6. පායාසිවග්ගො

1. පඨමඅගාරියවිමානවණ්ණනා

යථා වනං චිත්තලතං පභාසතීති අගාරියවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. තෙන සමයෙන රාජගහෙ එකං කුලං උභතොපසන්නං හොති සීලාචාරසම්පන්නං ඔපානභූතං භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං. තෙ ද්වෙ ජයම්පතිකා රතනත්තයං උද්දිස්ස යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්තිංසු, තෙසං ද්වාදසයොජනිකං කනකවිමානං නිබ්බත්ති. තෙ තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්ති. අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානොතිආදි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

1048. ‘‘යථා වනං චිත්තලතං පභාසති, උය්‍යානසෙට්ඨං තිදසානමුත්තමං;

තථූපමං තුය්හමිදං විමානං, ඔභාසයං තිට්ඨති අන්තලික්ඛෙ.

1049. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො, මනුස්සභූතො කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවො, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

ථෙරො පුච්ඡි.

1050. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතො;

පඤ්හං පුට්ඨො වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1051. ‘‘අහඤ්ච භරියා ච මනුස්සලොකෙ, ඔපානභූතා ඝරමාවසිම්හ;

අන්නඤ්ච පානඤ්ච පසන්නචිත්තා, සක්කච්ච දානං විපුලං අදම්හ.

1052. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

අත්තනො සම්පත්තිං බ්‍යාකාසි. ගාථාසුපි අපුබ්බං නත්ථි.

පඨමඅගාරියවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. දුතියඅගාරියවිමානවණ්ණනා

යථා වනං චිත්තලතන්ති දුතියඅගාරියවිමානං. එත්ථාපි අට්ඨුප්පත්ති අනන්තරසදිසාව.

1054. ‘‘යථා වනං චිත්තලතං පභාසති, උය්‍යානසෙට්ඨං තිදසානමුත්තමං;

තථූපමං තුය්හමිදං විමානං, ඔභාසයං තිට්ඨති අන්තලික්ඛෙ.

1055. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො,

මනුස්සභූතො කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවො,

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. – පුච්ඡි;

1056. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1057. ‘‘අහඤ්ච භරියා ච මනුස්සලොකෙ, ඔපානභූතා ඝරමාවසිම්හ;

අන්නඤ්ච පානඤ්ච පසන්නචිත්තා, සක්කච්ච දානං විපුලං අදම්හ.

1058. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

අත්තනො සම්පත්තිං බ්‍යාකාසි. ගාථාසුපි අපුබ්බං නත්ථි.

දුතියඅගාරියවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. ඵලදායකවිමානවණ්ණනා

උච්චමිදං මණිථූණන්ති ඵලදායකවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. තෙන සමයෙන රඤ්ඤො බිම්බිසාරස්ස අකාලෙ අම්බඵලානි පරිභුඤ්ජිතුං ඉච්ඡා උප්පජ්ජි. සො ආරාමපාලං ආහ – ‘‘මය්හං ඛො, භණෙ, අම්බඵලෙසු ඉච්ඡා උප්පන්නා, තස්මා අම්බානි මෙ ආනෙත්වා දෙහී’’ති. ‘‘දෙව, නත්ථි අම්බෙසු අම්බඵලං, අපිචාහං තථා කරොමි, සචෙ දෙවො කිඤ්චි කාලං ආගමෙති, යථා අම්බා න චිරස්සෙව ඵලං ගණ්හන්තී’’ති. ‘‘සාධු, භණෙ, තථා කරොහී’’ති. ආරාමපාලො ආරාමං ගන්ත්වා අම්බරුක්ඛමූලෙසු පංසුං අපනෙත්වා තාදිසං පංසුං ආකිරි, තාදිසඤ්ච උදකං ආසිඤ්චි, යථා න චිරස්සෙව අම්බරුක්ඛා සච්ඡින්නපත්තා අහෙසුං. අථ නං පංසුං අපනෙත්වා ඵාරුසකකසටමිස්සකං පාකතිකං පංසුං ආකිරිත්වා සාධුකං උදකං අදාසි. තදා අම්බරුක්ඛා න චිරෙනෙව කොරකිතා පල්ලවිතා කුටමලකජාතා හුත්වා පුප්ඵිංසු, අථ සලාටුකජාතා හුත්වා ඵලානි ගණ්හිංසු. තත්ථෙකස්මිං අම්බරුක්ඛෙ පඨමතරං චත්තාරි ඵලානි මනොසිලාචුණ්ණපිඤ්ජරවණ්ණානි සම්පන්නගන්ධරසානි පරිණතානි අහෙසුං.

සො තානි ගහෙත්වා ‘‘රඤ්ඤො දස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං පිණ්ඩාය චරමානං දිස්වා චින්තෙසි ‘‘ඉමානි අම්බානි අග්ගඵලභූතානි ඉමස්ස අය්‍යස්ස දස්සාමි, කාමං මං රාජා හනතු වා පබ්බාජෙතු වා, රඤ්ඤො හි දින්නෙ දිට්ඨධම්මෙ පූජාමත්තං අප්පමත්තකං ඵලං, අය්‍යස්ස දින්නෙ පන දිට්ඨධම්මිකම්පි සම්පරායිකම්පි අපරිමාණං ඵලං භවිස්සතී’’ති. එවං පන චින්තෙත්වා තානි ඵලානි ථෙරස්ස දත්වා රාජානං උපසඞ්කමිත්වා රඤ්ඤො තමත්ථං ආරොචෙසි. තං සුත්වා රාජා රාජපුරිසෙ ආණාපෙසි ‘‘වීමංසථ තාව, භණෙ, යථායං ආහා’’ති. ථෙරො පන තානි ඵලානි භගවතො උපනාමෙසි. භගවා තෙසු එකං සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස, එකං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස, එකං මහාකස්සපත්ථෙරස්ස දත්වා එකං අත්තනා පරිභුඤ්ජි. පුරිසා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසුං.

රාජා තං සුත්වා ‘‘ධීරො වතායං පුරිසො, යො අත්තනො ජීවිතම්පි පරිච්චජිත්වා පුඤ්ඤපසුතො අහොසි, අත්තනො පරිස්සමඤ්ච ඨානගතමෙව අකාසී’’ති තුට්ඨචිත්තො තස්ස එකං ගාමවරං වත්ථාලඞ්කාරාදීනි ච දත්වා ‘‘යං තයා භණෙ අම්බඵලදානෙන පුඤ්ඤං පසුතං, තතො මෙ පත්තිං දෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘දෙමි, දෙව, යථාසුඛං පත්තිං ගණ්හාහී’’ති අවොච. ආරාමපාලො අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු උප්පජ්ජි, තස්ස සොළසයොජනිකං කනකවිමානං නිබ්බත්ති සත්තසතකූටාගාරපටිමණ්ඩිතං. තං දිස්වා ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පුච්ඡි –

1060. ‘‘උච්චමිදං මණිථූණං විමානං, සමන්තතො සොළස යොජනානි;

කූටාගාරා සත්තසතා උළාරා, වෙළුරියථම්භා රුචකත්ථතා සුභා.

1061. ‘‘තත්ථච්ඡසි පිවසි ඛාදසි ච, දිබ්බා ච වීණා පවදන්ති වග්ගුං;

අට්ඨට්ඨකා සික්ඛිතා සාධුරූපා, දිබ්බා ච කඤ්ඤා තිදසචරා උළාරා;

නච්චන්ති ගායන්ති පමොදයන්ති.

1062. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො…පෙ…

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

1063. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1064. ‘‘ඵලදායී ඵලං විපුලං ලභති, දදමුජුගතෙසු පසන්නමානසො;

සො හි පමොදති සග්ගගතො තිදිවෙ, අනුභොති ච පුඤ්ඤඵලං විපුලං.

1065. ‘‘තවෙවාහං මහාමුනි, අදාසිං චතුරො ඵලෙ.

1066. ‘‘තස්මා හි ඵලං අලමෙව දාතුං, නිච්චං මනුස්සෙන සුඛත්ථිකෙන;

දිබ්බානි වා පත්ථයතා සුඛානි, මනුස්සසොභග්ගතමිච්ඡතා වා.

1067. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. – සොපිස්ස බ්‍යාකාසි;

1061. තත්ථ අට්ඨට්ඨකාති එකෙකස්මිං කූටාගාරෙ අට්ඨට්ඨකා චතුසට්ඨිපරිමාණා. සාධුරූපාති රූපසම්පත්තියා ච සීලාචාරසම්පත්තියා ච සික්ඛාසම්පත්තියා ච සුන්දරසභාවා. දිබ්බා ච කඤ්ඤාති දෙවච්ඡරායො. තිදසචරාති තිදසෙසු සුඛාචාරා සුඛවිහාරිනියො. උළාරාති උළාරවිභවා.

1064. ඵලදායීති අත්තනා අම්බඵලස්ස දින්නත්තා අත්තානං සන්ධාය වදති. ඵලන්ති පුඤ්ඤඵලං. විපුලන්ති මහන්තං ලභති මනුස්සලොකෙ පතිට්ඨිතොති අධිප්පායො. දදන්ති දදන්තො දානහෙතු. උජුගතෙසූති උජුපටිපන්නෙසු. සග්ගගතොති උප්පජ්ජනවසෙන සග්ගං ගතො, තත්ථාපි තිදිවෙ තාවතිංසභවනෙ අනුභොති ච පුඤ්ඤඵලං විපුලං යථාහං, එවං අඤ්ඤොපීති අත්ථො.

1066. තස්මාති යස්මා චතුන්නං ඵලානං දානමත්තෙන ඊදිසී සම්පත්ති අධිගතා, තස්මා. අලමෙව යුත්තමෙව. නිච්චන්ති සබ්බකාලං. දිබ්බානීති දෙවලොකපරියාපන්නානි. මනුස්සසොභග්ගතන්ති මනුස්සෙසු සුභගභාවං. සෙසං වුත්තනයමෙව.

ඵලදායකවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. පඨමඋපස්සයදායකවිමානවණ්ණනා

චන්දො යථා විගතවලාහකෙ නභෙති උපස්සයදායකවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. තෙන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගාමකාවාසෙ වස්සං වසිත්වා වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා භගවන්තං වන්දිතුං රාජගහං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ සායං අඤ්ඤතරං ගාමං පවිසිත්වා වසනට්ඨානං පරියෙසන්තො අඤ්ඤතරං උපාසකං දිස්වා පුච්ඡි – ‘‘උපාසක, ඉමස්මිං ගාමෙ අත්ථි කිඤ්චි පබ්බජිතානං වසනයොග්ගට්ඨාන’’න්ති. උපාසකො පසන්නචිත්තො ගෙහං ගන්ත්වා භරියාය සද්ධිං මන්තෙත්වා ථෙරස්ස වසනයොග්ගං ඨානං පරිච්ඡින්දිත්වා තත්ථ ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා පාදොදකං පාදපීඨං උපට්ඨපෙත්වා ථෙරං පවෙසෙත්වා තස්මිං පාදෙ ධොවන්තෙ පදීපං උජ්ජාලෙත්වා මඤ්චෙ පච්චත්ථරණානි පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. ස්වාතනාය ච නිමන්තෙත්වා ථෙරස්ස දුතියදිවසෙ භොජෙත්වා පානකත්ථාය ගුළපිණ්ඩඤ්ච දත්වා ථෙරං ගච්ඡන්තං අනුගන්ත්වා නිවත්ති. සො අපරෙන සමයෙන සහ භරියාය කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ ද්වාදසයොජනිකෙ කනකවිමානෙ නිබ්බත්ති. තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ද්වීහි ගාථාහි පටිපුච්ඡි –

1069. ‘‘චන්දො යථා විගතවලාහකෙ නභෙ, ඔභාසයං ගච්ඡති අන්තලික්ඛෙ;

තථූපමං තුය්හමිදං විමානං, ඔභාසයං තිට්ඨති අන්තලික්ඛෙ.

1070. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො, මනුස්සභූතො කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවො, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

සො දෙවපුත්තො ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි –

1071. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1072. ‘‘අහඤ්ච භරියා ච මනුස්සලොකෙ, උපස්සයං අරහතො අදම්හ;

අන්නඤ්ච පානඤ්ච පසන්නචිත්තා, සක්කච්ච දානං විපුලං අදම්හ.

1073. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ… වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

තත්ථ ගාථාසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව;

පඨමඋපස්සයදායකවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. දුතියඋපස්සයදායකවිමානවණ්ණනා

සූරියො යථා විගතවලාහකෙ නභෙති දුතියඋපස්සයදායකවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. තෙන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ ගාමකාවාසෙ වස්සං වසිත්වා භගවන්තං දස්සනාය රාජගහං උද්දිස්ස ගච්ඡන්තා සායං අඤ්ඤතරං ගාමං සම්පාපුණිංසු. සෙසං අනන්තරවිමානසදිසමෙව.

1075. ‘‘සූරියො යථා විගතවලාහකෙ නභෙ…පෙ….

(යථා පුරිමවිමානං, තථා විත්ථාරෙතබ්බං;)

1079. ‘‘වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

තත්ථ ගාථාසුපි අපුබ්බං නත්ථි;

දුතියඋපස්සයදායකවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. භික්ඛාදායකවිමානවණ්ණනා

උච්චමිදං මණිථූණං විමානන්ති භික්ඛාදායකවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. තෙන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු අද්ධානමග්ගපටිපන්නො අඤ්ඤතරං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො එකස්ස ඝරද්ධාරෙ අට්ඨාසි. තත්ථ අඤ්ඤතරො පුරිසො ධොතහත්ථපාදො ‘‘භුඤ්ජිස්සාමී’’ති නිසින්නො භොජනං උපනෙත්වා පාතියා පක්ඛිත්තෙ තං භික්ඛුං දිස්වා පාතියා භත්තං තස්ස භික්ඛුනො පත්තෙ ආකිරන්තො තෙන ‘‘එකදෙසමෙව දෙහී’’ති වුත්තොපි සබ්බමෙව ආකිරි. සො භික්ඛු අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සො පුරිසො ‘‘ඡාතජ්ඣත්තස්ස භික්ඛුනො මයා අභුඤ්ජිත්වා භත්තං දින්න’’න්ති අනුස්සරන්තො උළාරං පීතිසොමනස්සං පටිලභි. සො අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු ද්වාදසයොජනිකෙ කනකවිමානෙ නිබ්බත්ති. තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො දෙවචාරිකං චරන්තො මහතියා දෙවිද්ධියා විරොචමානං දිස්වා ඉමාහි ගාථාහි පටිපුච්ඡි –

1081. ‘‘උච්චමිදං මණිථූණං විමානං, සමන්තතො ද්වාදස යොජනානි;

කූටාගාරා සත්තසතා උළාරා, වෙළුරියථම්භා රුචකත්ථතා සුභා.

1082. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො…පෙ…

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

සොපි තස්ස ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි –

1083. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1084. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතො, දිස්වාන භික්ඛුං තසිතං කිලන්තං;

එකාහං භික්ඛං පටිපාදයිස්සං, සමඞ්ගි භත්තෙන තදා අකාසිං.

1085. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ… වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

1084. තත්ථ එකාහං භික්ඛන්ති එකං අහං භික්ඛාමත්තං, එකං භත්තවඩ්ඪිතකන්ති අත්ථො. පටිපාදයිස්සන්ති පටිපාදෙසිං අදාසිං. සමඞ්ගි භත්තෙනාති භත්තෙන සමඞ්ගීභූතං, ලද්ධභික්ඛන්ති අත්ථො. එවං මහාථෙරො තෙන දෙවපුත්තෙන අත්තනො සුචරිතකම්මෙ පකාසිතෙ සපරිවාරස්ස තස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා මනුස්සලොකමාගතො, තං පවත්තිං සම්මාසම්බුද්ධස්ස කථෙසි. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තමහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

භික්ඛාදායකවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. යවපාලකවිමානවණ්ණනා

උච්චමිදං මණිථූණං විමානන්ති යවපාලකවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. තෙන සමයෙන රාජගහෙ අඤ්ඤතරො දුග්ගතදාරකො යවඛෙත්තං රක්ඛති. සො එකදිවසං පාතරාසත්ථාය කුම්මාසං ලභිත්වා ‘‘ඛෙත්තං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමී’’ති තං කුම්මාසං ගහෙත්වා යවඛෙත්තං ගන්ත්වා රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ අඤ්ඤතරො ඛීණාසවත්ථෙරො මග්ගප්පටිපන්නො උපකට්ඨෙ කාලෙ තං ඨානං පත්වා යවපාලකෙන නිසින්නං රුක්ඛමූලං උපසඞ්කමි. යවපාලකො වෙලං ඔලොකෙත්වා ‘‘කච්චි, භන්තෙ, ආහාරො ලද්ධො’’ති ආහ. ථෙරො තුණ්හී අහොසි. සො අලද්ධභාවං ඤත්වා ‘‘භන්තෙ, උපකට්ඨා වෙලා, පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිතුං න සක්කා, මය්හං අනුකම්පාය ඉමං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජථා’’ති වත්වා ථෙරස්ස තං කුම්මාසං අදාසි. ථෙරො තං අනුකම්පන්තො තස්ස පස්සන්තස්සෙව තං පරිභුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සොපි දාරකො ‘‘සුදින්නං වත මයා ඊදිසස්ස කුම්මාසදානං දදන්තෙනා’’ති චිත්තං පසාදෙත්වා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ වුත්තනයෙනෙව විමානෙ නිබ්බත්ති. තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො ඉමාහි ගාථාහි පටිපුච්ඡි –

1087. ‘‘උච්චමිදං මණිථූණං විමානං…පෙ…

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

සොපි තස්ස ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි –

1089. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1090. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතො, අහොසිං යවපාලකො;

අද්දසං විරජං භික්ඛුං, විප්පසන්නමනාවිලං.

1091. ‘‘තස්ස අදාසහං භාගං, පසන්නො සෙහි පාණිභි;

කුම්මාසපිණ්ඩං දත්වාන, මොදාමි නන්දනෙ වනෙ.

1092. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

තත්ථ ගාථාසුපි අපුබ්බං නත්ථි.

යවපාලකවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. පඨමකුණ්ඩලීවිමානවණ්ණනා

අලඞ්කතො මල්‍යධරො සුවත්ථොති කුණ්ඩලීවිමානං. තස්ස කා උපත්ති? භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. තෙන සමයෙන ද්වෙ අග්ගසාවකා සපරිවාරා කාසීසු චාරිකං චරන්තා සූරියත්ථඞ්ගමනවෙලායං අඤ්ඤතරං විහාරං පාපුණිංසු. තං පවත්තිං සුත්වා තස්ස විහාරස්ස ගොචරගාමෙ අඤ්ඤතරො උපාසකො ථෙරෙ උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා පාදධොවනං පාදබ්භඤ්ජනතෙලං මඤ්චපීඨං පච්චත්ථරණං පදීපියඤ්ච උපනෙත්වා ස්වාතනාය ච නිමන්තෙත්වා දුතියදිවසෙ මහාදානං පවත්තෙසි, ථෙරා තස්ස අනුමොදනං වත්වා පක්කමිංසු. සො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු ද්වාදසයොජනිකෙ කනකවිමානෙ නිබ්බත්ති. තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො ඉමාහි ගාථාහි පටිපුච්ඡි –

1094. ‘‘අලඞ්කතො මල්‍යධරො සුවත්ථො, සුකුණ්ඩලී කප්පිතකෙසමස්සු;

ආමුත්තහත්ථාභරණො යසස්සී, දිබ්බෙ විමානම්හි යථාපි චන්දිමා.

1095. ‘‘දිබ්බා ච වීණා පවදන්ති වග්ගුං, අට්ඨට්ඨකා සික්ඛිතා සාධුරූපා;

දිබ්බා ච කඤ්ඤා තිදසචරා උළාරා, නච්චන්ති ගායන්ති පමොදයන්ති.

1096. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො…පෙ…

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

සොපි තස්ස ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි –

1097. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1098. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතො, දිස්වාන සමණෙ සීලවන්තෙ;

සම්පන්නවිජ්ජාචරණෙ යසස්සී, බහුස්සුතෙ තණ්හක්ඛයූපපන්නෙ;

අන්නඤ්ච පානඤ්ච පසන්නචිත්තො, සක්කච්ච දානං විපුලං අදාසිං.

1099. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

1094. තත්ථ සුකුණ්ඩලීති සුන්දරෙහි කුණ්ඩලෙහි අලඞ්කතකණ්ණො. ‘‘සකුණ්ඩලී’’තිපි පාඨො, සදිසං කුණ්ඩලං සකුණ්ඩලං, තං අස්ස අත්ථීති සකුණ්ඩලී, යුත්තකුණ්ඩලී අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච තුය්හඤ්ච අනුච්ඡවිකකුණ්ඩලීති අත්ථො. කප්පිතකෙසමස්සූති සම්මාකප්පිතකෙසමස්සු. ආමුත්තහත්ථාභරණොති පටිමුක්කඅඞ්ගුලියාදිහත්ථාභරණො.

1098. තණ්හක්ඛයූපපන්නෙති තණ්හක්ඛයං අරහත්තං, නිබ්බානමෙව වා උපගතෙ, අධිගතවන්තෙති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

පඨමකුණ්ඩලීවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. දුතියකුණ්ඩලීවිමානවණ්ණනා

අලඞ්කතො මල්‍යධරො සුවත්ථොති දුතියකුණ්ඩලීවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. තෙන සමයෙන ද්වෙ අග්ගසාවකා කාසීසු ජනපදචාරිකං චරන්තාතිආදි සබ්බං අනන්තරසදිසමෙව.

1101. ‘‘අලඞ්කතො මල්‍යධරො සුවත්ථො, සුකුණ්ඩලී කප්පිතකෙසමස්සු;

ආමුත්තහත්ථාභරණො යසස්සී, දිබ්බෙ විමානම්හි යථාපි චන්දිමා.

1102. ‘‘දිබ්බා ච වීණා පවදන්ති වග්ගුං;

අට්ඨට්ඨකා සික්ඛිතා සාධුරූපා;

දිබ්බා ච කඤ්ඤා තිදසචරා උළාරා, නච්චන්ති ගායන්ති පමොදයන්ති.

1103. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො…පෙ…

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. – පුච්ඡි;

1104. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1105. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතො, දිස්වාන සමණෙ සාධුරූපෙ;

සම්පන්නවිජ්ජාචරණෙ යසස්සී, බහුස්සුතෙ සීලවන්තෙ පසන්නෙ;

අන්නඤ්ච පානඤ්ච පසන්නචිත්තො, සක්කච්ච දානං විපුලං අදාසිං.

1106. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

ගාථාසුපි අපුබ්බං නත්ථි.

දුතියකුණ්ඩලීවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. (උත්තර) පායාසිවිමානවණ්ණනා

යා දෙවරාජස්ස සභා සුධම්මාති උත්තරවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති පරිනිබ්බුතෙ ධාතුවිභාගෙ ච කතෙ තත්ථ තත්ථ ථූපෙසු පතිට්ඨාපියමානෙසු ධම්මවිනයං සඞ්ගායිතුං උච්චිනිත්වා ගහිතෙසු මහාකස්සපප්පමුඛෙසු මහාථෙරෙසු යාව වස්සූපගමනා අඤ්ඤෙසු ච ථෙරෙසු අත්තනො අත්තනො පරිසාය සද්ධිං තත්ථ තත්ථ වසන්තෙසු ආයස්මා කුමාරකස්සපො පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං සෙතබ්‍යනගරං ගන්ත්වා සිංසපාවනෙ වසි. අථ පායාසි රාජඤ්ඤො ථෙරස්ස තත්ථ වසනභාවං සුත්වා මහතා ජනකායෙන පරිවුතො තං උපසඞ්කමිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා නිසින්නො අත්තනො දිට්ඨිගතං පවෙදෙසි. අථ නං ථෙරො චන්දිමසූරියූදාහරණාදීහි පරලොකස්ස අත්ථිභාවං පකාසෙන්තො අනෙකවිහිතහෙතූපමාලඞ්කතං දිට්ඨිගණ්ඨිවිනිවෙඨනං නානානයවිචිත්තං පායාසිසුත්තං (දී. නි. 2.406 ආදයො) දෙසෙත්වා තං දිට්ඨිසම්පදායං පතිට්ඨාපෙසි.

සො විසුද්ධදිට්ඨිකො හුත්වා සමණබ්‍රාහ්මණකපණද්ධිකාදීනං දානං දෙන්තො අනුළාරජ්ඣාසයතාය ලූඛං අදාසි ඝාසච්ඡාදනමත්තං කණාජකං බිලඞ්ගදුතියං සාණානි ච වත්ථානි. එවං පන අසක්කච්චදානං දත්වා කායස්ස භෙදා හීනකායං උපපජ්ජි චාතුමහාරාජිකානං සහබ්‍යතං. තස්ස පන කිච්චාකිච්චෙසු යුත්තප්පයුත්තො උත්තරො නාම මාණවො අහොසි දානෙ බ්‍යාවටො. සො සක්කච්චදානං දත්වා තාවතිංසකායං උපපන්නො, තස්ස ද්වාදසයොජනිකං විමානං නිබ්බත්ති. සො කතඤ්ඤුතං විභාවෙන්තො සහ විමානෙන කුමාරකස්සපත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා විමානතො ඔරුය්හ පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. තං ථෙරො –

1108. ‘‘යා දෙවරාජස්ස සභා සුධම්මා, යත්ථච්ඡති දෙවසඞ්ඝො සමග්ගො;

තථූපමං තුය්හමිදං විමානං, ඔභාසයං තිට්ඨති අන්තලික්ඛෙ.

1109. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තොසි මහානුභාවො…පෙ…

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. – ගාථාහි පටිපුච්ඡි;

1110. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1111. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතො, රඤ්ඤො පායාසිස්ස අහොසිං මාණවො;

ලද්ධා ධනං සංවිභාගං අකාසිං, පියා ච මෙ සීලවන්තො අහෙසුං;

අන්නඤ්ච පානඤ්ච පසන්නචිත්තො, සක්කච්ච දානං විපුලං අදාසිං.

1112. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

සො දෙවපුත්තො තස්ස ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි.