12. රජ්ජුමාලාවිමානවණ්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනාති රජ්ජුමාලාවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. තෙන සමයෙන ගයාගාමකෙ අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ධීතා තස්මිංයෙව ගාමෙ එකස්ස බ්‍රාහ්මණකුමාරස්ස දින්නා පතිකුලං ගතා, තස්මිං ගෙහෙ ඉස්සරියං වත්තෙන්තී තිට්ඨති. සා තස්මිං ගෙහෙ දාසියා ධීතරං දිස්වා න සහති. දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය කොධෙන තටතටායමානා අක්කොසති පරිභාසති, ඛටකඤ්චස්සා දෙති. යදා පන සා වයප්පත්තියා කිච්චසමත්ථා ජාතා, තදා නං ජණ්ණුකප්පරමුට්ඨීහි පහරතෙව යථා තං පුරිමජාතීසු බද්ධාඝාතා.

සා කිර දාසී කස්සපදසබලස්ස කාලෙ තස්සා සාමිනී අහොසි, ඉතරා දාසී. සා තං ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි මුට්ඨිආදීහි ච අභිණ්හං අභිහනති. සා තෙන නිබ්බින්නා යථාබලං දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා ‘‘අනාගතෙ අහං සාමිනී හුත්වා ඉමිස්සා උපරි ඉස්සරියං වත්තෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං ඨපෙසි. අථ සා දාසී තතො චුතා අපරාපරං සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වුත්තනයෙන ගයාගාමකෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා පතිකුලං ගතා, ඉතරාපි තස්සා දාසී අහොසි. එවං බද්ධාඝාතතාය සා තං විහෙඨෙති.

එවං විහෙඨෙන්තී අකාරණෙනෙව කෙසෙසු ගහෙත්වා හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච සුහතං හනි. සා න්හාපිතසාලං ගන්ත්වා ඛුරමුණ්ඩං කාරෙත්වා අගමාසි. සාමිනී ‘‘කිං ජෙ දුට්ඨදාසි මුණ්ඩනමත්තෙන තව විප්පමොක්ඛො’’ති රජ්ජුං සීසෙ බන්ධිත්වා තත්ථ නං ගහෙත්වා ඔණමෙත්වා ඝාතෙති, තස්සා තඤ්ච රජ්ජුං අපනෙතුං න දෙති. තතො පට්ඨාය දාසියා ‘‘රජ්ජුමාලා’’ති නාමං අහොසි.

අථෙකදිවසං සත්ථා පච්චූසසමයෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ලොකං වොලොකෙන්තො රජ්ජුමාලාය සොතාපත්තිඵලූපනිස්සයං, තස්සා ච බ්‍රාහ්මණියා සරණෙසු සීලෙසු ච පතිට්ඨානං දිස්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි ඡබ්බණ්ණා බුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තො. රජ්ජුමාලාපි ඛො දිවසෙ දිවසෙ තාය තථා විහෙඨියමානා ‘‘කිං මෙ ඉමිනා දුජ්ජීවිතෙනා’’ති නිබ්බින්නරූපා ජීවිතෙ මරිතුකාමා ඝටං ගහෙත්වා උදකතිත්ථං ගච්ඡන්තී විය ගෙහතො නික්ඛන්තා අනුක්කමෙන වනං පවිසිත්වා භගවතො නිසින්නරුක්ඛස්ස අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්ස රුක්ඛස්ස සාඛාය රජ්ජුං බන්ධිත්වා පාසං කත්වා උබ්බන්ධිතුකාමා ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තී අද්දස භගවන්තං තත්ථ නිසින්නං පාසාදිකං පසාදනීයං උත්තමදමථසමථමනුප්පත්තං ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තං. දිස්වා බුද්ධගාරවෙන ආකඩ්ඪියමානහදයා ‘‘කිං නු ඛො භගවා මාදිසානම්පි ධම්මං දෙසෙති, යමහං සුත්වා ඉතො දුජ්ජීවිතතො මුච්චෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙසි.

අථ භගවා තස්සා චිත්තාචාරං ඔලොකෙත්වා ‘‘රජ්ජුමාලෙ’’ති ආහ. සා තං සුත්වා අමතෙන විය අභිසිත්තා පීතියා නිරන්තරං ඵුට්ඨා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. තස්සා භගවා අනුපුබ්බිකථානුපුබ්බකං චතුසච්චකථං කථෙසි, සා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. සත්ථා ‘‘වට්ටති එත්තකො රජ්ජුමාලාය අනුග්ගහො, ඉදානෙසා කෙනචි අප්පධංසියා ජාතා’’ති අරඤ්ඤතො නික්ඛමිත්වා ගාමස්ස අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. රජ්ජුමාලාපි අත්තානං විනිපාතෙතුං අභබ්බතාය ඛන්තිමෙත්තානුද්දයසම්පන්නතාය ච ‘‘බ්‍රාහ්මණී මං හනතු වා විහෙඨෙතු වා යං වා තං වා කරොතූ’’ති ඝටෙන උදකං ගහෙත්වා ගෙහං අගමාසි. සාමිකො ගෙහද්වාරෙ ඨිතො තං දිස්වා ‘‘ත්වං අජ්ජ උදකතිත්ථං ගතා චිරායිත්වා ආගතා, මුඛවණ්ණො ච තෙ අතිවිය විප්පසන්නො, ත්වඤ්ච අඤ්ඤෙන ආකාරෙන උපට්ඨාසි, කිං එත’’න්ති පුච්ඡි. සා තස්ස තං පවත්තිං ආචික්ඛි.

බ්‍රාහ්මණො තස්සා වචනං සුත්වා තුස්සිත්වා ගෙහං ගන්ත්වා රජ්ජුමාලාය උපරි ‘‘තයා න කිඤ්චි කාතබ්බ’’න්ති සුණිසාය වත්වා තුට්ඨමානසො සීඝතරං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා සාදරෙන කතපටිසන්ථාරො සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා අත්තනො ගෙහං ආනෙත්වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන පරිවිසිත්වා භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදි, සුණිසාපිස්ස උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. ගයාගාමවාසිනොපි බ්‍රාහ්මණගහපතිකා තං පවත්තිං සුත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා අප්පෙකච්චෙ අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ සම්මොදනීයං කත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු.

සත්ථා රජ්ජුමාලාය තස්සා ච බ්‍රාහ්මණියා පුරිමජාතීසු කතකම්මං විත්ථාරතො කථෙත්වා සම්පත්තපරිසාය අනුරූපං ධම්මං දෙසෙසි. තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණී ච මහාජනො ච තත්ථ සන්නිපතිතො සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨහි. සත්ථා ආසනා උට්ඨහිත්වා සාවත්ථිමෙව අගමාසි. බ්‍රාහ්මණො රජ්ජුමාලං ධීතුට්ඨානෙ ඨපෙසි. තස්ස සුණිසා රජ්ජුමාලං පියචක්ඛූහි ඔලොකෙන්තී යාවජීවං මනාපෙනෙව සිනෙහෙන පරිහරි. රජ්ජුමාලා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්ති, අච්ඡරාසහස්සඤ්චස්සා පරිවාරො අහොසි. සා සට්ඨිසකටභාරප්පමාණෙහි දිබ්බාභරණෙහි පටිමණ්ඩිතත්තභාවා අච්ඡරාසහස්සපරිවුත්තා නන්දනවනාදීසු මහතිං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවමානා පමුදිතමනා විචරති. අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො දෙවචාරිකං ගතො තං මහන්තෙන දිබ්බානුභාවෙන මහතියා දෙවිද්ධියා විජ්ජොතමානං දිස්වා තාය කතකම්මං ඉමාහි ගාථාහි පුච්ඡි.

826. ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, යා ත්වං තිට්ඨසි දෙවතෙ;

හත්ථෙ පාදෙ ච විග්ගය්හ, නච්චසි සුප්පවාදිතෙ.

827. ‘‘තස්සා තෙ නච්චමානාය, අඞ්ගමඞ්ගෙහි සබ්බසො;

දිබ්බා සද්දා නිච්ඡරන්ති, සවනීයා මනොරමා.

828. ‘‘තස්සා තෙ නච්චමානාය, අඞ්ගමඞ්ගෙහි සබ්බසො;

දිබ්බා ගන්ධා පවායන්ති, සුචිගන්ධා මනොරමා.

829. ‘‘විවත්තමානා කායෙන, යා වෙණීසු පිළන්ධනා;

තෙසං සුය්‍යති නිග්ඝොසො, තූරියෙ පඤ්චඞ්ගිකෙ යථා.

830. ‘‘වටංසකා වාතධුතා, වාතෙන සම්පකම්පිතා;

තෙසං සුය්‍යති නිග්ඝොසො, තූරියෙ පඤ්චඞ්ගිකෙ යථා.

831. ‘‘යාපි තෙ සිරස්මිං මාලා, සුචිගන්ධා මනොරමා;

වාති ගන්ධො දිසා සබ්බා, රුක්ඛො මඤ්ජූසකො යථා.

832. ‘‘ඝායසෙ තං සුචිගන්ධං, රූපං පස්සසි අමානුසං;

දෙවතෙ පුච්ඡිතාචික්ඛ, කිස්ස කම්මස්සිදං ඵල’’න්ති.

826. තත්ථ හත්ථෙ පාදෙ ච විග්ගය්හාති හත්ථෙ ච පාදෙ ච විවිධෙහි ආකාරෙහි ගහෙත්වා, පුප්ඵමුට්ඨිපුප්ඵඤ්ජලිආදිභෙදස්ස සාඛාභිනයස්ස දස්සනවසෙන විවිධෙහි ආකාරෙහි හත්ථෙ, ච, සමපාදාදීනම්පි ඨානවිසෙසානං දස්සනවසෙන විවිධෙහි ආකාරෙහි පාදෙ ච උපාදියිත්වාති අත්ථො. ච-සද්දෙන සාඛාභිනයං සඞ්ගණ්හාති. නච්චසීති නටසි. යා ත්වන්ති යා වුත්තනයවසෙන නච්චං කරොසීති අත්ථො. සුප්පවාදිතෙති සුන්දරෙ පවජ්ජනෙ සති තව නච්චස්ස අනුරූපවසෙන වීණාවංසමුදිඞ්ගතාළාදිකෙ වාදියමානෙ, පඤ්චඞ්ගිකෙ තූරියෙ පග්ගය්හමානෙති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨාවිමානෙ වුත්තනයමෙව.

එවං ථෙරෙන පුච්ඡිතා සා දෙවතා අත්තනො පුරිමජාතිආදිං ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි –

833. ‘‘දාසී අහං පුරෙ ආසිං, ගයායං බ්‍රාහ්මණස්සහං;

අප්පපුඤ්ඤා අලක්ඛිකා, රජ්ජුමාලාති මං විදුං.

834. ‘‘අක්කොසානං වධානඤ්ච, තජ්ජනාය ච උග්ගතා;

කුටං ගහෙත්වා නික්ඛම්ම, අගඤ්ඡිං උදහාරියා.

835. ‘‘විපථෙ කුටං නික්ඛිපිත්වා, වනසණ්ඩං උපාගමිං;

‘ඉධෙවාහං මරිස්සාමි, කො අත්ථො ජීවිතෙන මෙ’.

836. ‘‘දළ්හං පාසං කරිත්වාන, ආසුම්භිත්වාන පාදපෙ;

තතො දිසා විලොකෙසිං, ‘කො නු ඛො වනමස්සිතො’.

837. ‘‘තත්ථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, සබ්බලොකහිතං මුනිං;

නිසින්නං රුක්ඛමූලස්මිං, ඣායන්තං අකුතොභයං.

838. ‘‘තස්සා මෙ අහු සංවෙගො, අබ්භුතො ලොමහංසනො;

‘කො නු ඛො වනමස්සිතො, මනුස්සො උදාහු දෙවතා’.

839. ‘‘පාසාදිකං පසාදනීයං, වනා නිබ්බනමාගතං;

දිස්වා මනො මෙ පසීදි, නායං යාදිසකීදිසො.

840. ‘‘ගුත්තින්ද්‍රියො ඣානරතො, අබහිග්ගතමානසො;

හිතො සබ්බස්ස ලොකස්ස, බුද්ධො අයං භවිස්සති.

841. ‘‘භයභෙරවො දුරාසදො, සීහොව ගුහමස්සිතො;

දුල්ලභායං දස්සනාය, පුප්ඵං ඔදුම්බරං යථා.

842. ‘‘සො මං මුදූහි වාචාහි, ආලපිත්වා තථාගතො;

රජ්ජුමාලෙති මංවොච, සරණං ගච්ඡ තථාගතං.

843. ‘‘තාහං ගිරං සුණිත්වාන, නෙලං අත්ථවතිං සුචිං;

සණ්හං මුදුඤ්ච වග්ගුඤ්ච, සබ්බසොකාපනූදනං.

844. ‘‘කල්ලචිත්තඤ්ච මං ඤත්වා, පසන්නං සුද්ධමානසං;

හිතො සබ්බස්ස ලොකස්ස, අනුසාසි තථාගතො.

845. ‘‘ඉදං දුක්ඛන්ති මංවොච, අයං දුක්ඛස්ස සම්භවො;

දුක්ඛනිරොධො මග්ගො ච, අඤ්ජසො අමතොගධො.

846. ‘‘අනුකම්පකස්ස කුසලස්ස, ඔවාදම්හි අහං ඨිතා;

අජ්ඣගා අමතං සන්තිං, නිබ්බානං පදමච්චුතං.

847. ‘‘සාහං අවට්ඨිතාපෙමා, දස්සනෙ අවිකම්පිනී;

මූලජාතාය සද්ධාය, ධීතා බුද්ධස්ස ඔරසා.

848. ‘‘සාහං රමාමි කීළාමි, මොදාමි අකුතොභයා;

දිබ්බමාලං ධාරයාමි, පිවාමි මධුමද්දවං.

849. ‘‘සට්ඨිතූරියසහස්සානි, පටිබොධං කරොන්ති මෙ;

ආළම්බො ගග්ගරො භීමො, සාධුවාදී ච සංසයො.

850. ‘‘පොක්ඛරො ච සුඵස්සො ච, විණාමොක්ඛා ච නාරියො;

නන්දා චෙව සුනන්දා ච, සොණදින්නා සුචිම්හිතා.

851. ‘‘අලම්බුසා මිස්සකෙසී ච, පුණ්ඩරීකාතිදාරුණී;

එණීඵස්සා සුඵස්සා ච, සුභද්දා මුදුවාදිනී.

852. ‘‘එතා චඤ්ඤා ච සෙය්‍යාසෙ, අච්ඡරානං පබොධිකා;

තා මං කාලෙනුපාගන්ත්වා, අභිභාසන්ති දෙවතා.

853. ‘‘හන්ද නච්චාම ගායාම, හන්ද තං රමයාමසෙ;

නයිදං අකතපුඤ්ඤානං, කතපුඤ්ඤානමෙවිදං.

854. ‘‘අසොකං නන්දනං රම්මං, තිදසානං මහාවනං;

සුඛං අකතපුඤ්ඤානං, ඉධ නත්ථි පරත්ථ ච.

855. ‘‘සුඛඤ්ච කතපුඤ්ඤානං, ඉධ චෙව පරත්ථ ච;

තෙසං සහබ්‍යකාමානං, කත්තබ්බං කුසලං බහුං;

කතපුඤ්ඤා හි මොදන්ති, සග්ගෙ භොගසමඞ්ගිනො.

856. ‘‘බහූනං වත අත්ථාය, උප්පජ්ජන්ති තථාගතා;

දක්ඛිණෙය්‍යා මනුස්සානං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තානමාකරා;

යත්ථ කාරං කරිත්වාන, සග්ගෙ මොදන්ති දායකා’’ති.

833. තත්ථ දාසී අහං පුරෙ ආසින්ති පුරෙ පුරිමජාතියං අහං අන්තොජාතා දාසී අහොසිං. තත්ථ කස්සාති ආහ ‘‘ගයායං බ්‍රාහ්මණස්සහ’’න්ති, ගයානාමකෙ ගාමෙ අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස. හන්ති නිපාතමත්තං. අප්පපුඤ්ඤාති මන්දභාග්‍යා අපුඤ්ඤා. අලක්ඛිකාති නිස්සිරිකා කාලකණ්ණී. රජ්ජුමාලාති මං විදුන්ති, කෙසෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪනපරිකඩ්ඪනදුක්ඛෙන මුණ්ඩකෙ කතෙ පුනපි තදත්ථමෙව සීසෙ දළ්හං බන්ධිත්වා ඨපිතරජ්ජුකුණ්ඩලකවසෙන ‘‘රජ්ජුමාලා’’ති මං මනුස්සා ජානිංසු.

834. වධානන්ති තාළනානං. තජ්ජනායාති භයසංතජ්ජනෙන. උග්ගතාති උග්ගතාය දොමනස්සුප්පත්තියා. උදහාරියාති උදකහාරිකා, උදකං ආහරන්තී විය හුත්වාති අධිප්පායො.

835. විපථෙති අපථෙ, මග්ගතො අපක්කමිත්වාති අත්ථො. ක්වත්ථොති කො අත්ථො. සොයෙව වා පාඨො.

836. දළ්හං පාසං කරිත්වානාති බන්ධනපාසං ථිරං අච්ඡිජ්ජනකං කත්වා. ආසුම්භිත්වාන පාදපෙති විටපෙ ලග්ගනවසෙන පාදපෙ රුක්ඛෙ ඛිපිත්වා. තතො දිසා විලොකෙසිං, කො නු ඛො වනමස්සිතොති ඉමං වනං පවිසනවසෙන අස්සිතො නු ඛො කොචි අත්ථි, යතො මෙ මරණන්තරායො සියාති අධිප්පායො.

837. සම්බුද්ධන්තිආදි තදා තස්සා තාදිසෙ නිච්ඡයෙ අසතිපි සභාවවසෙන වුත්තං. තස්සත්ථො – සයමෙව සම්මදෙව ච සබ්බස්සාපි බුජ්ඣිතබ්බස්ස බුද්ධත්තා සම්බුද්ධං, මහාකරුණායොගෙන හීනාදිභෙදභින්නස්ස සබ්බස්සාපි ලොකස්ස එකන්තහිතත්තා සබ්බලොකහිතං, උභයලොකං මුනනතො මුනිං, නිසජ්ජාවසෙන කිලෙසාභිසඞ්ඛාරෙහි ඨානා චාවනාභාවෙන ච නිසින්නං, ආරම්මණූපනිජ්ඣානෙන ලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙන ච ඣායන්තං, බොධිමූලෙයෙව භයහෙතූනං සමුච්ඡින්නත්තා කුතොචිපි භයාභාවතො අකුතොභයන්ති වෙදිතබ්බං.

838. සංවෙගො නාම සහොත්තප්පං ඤාණං, සො තස්සා භගවතො දස්සනෙන උප්පජ්ජි. තෙනාහ ‘‘තස්සා මෙ අහු සංවෙගො’’ති.

839. පාසාදිකන්ති පසාදාවහං, ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාකෙතුමාලාලඞ්කතාය සමන්තපාසාදිකාය අත්තනො සරීරසොභාසම්පත්තියා රූපකායදස්සනබ්‍යාවටස්ස ජනස්ස සාධුභාවතො පසාදසංවඩ්ඪනන්ති අත්ථො. පසාදනීයන්ති දසබල-චතුවෙසාරජ්ජඡඅසාධාරණඤාණ-අට්ඨාරසාවෙණික-බුද්ධධම්මපභුතිඅපරිමාණගුණසමන්නාගතාය ධම්මකායසම්පත්තියා සරික්ඛකජනස්ස පසීදිතබ්බයුත්තං, පාසාදිකන්ති අත්ථො. වනාති කිලෙසවනතො අපක්කමිත්වා. නිබ්බනමාගතන්ති නිත්තණ්හභාවං නිබ්බානමෙව උපගතං අධිගතං. යාදිසකීදිසොති යො වා සො වා, පචුරජනොති අත්ථො.

840-41. මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියානං අග්ගමග්ගගොපනාය ගොපිතත්තා ගුත්තින්ද්‍රියො. අග්ගඵලජ්ඣානාභිරතියා ඣානරතො. තතො එව බහිභූතෙහි රූපාදිආරම්මණෙහි අපක්කමිත්වා විසයජ්ඣත්තෙ නිබ්බානෙ ච ඔගාළ්හචිත්තතාය අබහිග්ගතමානසො. මිච්ඡාගාහමොචනභයෙන විපල්ලාසවන්තෙහි මිච්ඡාදිට්ඨිකෙහි භායිතබ්බතො තෙසඤ්ච භයජනනතො භයභෙරවො. පයොගාසයවිපන්නෙහි අනුපගමනීයතො ච කෙනචිපි අනාසාදනීයතො ච දුරාසදො. දුල්ලභායන්ති දුල්ලභො අයං. දස්සනායාති දට්ඨුම්පි. පුප්ඵං ඔදුම්බරං යථාති යථා නාම උදුම්බරෙ භවං පුප්ඵං දුල්ලභදස්සනං, කදාචිදෙව භවෙය්‍ය, න වා භවෙය්‍ය, එවං ඊදිසස්ස උත්තමපුග්ගලස්සාති අත්ථො.

842. සො තථාගතො මුදූහි වාචාහි සණ්හාය වාචාය ‘‘රජ්ජුමාලෙ’’ති මං ආලපිත්වා ආමන්තෙත්වා සරණං ගච්ඡ තථාගතන්ති ‘‘තථා ආගතො’’තිආදිනා තථාගතං සම්මාසම්බුද්ධං සරණං ගච්ඡාති මං අවොච අභාසීති යොජනා.

843-4. තාහන්ති තං අහං. ගිරන්ති වාචං. නෙලන්ති නිද්දොසං. අත්ථවතින්ති අත්ථයුත්තං සාත්ථං, එකන්තහිතං වා. වචීසොචෙය්‍යතාය සුචිං. අකක්ඛළතාය සණ්හං. වෙනෙය්‍යානං මුදුභාවකරත්තා මුදු. සවනීයභාවෙන වග්ගුං. සබ්බසොකාපනූදනන්ති ඤාතිබ්‍යසනාදිවසෙන උප්පජ්ජනකස්ස සබ්බස්සාපි සොකස්ස විනොදනං ගිරං සුත්වාන පසන්නචිත්තා අහොසින්ති සම්බන්ධො. සබ්බමෙතං දානකථං ආදිං කත්වා උස්සක්කිත්වා නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං විභාවනවසෙන පවත්තිතං භගවතො අනුපුබ්බිකථං සන්ධාය වදති. තෙනෙවාහ ‘‘කල්ලචිත්තඤ්ච මං ඤත්වා’’තිආදි.

තත්ථ කල්ලචිත්තන්ති කම්මනියචිත්තං, හෙට්ඨා පවත්තිතදෙසනාය අස්සද්ධියාදීනං චිත්තදොසානං විගතත්තා උපරිදෙසනාය භාජනභාවූපගමනෙන කම්මක්ඛමචිත්තං, භාවනාකම්මස්ස යොග්ගචිත්තන්ති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘පසන්නං සුද්ධමානස’’න්ති. තත්ථ ‘‘පසන්න’’න්ති ඉමිනා අස්සද්ධියාපගමමාහ, ‘‘සුද්ධමානස’’න්ති ඉමිනා කාමච්ඡන්දාදිඅපගමනෙන මුදුචිත්තතං උදග්ගචිත්තතඤ්ච දස්සෙති. අනුසාසීති ඔවදි, සාමුක්කංසිකාය ධම්මදෙසනාය සහ උපායෙන පවත්තිනිවත්තියො උපදිසීති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්තිආදි. අනුසාසිතාකාරදස්සනඤ්හෙතං.

845. තත්ථ ඉදං දුක්ඛන්ති මංවොචාති ඉදං තණ්හාවජ්ජං තෙභූමකං ධම්මජාතං බාධකසභාවත්තා කුච්ඡිකං හුත්වා තුච්ඡසභාවත්තා තථත්තා ච දුක්ඛං අරියසච්චන්ති මය්හං අභාසි. අයං දුක්ඛස්ස සම්භවොති අයං ආමතණ්හාදිභෙදා තණ්හා යථාවුත්තස්ස දුක්ඛස්ස සම්භවො පභවො උප්පත්ති හෙතු සමුදයො අරියසච්චන්ති. දුක්ඛනිරොධොති දුක්ඛස්ස සන්තිභාවො අසඞ්ඛතධාතු නිරොධො අරියසච්චන්ති. අන්තද්වයස්ස පරිවජ්ජනතො අඤ්ජසො නිබ්බානගාමිනිපටිපදාභාවතො අමතොගධො මග්ගො අරියසච්චන්ති මං අවොචාති සම්බන්ධො.

846. කුසලස්සාති ඔවාදදානෙ වෙනෙය්‍යදමනෙ ඡෙකස්ස, අප්පමාදපටිපත්තියා වා මත්ථකප්පත්තියා අනවජ්ජස්ස. ඔවාදම්හි අහං ඨිතාති යථාවුත්තෙ ඔවාදෙ අනුසිට්ඨියං සික්ඛාත්තයපාරිපූරියා සච්චපටිවෙධෙන අහං පතිට්ඨිතා. තෙනාහ ‘‘අජ්ඣගා අමතං සන්තිං, නිබ්බානං පදමච්චුත’’න්ති, ඉදං ඔවාදෙ පතිට්ඨානස්ස කාරණවචනං. යා නිච්චතාය මරණාභාවතො අමතං, සබ්බදුක්ඛවූපසමතාය සන්තිං, අධිගතානං අචවනහෙතුතාය අච්චුතං නිබ්බානං පදං අජ්ඣගා අධිගඤ්ඡි, සා එකංසෙන සත්ථු ඔවාදෙ පතිට්ඨිතා නාමාති.

847. අවට්ඨිතාපෙමාති දළ්හභත්තී රතනත්තයෙ නිච්චලපසාදසිනෙහා. කස්මා? යස්මා දස්සනෙ අවිකම්පිනී, ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’’ති එතස්මිං සම්මාදස්සනෙ අචලා කෙනචි අචාලනීයා. කෙන පනෙතං අවිකම්පනන්ති ආහ ‘‘මූලජාතාය සද්ධායා’’ති. අයං ‘‘ඉතිපි සො භගවා අරහ’’න්තිආදිනා (ම. නි. 1.74; සං. නි. 5.997; අ. නි. 9.27) සම්මාසම්බුද්ධෙ, ‘‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මා’තිආදිනා තස්ස ධම්මෙ, ‘‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො’’තිආදිනා තස්ස සඞ්ඝෙ ච සච්චාභිසමයසඞ්ඛාතෙන මූලෙන ජාතමූලා සද්ධා, තාය අහං අවිකම්පිනීති දස්සෙති. තතො එව ධීතා බුද්ධස්ස ඔරසාති සම්මාසම්බුද්ධස්ස උරෙ වායාමජනිතාභිජාතිතාය ඔරසපුත්තී.

848. සාහං රමාමීති සා අහං තදා අරියාය ජාතියා ඉදානි දෙවූපපත්තියා ආගතා මග්ගරතියා ඵලරතියා ච රමාමි, කාමගුණරතියා කීළාමි, උභයෙනාපි මොදාමි. අත්තානුවාදභයාදීනං අපගතත්තා අකුතොභයා. මධුමද්දවන්ති මධුසඞ්ඛාතං මද්දවකරං, නච්චනගායනකාලෙසු සරීරස්ස සරස්ස ච මුදුභාවාවහං ගන්ධපානං සන්ධාය වදති.‘‘මධුමාදව’’න්තිපි පඨන්ති, ආදවං යාවදවං යාවදෙව දවත්ථං මධුරං පිවාමීති අත්ථො.

849. පුඤ්ඤක්ඛෙත්තානමාකරාති සදෙවකස්ස ලොකස්ස පුඤ්ඤක්ඛෙත්තභූතානං අරියානං මග්ගඵලට්ඨානං අරියසඞ්ඝස්ස ආකරා උප්පත්තිට්ඨානං තථාගතා. යථාති යස්මිං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ. සෙසං වුත්තනයමෙව.

අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො අත්තනා ච දෙවතාය ච පවත්තිතං ඉමං කථාසල්ලාපං මනුස්සලොකං ආගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

රජ්ජුමාලාවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ඉති පරමත්ථදීපනියා ඛුද්දක-අට්ඨකථාය විමානවත්ථුස්මිං

ද්වාදසවත්ථුපටිමණ්ඩිතස්ස චතුත්ථස්ස මඤ්ජිට්ඨකවග්ගස්ස

අත්ථවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නිට්ඨිතා ච ඉත්ථිවිමානවණ්ණනා.