3. තතියපීඨවිමානවණ්ණනා

පීඨං තෙ සොවණ්ණමයන්ති තතියපීඨවිමානං. තස්ස වත්ථු රාජගහෙ සමුට්ඨිතං. අඤ්ඤතරො කිර ඛීණාසවත්ථෙරො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා භත්තං ගහෙත්වා උපකට්ඨෙ කාලෙ භත්තකිච්චං කාතුකාමො එකං විවටද්වාරගෙහං උපසඞ්කමි. තස්මිං පන ගෙහෙ ගෙහසාමිනී ඉත්ථී සද්ධා පසන්නා ථෙරස්ස ආකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘එථ, භන්තෙ, ඉධ නිසීදිත්වා භත්තකිච්චං කරොථා’’ති අත්තනො භද්දපීඨං පඤ්ඤාපෙත්වා උපරි පීතවත්ථං අත්ථරිත්වා නිරපෙක්ඛපරිච්චාගවසෙන අදාසි, ‘‘ඉදං මෙ පුඤ්ඤං ආයතිං සොවණ්ණපීඨපටිලාභාය හොතූ’’ති පත්ථනඤ්ච පට්ඨපෙසි. අථ ථෙරෙ තත්ථ නිසීදිත්වා භත්තකිච්චං කත්වා පත්තං ධොවිත්වා උට්ඨාය ගච්ඡන්තෙ ‘‘භන්තෙ, ඉදමාසනං තුම්හාකංයෙව පරිච්චත්තං, මය්හං අනුග්ගහත්ථං පරිභුඤ්ජථා’’ති ආහ. ථෙරො තස්සා අනුකම්පාය තං පීඨං සම්පටිච්ඡිත්වා සඞ්ඝස්ස දාපෙසි. සා අපරෙන සමයෙන අඤ්ඤතරෙන රොගෙන ඵුට්ඨා කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්තීතිආදි සබ්බං පඨමවිමානවණ්ණනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. තෙන වුත්තං –

15. ‘‘පීඨං තෙ සොවණ්ණමයං උළාරං, මනොජවං ගච්ඡති යෙනකාමං;

අලඞ්කතෙ මල්‍යධරෙ සුවත්ථෙ,ඔභාසසි විජ්ජුරිවබ්භකූටං.

16. ‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

17. ‘‘පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ, මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

18. ‘‘සා දෙවතා අත්තමනා, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා;

පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

19. ‘‘අප්පස්ස කම්මස්ස ඵලං මමෙදං, යෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා;

අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා, පුරිමාය ජාතියා මනුස්සලොකෙ.

20. ‘‘අද්දසං විරජං භික්ඛුං, විප්පසන්නමනාවිලං;

තස්ස අදාසහං පීඨං, පසන්නා සෙහි පාණිභි.

21. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො, තෙන මෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්තී ච මෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

22. ‘‘අක්ඛාමි තෙ භික්ඛු මහානුභාව, මනුස්සභූතා යමකාසි පුඤ්ඤං;

තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

19. යඤ්ච පන පඤ්චමගාථායං පුරිමාය ජාතියා මනුස්සලොකෙතිආදි, එත්ථ ජාති-සද්දො අත්ථෙව සඞ්ඛතලක්ඛණෙ ‘‘ජාති ද්වීහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහිතා’’තිආදීසු (ධාතු. 71). අත්ථි නිකායෙ ‘‘නිගණ්ඨා නාම සමණජාතී’’තිආදීසු (අ. නි. 3.71). අත්ථි පටිසන්ධියං ‘‘යං මාතුකුච්ඡිස්මිං පඨමං චිත්තං උප්පන්නං, පඨමං විඤ්ඤාණං පාතුභූතං, තදුපාදාය සාවස්ස ජාතී’’තිආදීසු (මහාව. 124). අත්ථි කුලෙ ‘‘අක්ඛිත්තො අනුපකුට්ඨො ජාතිවාදෙනා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.303). අත්ථි පසුතියං ‘‘සම්පතිජාතො, ආනන්ද, බොධිසත්තො’’තිආදීසු (දී. නි. 2.31; ම. නි. 3.207). අත්ථි භවෙ ‘‘එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.244; ම. නි. 1.53). ඉධාපි භවෙ එව දට්ඨබ්බො. තස්මා පුරිමාය ජාතියා පුරිමස්මිං භවෙ අනන්තරාතීතෙ පුරිමෙ අත්තභාවෙති අත්ථො. භුම්මත්ථෙ හිදං කරණවචනං. මනුස්සලොකෙති මනුස්සලොකභවෙ, රාජගහං සන්ධාය වදති. ඔකාසලොකො හි ඉධ අධිප්පෙතො, සත්තලොකො පන ‘‘මනුස්සෙසූ’’ති ඉමිනා වුත්තොයෙව.

20. අද්දසන්ති අද්දක්ඛිං. විරජන්ති විගතරාගාදිරජත්තා විරජං. භික්ඛුන්ති භින්නකිලෙසත්තා භික්ඛුං, සබ්බසො කිලෙසකාලුස්සියාභාවෙන විප්පසන්නචිත්තතාය විප්පසන්නං, අනාවිලසඞ්කප්පතාය අනාවිලං. පුරිමං පුරිමඤ්චෙත්ථ පදං පච්ඡිමස්ස පච්ඡිමස්ස කාරණවචනං, විගතරාගාදිරජත්තා භින්නකිලෙසතාය භික්ඛුං, භින්නකිලෙසත්තා කිලෙසකාලුස්සියාභාවෙන විප්පසන්නං, විප්පසන්නමනත්තා අනාවිලන්ති. පච්ඡිමං පච්ඡිමං වා පදං පුරිමස්ස පුරිමස්ස කාරණවචනං, විරජං භික්ඛුගුණයොගතො. භින්නකිලෙසො හි භික්ඛු. භික්ඛුං විප්පසන්නභාවතො. කිලෙසකාලුස්සියාභාවෙන විප්පසන්නමානසො හි භික්ඛු. විප්පසන්නං අනාවිලසඞ්කප්පභාවතොති. රාගරජාභාවෙන වා ‘‘විරජ’’න්ති වුත්තං, දොසකාලුස්සියාභාවෙන ‘‘විප්පසන්න’’න්ති, මොහබ්‍යාකුලාභාවෙන ‘‘අනාවිල’’න්ති. එවංභූතො පරමත්ථතො භික්ඛු නාම හොතීති ‘‘භික්ඛු’’න්ති වුත්තං. අදාසහන්ති අදාසිං අහං. පීඨන්ති තදා මම සන්තිකෙ විජ්ජමානං භද්දපීඨං. පසන්නාති කම්මඵලසද්ධාය රතනත්තයසද්ධාය ච පසන්නචිත්තා. සෙහි පාණිභීති අඤ්ඤං අනාණාපෙත්වා අත්තනො හත්ථෙහි උපනීය පීඨං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසින්ති අත්ථො.

එත්ථ ච ‘‘විරජං භික්ඛුං විප්පසන්නමනාවිල’’න්ති ඉමිනා ඛෙත්තසම්පත්තිං දස්සෙති, ‘‘පසන්නා’’ති ඉමිනා චිත්තසම්පත්තිං, ‘‘සෙහි පාණිභී’’ති ඉමිනා පයොගසම්පත්තිං. තථා ‘‘පසන්නා’’ති ඉමිනා සක්කච්චදානං අනුපහච්චදානන්ති ච ඉමෙ ද්වෙ දානගුණා දස්සිතා, ‘‘සෙහි පාණිභී’’ති ඉමිනා සහත්ථෙන දානං අනුපවිද්ධදානන්ති ඉමෙ ද්වෙ දානගුණා දස්සිතා, පීතවත්ථස්ස අත්ථරණෙන නිසීදනකාලඤ්ඤුතාය චිත්තිං කත්වා දානං කාලෙන දානන්ති ඉමෙ ද්වෙ දානගුණා දස්සිතාති වෙදිතබ්බා. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

තතියපීඨවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.