො ච චාගී ච සුපෙසලො ච, විචක්ඛණො සන්තුසිතො මුතීමා.

1267. ‘‘සඤ්ජානමානො න මුසා භණෙය්‍ය, පරූපඝාතාය න චෙතයෙය්‍ය;

වෙභූතිකං පෙසුණං නො කරෙය්‍ය, සණ්හඤ්ච වාචං සඛිලං භණෙය්‍ය.

1268. ‘‘සගාරවො සප්පතිස්සො විනීතො, අපාපකො අධිසීලෙ විසුද්ධො;

සො මාතරං පිතරඤ්චාපි ජන්තු, ධම්මෙන පොසෙති අරියවුත්ති.

1269. ‘‘මඤ්ඤෙ සො මාතාපිතූනං කාරණා, භොගානි පරියෙසති න අත්තහෙතු;

මාතාපිතූනඤ්ච යො අච්චයෙන, නෙක්ඛම්මපොණො චරිස්සති බ්‍රහ්මචරියං.

1270. ‘‘උජූ අවඞ්කො අසඨො අමායො, න ලෙසකප්පෙන ච වොහරෙය්‍ය;

සො තාදිසො සුකතකම්මකාරී, ධම්මෙ ඨිතො කින්ති ලභෙථ දුක්ඛං.

1271. ‘‘තංකාරණා පාතුකතොම්හි අත්තනා, තස්මා ධම්මං පස්සථ වාණිජාසෙ;

අඤ්ඤත්‍ර තෙනිහ භස්මී භවෙථ, අන්ධාකුලා විප්පනට්ඨා අරඤ්ඤෙ;

තං ඛිප්පමානෙන ලහුං පරෙන, සුඛො හවෙ සප්පුරිසෙන සඞ්ගමො’’ති.

1266. තත්ථ සඞ්ඝෙති සත්තසමූහෙ. විචක්ඛණොති තත්ථ තත්ථ කත්තබ්බතාය කුසලො. සන්තුසිතොති සන්තුට්ඨො. මුතීමාති කම්මස්සකතඤාණාදිනා ඉධලොකපරලොකහිතානං මුනනතො මුතිමා.

1267. සඤ්ජානමානො න මුසා භණෙය්‍යාති සම්පජානමුසා න භාසෙය්‍ය. වෙභූතිකන්ති සහිතානං විනාභාවකරණතො ‘‘වෙභූතික’’න්ති ලද්ධනාමං පිසුණං, නො කරෙය්‍ය න වදෙය්‍ය.

1268. සප්පතිස්සොති පතිස්සයො ගරුට්ඨානියෙසු නිවාතවුත්තිකත්තා සොරච්චං, සහ පතිස්සෙනාති සප්පතිස්සො. අධිසීලෙති උපාසකෙන රක්ඛිතබ්බඅධිසීලසික්ඛාය. අරියවුත්තීති පරිසුද්ධවුත්ති.

1269. නෙක්ඛම්මපොණොති නිබ්බානනින්නො. චරිස්සති බ්‍රහ්මචරියන්ති පබ්බජ්ජං සාසනබ්‍රහ්මචරියං චරිස්සති.

1270. ලෙසකප්පෙනාති කප්පියලෙසෙන. න ච වොහරෙය්‍යාති මායාසාඨෙය්‍යවසෙන වචනං න නිච්ඡාරෙය්‍ය. ධම්මෙ ඨිතො කින්ති ලභෙථ දුක්ඛන්ති එවං වුත්තනයෙන ධම්මෙ ඨිතො ධම්මචාරී සමචාරී කින්ති කෙන පකාරෙන දුක්ඛං ලභෙථ පාපුණෙය්‍ය.