3. නාගවිමානවණ්ණනා

අලඞ්කතා මණිකඤ්චනාචිතන්ති නාගවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තෙන සමයෙන බාරාණසිවාසිනී එකා උපාසිකා සද්ධා පසන්නා සීලාචාරසම්පන්නා භගවන්තං උද්දිස්ස වත්ථයුගං වායාපෙත්වා සුපරිධොතං කාරාපෙත්වා උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදමූලෙ ඨපෙත්වා එවමාහ ‘‘පටිග්ගණ්හාතු, භන්තෙ භගවා, ඉමං වත්ථයුගං අනුකම්පං උපාදාය යං මම අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. භගවා තං පටිග්ගහෙත්වා තස්සා උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා ධම්මං දෙසෙසි, සා දෙසනාවසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා ගෙහං අගමාසි. සා න චිරස්සෙව කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු උප්පන්නා සක්කස්ස දෙවරාජස්ස පියා අහොසි වල්ලභා යසුත්තරා නාම නාමෙන. තස්සා පුඤ්ඤානුභාවෙන හෙමජාලසඤ්ඡන්නො කුඤ්ජරවරො නිබ්බත්ති, තස්ස ච ඛන්ධෙ මණිමයො මණ්ඩපො, මජ්ඣෙ සුපඤ්ඤත්තරතනපල්ලඞ්කො නිබ්බත්ති, ද්වීසු දන්තෙසු චස්ස කමලකුවලයුජ්ජලා රමණීයා ද්වෙ පොක්ඛරණියො පාතුරහෙසුං. තත්ථ පදුමකණ්ණිකාසු ඨිතා දෙවධීතා පග්ගහිතපඤ්චඞ්ගිකතූරියා නච්චන්ති චෙව ගායන්ති ච.

සත්ථා බාරාණසියං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන සාවත්ථි තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං පත්වා තත්‍ර සුදං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ සා දෙවතා අත්තනා අනුභුය්‍යමානං දිබ්බසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා තස්සා කාරණං උපධාරෙන්තී ‘‘සත්ථු වත්ථයුගදානකාරණ’’න්ති ඤත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සා භගවති පසාදබහුමානා වන්දිතුකාමා අභික්කන්තාය රත්තියා හත්ථික්ඛන්ධවරගතා ආකාසෙන ආගන්ත්වා තතො ඔතරිත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ එකමන්තං අට්ඨාසි. තං ආයස්මා වඞ්ගීසො භගවතො අනුඤ්ඤාය ඉමාහි ගාථාහි පුච්ඡි –

705. ‘‘අලඞ්කතා මණිකඤ්චනාචිතං, සොවණ්ණජාලචිතං මහන්තං;

අභිරුය්හ ගජවරං සුකප්පිතං, ඉධාගමා වෙහායසං අන්තලික්ඛෙ.

706. ‘‘නාගස්ස දන්තෙසු දුවෙසු නිම්මිතා, අච්ඡොදකා පදුමිනියො සුඵුල්ලා;

පදුමෙසු ච තූරියගණා පභිජ්ජරෙ, ඉමා ච නච්චන්ති මනොහරායො.

707. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තාසි මහානුභාවෙ, මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

705. තත්ථ අලඞ්කතාති සබ්බාභරණවිභූසිතා. මණිකඤ්චනාචිතන්ති තෙහි දිබ්බමානෙහි මණිසුවණ්ණෙහි ආචිතං. සොවණ්ණජාලචිතන්ති හෙමජාලසඤ්ඡන්නං. මහන්තන්ති විපුලං. සුකප්පිතන්ති ගමනසන්නාහවසෙන සුට්ඨු සන්නද්ධං. වෙහායසන්ති වෙහායසභූතෙ හත්ථිපිට්ඨෙ. අන්තලික්ඛෙති ආකාසෙ, ‘‘අලඞ්කතමණිකඤ්චනාචිත’’න්තිපි පාඨො. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – දෙවතෙ, ත්වං සබ්බාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කතා අලඞ්කතමණිකඤ්චනාචිතං, අතිවිය දිබ්බමානෙහි මණීහි කඤ්චනෙහි ච අලඞ්කරණවසෙන ඛචිතං, හෙමජාලෙහි කුම්භාලඞ්කාරාදිභෙදෙහි හත්ථාලඞ්කාරෙහි චිතං ආමුත්තං මහන්තං අතිවිය බ්‍රහන්තං උත්තමං ගජං ආරුය්හ හත්ථිපිට්ඨියා නිසින්නා ආකාසෙනෙව ඉධ අම්හාකං සන්තිකං ආගතාති.

706. නාගස්ස දන්තෙසු දුවෙසු නිම්මිතාති එරාවණස්ස විය නාගරාජස්ස ඉමස්ස ද්වීසු දන්තෙසු ද්වෙ පොක්ඛරණියො සුචරිතසිප්පිනා සුට්ඨු විරචිතා. තූරියගණාති පඤ්චඞ්ගිකතූරියසමූහා. පභිජ්ජරෙති ද්වාදසන්නං ලයභෙදානං වසෙන පභෙදං ගච්ඡන්ති. ‘‘පවජ්ජරෙ’’ති ච පඨන්ති, පකාරෙහි වාදීයන්තීති අත්ථො.

එවං ථෙරෙන පුට්ඨා දෙවතා ඉමාහි ගාථාහි විස්සජ්ජෙසි –

708. ‘‘බාරාණසියං උපසඞ්කමිත්වා, බුද්ධස්සහං වත්ථයුගං අදාසිං;

පාදානි වන්දිත්වා ඡමා නිසීදිං, විත්තා චහං අඤ්ජලිකං අකාසිං.

709. ‘‘බුද්ධො ච මෙ කඤ්චනසන්නිභත්තචො, අදෙසයි සමුදයදුක්ඛනිච්චතං;

අසඞ්ඛතං දුක්ඛනිරොධසස්සතං, මග්ගං අදෙසයි යතො විජානිසං.

710. ‘‘අප්පායුකී කාලකතා තතො චුතා, උපපන්නා තිදසගණං යසස්සිනී;

සක්කස්සහං අඤ්ඤතරා පජාපති, යසුත්තරා නාම දිසාසු විස්සුතා’’ති.

708-9. තත්ථ ඡමාති භූමියං. භුම්මත්ථෙ හි ඉදං පච්චත්තවචනං. විත්තාති තුට්ඨා. යතොති යතො සත්ථු සාමුක්කංසිකධම්මදෙසනතො. විජානිසන්ති චත්තාරි අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣිං.

710. අප්පායුකීති ‘‘ඊදිසං නාම උළාරං පුඤ්ඤං කත්වා න තයා එතස්මිං දුක්ඛබහුලෙ මනුස්සත්තභාවෙ එවං ඨාතබ්බ’’න්ති සඤ්ජාතාභිසන්ධිනා විය පරික්ඛයං ගතෙන කම්මුනා අප්පායුකා සමානා. අඤ්ඤතරා පජාපතීති සොළසසහස්සානං මහෙසීනං අඤ්ඤතරා. දිසාසු විස්සුතාති ද්වීසු දෙවලොකෙසු සබ්බදිසාසු පාකටා පඤ්ඤාතා. සෙසං වුත්තනයමෙව.

නාගවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.