5. චුන්දසුත්තවණ්ණනා
75. පඤ්චමෙ මල්ලෙසූති එවංනාමකෙ ජනපදෙ. මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙනාති ගුණමහත්තසඞ්ඛ්‍යාමහත්තෙහි මහතා. සො හි භික්ඛුසඞ්ඝො සීලාදිගුණවිසෙසයොගෙනපි මහා තත්ථ සබ්බපච්ඡිමකස්ස සොතාපන්නභාවතො, සඞ්ඛ්‍යාමහත්තෙනපි මහා අපරිච්ඡින්නගණනත්තා. ආයුසඞ්ඛාරොස්සජ්ජනතො පට්ඨාය හි ආගතාගතා භික්ඛූ න පක්කමිංසු. චුන්දස්සාති එවංනාමකස්ස. කම්මාරපුත්තස්සාති සුවණ්ණකාරපුත්තස්ස. සො කිර අඩ්ඪො මහාකුටුම්බිකො භගවතො පඨමදස්සනෙනෙව සොතාපන්නො හුත්වා අත්තනො අම්බවනෙ සත්ථුවසනානුච්ඡවිකං ගන්ධකුටිං, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානඋපට්ඨානසාලාකුටිමණ්ඩපචඞ්කමනාදිකෙ ච සම්පාදෙත්වා පාකාරපරික්ඛිත්තං ද්වාරකොට්ඨකයුත්තං විහාරං කත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදෙසි. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘තත්‍ර සුදං භගවා පාවායං විහරති චුන්දස්ස කම්මාරපුත්තස්ස අම්බවනෙ’’ති.
පටියාදාපෙත්වාති සම්පාදෙත්වා. ‘‘සූකරමද්දවන්ති සූකරස්ස මුදුසිනිද්ධං පවත්තමංස’’න්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. කෙචි පන ‘‘සූකරමද්දවන්ති න සූකරමංසං, සූකරෙහි මද්දිතවංසකළීරො’’ති වදන්ති. අඤ්ඤෙ ‘‘සූකරෙහි මද්දිතප්පදෙසෙ ජාතං අහිඡත්තක’’න්ති. අපරෙ පන ‘‘සූකරමද්දවං නාම එකං රසායන’’න්ති භණිංසු. තඤ්හි චුන්දො කම්මාරපුත්තො ‘‘අජ්ජ භගවා පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති සුත්වා ‘‘අප්පෙව නාම නං පරිභුඤ්ජිත්වා චිරතරං තිට්ඨෙය්‍යා’’ති සත්ථු චිරජීවිතුකම්‍යතාය අදාසීති වදන්ති.
තෙන මං පරිවිසාති තෙන මමං භොජෙහි. කස්මා භගවා එවමාහ? පරානුද්දයතාය. තඤ්ච කාරණං පාළියං වුත්තමෙව. තෙන අභිහටභික්ඛාය පරෙසං අපරිභොගාරහතො ච තථා වත්තුං වට්ටතීති දස්සිතං හොති. තස්මිං කිර සූකරමද්දවෙ ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු දෙවතා ඔජං පක්ඛිපිංසු. තස්මා තං අඤ්ඤො කොචි සම්මා ජීරාපෙතුං න සක්කොති, තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා පරූපවාදමොචනත්ථං ‘‘නාහං තං, චුන්ද, පස්සාමී’’තිආදිනා සීහනාදං නදි. යෙ හි පරෙ උපවදෙය්‍යුං ‘‘අත්තනා පරිභුත්තාවසෙසං නෙව භික්ඛූනං, න අඤ්ඤෙසං මනුස්සානං අදාසි, ආවාටෙ නිඛණාපෙත්වා විනාසෙසී’’ති, ‘‘තෙසං වචනොකාසො මා හොතූ’’ති පරූපවාදමොචනත්ථං සීහනාදං නදි.
තත්ථ සදෙවකෙතිආදීසු සහ දෙවෙහීති සදෙවකො, සහ මාරෙනාති සමාරකො, සහ බ්‍රහ්මුනාති සබ්‍රහ්මකො, සහ සමණබ්‍රාහ්මණෙහීති සස්සමණබ්‍රාහ්මණී, පජාතත්තා පජා, සහ දෙවමනුස්සෙහීති සදෙවමනුස්සා. තස්මිං සදෙවකෙ ලොකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය. තත්ථ සදෙවකවචනෙන පඤ්චකාමාවචරදෙවග්ගහණං, සමාරකවචනෙන ඡට්ඨකාමාවචරදෙවග්ගහණං, සබ්‍රහ්මකවචනෙන බ්‍රහ්මකායිකාදිබ්‍රහ්මග්ගහණං, සස්සමණබ්‍රාහ්මණීවචනෙන සාසනස්ස පච්චත්ථිකපච්චාමිත්තසමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණං සමිතපාපබාහිතපාපසමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණඤ්ච, පජාවචනෙන සත්තලොකග්ගහණං, සදෙවමනුස්සවචනෙන සම්මුතිදෙවඅවසෙසමනුස්සග්ගහණං. එවමෙත්ථ තීහි පදෙහි ඔකාසලොකවසෙන, ද්වීහි පජාවසෙන සත්තලොකො ගහිතොති වෙදිතබ්බො. අපරො නයො – සදෙවකවචනෙන අරූපාවචරලොකො ගහිතො, සමාරකවචනෙන ඡකාමාවචරදෙවලොකො, සබ්‍රහ්මකවචනෙන රූපී බ්‍රහ්මලොකො, සස්සමණබ්‍රාහ්මණවචනෙන චතුපරිසවසෙන සම්මුතිදෙවෙහි සහ මනුස්සලොකො, අවසෙසසත්තලොකො වා ගහිතොති වෙදිතබ්බො.
භුත්තාවිස්සාති භුත්තවතො. ඛරොති ඵරුසො. ආබාධොති විසභාගරොගො. පබාළ්හාති බලවතියො. මාරණන්තිකාති මරණන්තා මරණසමීපපාපනසමත්ථා. සතො සම්පජානො අධිවාසෙසීති සතිං උපට්ඨිතං කත්වා ඤාණෙන පරිච්ඡින්දිත්වා අධිවාසෙසි. අවිහඤ්ඤමානොති වෙදනානුවත්තනවසෙන අසල්ලක්ඛිතධම්මො විය අපරාපරං පරිවත්තනං අකරොන්තො අපීළියමානො අදුක්ඛියමානො විය අධිවාසෙසි. භගවතො හි වෙළුවගාමකෙයෙව තා වෙදනා උප්පන්නා, සමාපත්තිබලෙන පන වික්ඛම්භිතා යාව පරිනිබ්බානදිවසා න උප්පජ්ජිංසු දිවසෙ දිවසෙ සමාපත්තීහි පටිපණාමනතො. තං දිවසං පන පරිනිබ්බායිතුකාමො ‘‘කොටිසහස්සහත්ථීනං බලං ධාරෙන්තානං වජිරසඞ්ඝාතසමානකායානං අපරිමිතකාලං උපචිතපුඤ්ඤසම්භාරානම්පි භවෙ සති එවරූපා වෙදනා පවත්තන්ති, කිමඞ්ගං පන අඤ්ඤෙස’’න්ති සත්තානං සංවෙගජනනත්ථං සමාපත්තිං න සමාපජ්ජි, තෙන වෙදනා ඛරා වත්තිංසු. ආයාමාති එහි යාම.
චුන්දස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වාතිආදිකා අපරභාගෙ ධම්මසඞ්ගාහකෙහි ඨපිතා ගාථා. තත්ථ භුත්තස්ස ච සූකරමද්දවෙනාති භුත්තස්ස උදපාදි, න පන භුත්තපච්චයා. යදි හි අභුත්තස්ස උප්පජ්ජිස්සා, අතිඛරො අභවිස්සා, සිනිද්ධභොජනං පන භුත්තත්තා තනුකා වෙදනා අහොසි, තෙනෙව පදසා ගන්තුං අසක්ඛි. එතෙන ය්වායං ‘‘යස්ස තං පරිභුත්තං සම්මා පරිණාමං ගච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතස්සා’’ති සීහනාදො නදිතො, තස්ස සාත්ථකතා දස්සිතා. බුද්ධානඤ්හි අට්ඨානෙ ගජ්ජිතං නාම නත්ථි. යස්මා තං පරිභුත්තං භගවතො න කිඤ්චි විකාරං උප්පාදෙසි, කම්මෙන පන ලද්ධොකාසෙන උප්පාදියමානං විකාරං අප්පමත්තතාය උපසමෙන්තො සරීරෙ බලං උප්පාදෙසි, යෙන යථා වක්ඛමානං තිවිධං පයොජනං සම්පාදෙසි, තස්මා සම්මදෙව තං පරිණාමං ගතං, මාරණන්තිකත්තා පන වෙදනානං අවිඤ්ඤාතං අපාකටං අහොසීති. විරිච්චමානොති අභිණ්හං පවත්තලොහිතවිරෙචනොව සමානො. අවොචාති අත්තනා ඉච්ඡිතට්ඨානෙ පරිනිබ්බානත්ථාය එවමාහ.
කස්මා පන භගවා එවං රොගෙ උප්පන්නෙ කුසිනාරං අගමාසි, කිං අඤ්ඤත්ථ න සක්කා පරිනිබ්බායිතුන්ති? පරිනිබ්බායිතුං නාම න කත්ථචි න සක්කා, එවං පන චින්තෙසි – මයි කුසිනාරං ගතෙ මහාසුදස්සනසුත්තදෙසනාය (දී. නි. 2.241) අට්ඨුප්පත්ති භවිස්සති, තාය යා දෙවලොකෙ අනුභවිතබ්බසදිසා සම්පත්ති මනුස්සලොකෙ මයා අනුභූතා, තං ද්වීහි භාණවාරෙහි පටිමණ්ඩෙත්වා දෙසෙස්සාමි, තං සුත්වා බහූ ජනා කුසලං කත්තබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති. සුභද්දොපි කත්ථ මං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡිත්වා විස්සජ්ජනපරියොසානෙ සරණෙසු පතිට්ඨාය පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො කම්මට්ඨානං භාවෙත්වා මයි ධරන්තෙයෙව අරහත්තං පත්වා පච්ඡිමසාවකො නාම භවිස්සති. අඤ්ඤත්ථ මයි පරිනිබ්බුතෙ ධාතුනිමිත්තං මහාකලහො භවිස්සති, ලොහිතං නදී විය සන්දිස්සති. කුසිනාරායං පන පරිනිබ්බුතෙ දොණබ්‍රාහ්මණො තං විවාදං වූපසමෙත්වා ධාතුයො විභජිත්වා දස්සතීති ඉමානි තීණි කාරණානි පස්සන්තො භගවා මහතා උස්සාහෙන කුසිනාරං අගමාසි.
ඉඞ්ඝාති චොදනත්ථෙ නිපාතො. කිලන්තොස්මීති පරිස්සන්තො අස්මි. තෙන යථාවුත්තවෙදනානං බලවභාවං එව දස්සෙති. භගවා හි අත්තනො ආනුභාවෙන තදා පදසා අගමාසි, අඤ්ඤෙසං පන යථා පදුද්ධාරම්පි කාතුං න සක්කා, තථා වෙදනා තිඛිණා ඛරා කටුකා වත්තිංසු. තෙනෙවාහ ‘‘නිසීදිස්සාමී’’ති.
ඉදානීති අධුනා. ලුළිතන්ති මද්දිතං විය ආකුලං. ආවිලන්ති ආලුලං. අච්ඡොදකාති තනුපසන්නසලිලා. සාතොදකාති මධුරතොයා. සීතොදකාති සීතලජලා. සෙතොදකාති නික්කද්දමා. උදකඤ්හි සභාවතො සෙතවණ්ණං, භූමිවසෙන කද්දමාවිලතාය ච අඤ්ඤාදිසං හොති, කකුධාපි නදී විමලවාලිකා සමොකිණ්ණා සෙතවණ්ණා සන්දති. තෙන වුත්තං ‘‘සෙතොදකා’’ති. සුපතිත්ථාති සුන්දරතිත්ථා. රමණීයාති මනොහරභූමිභාගතාය රමිතබ්බා යථාවුත්තඋදකසම්පත්තියා ච මනොරමා.
කිලන්තොස්මි චුන්දක, නිපජ්ජිස්සාමීති තථාගතස්ස හි –
‘‘කාළාවකඤ්ච ගඞ්ගෙය්‍යං, පණ්ඩරං තම්බපිඞ්ගලං;
ගන්ධමඞ්ගලහෙමඤ්ච, උපොසථඡද්දන්තිමෙ දසා’’ති. –
එවං වුත්තෙසු දසසු හත්ථිකුලෙසු කාළාවකසඞ්ඛාතානං යං දසන්නං පකතිහත්ථීනං බලං, තං එකස්ස ගඞ්ගෙය්‍යස්සාති එවං දසගුණිතාය ගණනාය පකතිහත්ථීනං කොටිසහස්සබලප්පමාණං සරීරබලං. තං සබ්බම්පි තස්මිං දිවසෙ පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය චඞ්ගවාරෙ පක්ඛිත්තඋදකං විය පරික්ඛයං ගතං. පාවාය තිගාවුතෙ කුසිනාරා. එතස්මිං අන්තරෙ පඤ්චවීසතියා ඨානෙසු නිසීදිත්වා මහන්තං උස්සාහං කත්වා ආගච්ඡන්තො සූරියත්ථඞ්ගමනවෙලාය භගවා කුසිනාරං පාපුණීති එවං ‘‘රොගො නාම සබ්බං ආරොග්‍යං මද්දන්තො ආගච්ඡතී’’ති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො සදෙවකස්ස ලොකස්ස සංවෙගකරං වාචං භාසන්තො ‘‘කිලන්තොස්මි, චුන්දක, නිපජ්ජිස්සාමී’’ති ආහ.
සීහසෙය්‍යන්ති එත්ථ කාමභොගීසෙය්‍යා පෙතසෙය්‍යා තථාගතසෙය්‍යා සීහසෙය්‍යාති චතස්සො සෙය්‍යා. තත්ථ ‘‘යෙභුය්‍යෙන, භික්ඛවෙ, කාමභොගී වාමෙන පස්සෙන සෙය්‍යං කප්පෙන්තී’’ති (අ. නි. 4.246) අයං කාමභොගීසෙය්‍යා. ‘‘යෙභුය්‍යෙන, භික්ඛවෙ, පෙතා උත්තානා සෙන්තී’’ති (අ. නි. 4.246) අයං පෙතසෙය්‍යා. චතුත්ථජ්ඣානං තථාගතසෙය්‍යා. ‘‘සීහො, භික්ඛවෙ, මිගරාජා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සෙය්‍යං කප්පෙතී’’ති (අ. නි. 4.246) අයං සීහසෙය්‍යා. අයඤ්හි තෙජුස්සදඉරියාපථත්තා උත්තමසෙය්‍යා නාම. තෙන වුත්තං – ‘‘දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙසී’’ති. පාදෙ පාදන්ති දක්ඛිණපාදෙ වාමපාදං. අච්චාධායාති අතිආධාය, ගොප්ඵකං අතික්කම්ම ඨපෙත්වා. ගොප්ඵකෙන හි ගොප්ඵකෙ, ජාණුනා ජාණුම්හි සඞ්ඝට්ටියමානෙ අභිණ්හං වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, සෙය්‍යා ඵාසුකා න හොති. යථා පන න සඞ්ඝට්ටෙති, එවං අතික්කම්ම ඨපිතෙ වෙදනා නුප්පජ්ජන්ති, සෙය්‍යා ඵාසුකා හොති. තස්මා එවං නිපජ්ජි.
ගන්ත්වාන බුද්ධොති ඉමා ගාථා අපරභාගෙ ධම්මසඞ්ගාහකෙහි ඨපිතා. තත්ථ නදිකන්ති නදිං. අප්පටිමොධ ලොකෙති අප්පටිමො ඉධ ඉමස්මිං සදෙවකෙ ලොකෙ. න්හත්වා ච පිවිත්වා චුදතාරීති ගත්තානං සීතිකරණවසෙන න්හත්වා ච පානීයං පිවිත්වා ච නදිතො උත්තරි. තදා කිර භගවති න්හායන්තෙ අන්තොනදියං මච්ඡකච්ඡපා, උදකං, උභොසු තීරෙසු වනසණ්ඩො, සබ්බො ච සො භූමිභාගොති සබ්බං සුවණ්ණවණ්ණමෙව අහොසි. පුරක්ඛතොති ගුණවිසිට්ඨසත්තුත්තමගරුභාවතො සදෙවකෙන ලොකෙන පූජාසම්මානවසෙන පුරක්ඛතො. භික්ඛුගණස්ස මජ්ඣෙති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ. තදා භික්ඛූ භගවතො වෙදනානං අධිමත්තභාවං විදිත්වා ආසන්නා හුත්වා සමන්තතො පරිවාරෙත්වාව ගච්ඡන්ති. සත්ථාති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි සත්තානං අනුසාසනතො සත්ථා. පවත්තා භගවා ඉධ ධම්මෙති භාග්‍යවන්තතාදීහි භගවා ඉධ සීලාදිසාසනධම්මෙ පවත්තා, ධම්මෙ වා චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි පවත්තා පවත්තෙතා. අම්බවනන්ති තස්සා එව නදියා තීරෙ අම්බවනං. ආමන්තයි චුන්දකන්ති තස්මිං කිර ඛණෙ ආයස්මා ආනන්දො උදකසාටිකං පීළෙන්තො ඔහීයි, චුන්දකත්ථෙරො සමීපෙ අහොසි. තස්මා තං භගවා ආමන්තයි. පමුඛෙ නිසීදීති වත්තසීසෙන සත්ථු පුරතො නිසීදි ‘‘කිං නු ඛො සත්ථා ආණාපෙතී’’ති. එත්තාවතා ධම්මභණ්ඩාගාරිකො අනුප්පත්තො. එවං අනුප්පත්තං අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි.
උපදහෙය්‍යාති උප්පාදෙය්‍ය, විප්පටිසාරස්ස උප්පාදකො කොචි පුරිසො සියා අපි භවෙය්‍ය. අලාභාති යෙ අඤ්ඤෙසං දානං දදන්තානං දානානිසංසසඞ්ඛාතා ලාභා හොන්ති, තෙ අලාභා. දුල්ලද්ධන්ති පුඤ්ඤවිසෙසෙන ලද්ධම්පි මනුස්සත්තං දුල්ලද්ධං. යස්ස තෙති යස්ස තව. උත්තණ්ඩුලං වා අතිකිලින්නං වා කො තං ජානාති, කීදිසම්පි පච්ඡිමං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජිත්වා තථාගතො පරිනිබ්බුතො, අද්ධා තෙන යං වා තං වා දින්නං භවිස්සතීති. ලාභාති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකා දානානිසංසසඞ්ඛාතා ලාභා. සුලද්ධන්ති තුය්හං මනුස්සත්තං සුලද්ධං. සම්මුඛාති සම්මුඛතො, න අනුස්සවෙන න පරම්පරායාති අත්ථො. මෙතන්ති මෙ එතං මයා එතං. ද්වෙමෙති ද්වෙ ඉමෙ. සමසමඵලාති සබ්බාකාරෙන සමානඵලා.
නනු ච යං සුජාතාය දින්නං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජිත්වා තථාගතො අභිසම්බුද්ධො, තං කිලෙසානං අප්පහීනකාලෙ දානං, ඉදං පන චුන්දස්ස දානං ඛීණාසවකාලෙ, කස්මා එතානි සමඵලානීති? පරිනිබ්බානසමතාය සමාපත්තිසමතාය අනුස්සරණසමතාය ච. භගවා හි සුජාතාය දින්නං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජිත්වා සඋපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො, චුන්දෙන දින්නං භුඤ්ජිත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතොති එවං පරිනිබ්බානසමතායපි සමඵලානි. අභිසම්බුජ්ඣනදිවසෙ ච අග්ගමග්ගස්ස හෙතුභූතා චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා සමාපත්තියො සමාපජ්ජි, පරිනිබ්බානදිවසෙපි සබ්බා තා සමාපජ්ජි. එවං සමාපත්තිසමතායපි සමඵලානි. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –
‘‘යස්ස චෙතං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා අනුත්තරං අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො’’තිආදි. –
සුජාතා ච අපරභාගෙ අස්සොසි ‘‘න කිර සා රුක්ඛදෙවතා, බොධිසත්තො කිරෙස, තං කිර පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, සත්තසත්තාහං කිරස්ස තෙන යාපනා අහොසී’’ති. තස්සා ඉදං සුත්වා ‘‘ලාභා වත මෙ’’ති අනුස්සරන්තියා බලවපීතිසොමනස්සං උදපාදි. චුන්දස්සපි අපරභාගෙ ‘‘අවසානපිණ්ඩපාතො කිර මයා දින්නො, ධම්මසීසං කිර මයා ගහිතං, මය්හං කිර පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා සත්ථා අත්තනා චිරකාලාභිපත්ථිතාය අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො’’ති සුත්වා ‘‘ලාභා වත මෙ’’ති අනුස්සරතො බලවපීතිසොමනස්සං උදපාදි. එවං අනුස්සරණසමතායපි සමඵලානි ද්වෙපි පිණ්ඩපාතදානානීති වෙදිතබ්බානි.
ආයුසංවත්තනිකන්ති දීඝායුකසංවත්තනිකං. උපචිතන්ති පසුතං උප්පාදිතං. යසසංවත්තනිකන්ති පරිවාරසංවත්තනිකං. ආධිපතෙය්‍යසංවත්තනිකන්ති සෙට්ඨභාවසංවත්තනිකං.
එතමත්ථං විදිත්වාති එතං දානස්ස මහප්ඵලතඤ්චෙව සීලාදිගුණෙහි අත්තනො ච අනුත්තරදක්ඛිණෙය්‍යභාවං අනුපාදාපරිනිබ්බානඤ්චාති තිවිධම්පි අත්ථං සබ්බාකාරතො විදිත්වා තදත්ථදීපනං ඉමං උදානං උදානෙසි.
තත්ථ දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතීති දානං දෙන්තස්ස චිත්තසම්පත්තියා ච දක්ඛිණෙය්‍යසම්පත්තියා ච දානමයං පුඤ්ඤං උපචීයති, මහප්ඵලතරඤ්ච මහානිසංසතරඤ්ච හොතීති අත්ථො. අථ වා දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතීති දෙය්‍යධම්මං පරිච්චජන්තො පරිච්චාගචෙතනාය බහුලීකතාය අනුක්කමෙන සබ්බත්ථ අනාපත්තිබහුලො සුවිසුද්ධසීලං රක්ඛිත්වා සමථවිපස්සනඤ්ච භාවෙතුං සක්කොතීති තස්ස දානාදිවසෙන තිවිධම්පි පුඤ්ඤං අභිවඩ්ඪතීති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. සංයමතොති සීලසංයමෙන සංයමන්තස්ස, සංවරෙ ඨිතස්සාති අත්ථො. වෙරං න චීයතීති පඤ්චවිධවෙරං න පවඩ්ඪති, අදොසපධානත්තා වා අධිසීලස්ස කායවාචාචිත්තෙහි සයංමන්තො සුවිසුද්ධසීලො ඛන්තිබහුලතාය කෙනචි වෙරං න කරොති, කුතො තස්ස උපචයො. තස්මා තස්ස සංයමතො සංයමන්තස්ස, සංයමහෙතු වා වෙරං න චීයති. කුසලො ච ජහාති පාපකන්ති කුසලො පන ඤාණසම්පන්නො සුවිසුද්ධසීලෙ පතිට්ඨිතො අට්ඨතිංසාය ආරම්මණෙසු අත්තනො අනුරූපං කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා උපචාරප්පනාභෙදං ඣානං සම්පාදෙන්තො පාපකං ලාමකං කාමච්ඡන්දාදිඅකුසලං වික්ඛම්භනවසෙන ජහාති පරිච්චජති. සො තමෙව ඣානං පාදකං කත්වා සඞ්ඛාරෙසු ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරියමග්ගෙන අනවසෙසං පාපකං ලාමකං අකුසලං සමුච්ඡෙදවසෙන ජහාති. රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතොති සො එවං පාපකං පජහිත්වා රාගාදීනං ඛයා අනවසෙසකිලෙසනිබ්බානෙන, තතො පරං ඛන්ධනිබ්බානෙන ච නිබ්බුතො හොතීති එවං භගවා චුන්දස්ස ච දක්ඛිණසම්පත්තිං, අත්තනො ච දක්ඛිණෙය්‍යසම්පත්තිං නිස්සාය පීතිවෙගවිස්සට්ඨං උදානං උදානෙසි.
පඤ්චමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.