7. පපඤ්චඛයසුත්තවණ්ණනා

67. සත්තමෙ පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාපහානන්ති පපඤ්චෙන්ති යත්ථ සයං උප්පන්නා, තං සන්තානං විත්ථාරෙන්ති චිරං ඨපෙන්තීති පපඤ්චා, කිලෙසා. විසෙසතො රාගදොසමොහතණ්හාදිට්ඨිමානා. තථා හි වුත්තං –

‘‘රාගො පපඤ්චො, දොසො පපඤ්චො, මොහො පපඤ්චො, තණ්හා පපඤ්චො, දිට්ඨි පපඤ්චො, මානො පපඤ්චො’’ති. –

අපිච සංකිලෙසට්ඨො පපඤ්චට්ඨො, කචවරට්ඨො පපඤ්චට්ඨො. තත්ථ රාගපපඤ්චස්ස සුභසඤ්ඤා නිමිත්තං, දොසපපඤ්චස්ස ආඝාතවත්ථු, මොහපපඤ්චස්ස ආසවා, තණ්හාපපඤ්චස්ස වෙදනා, දිට්ඨිපපඤ්චස්ස සඤ්ඤා, මානපපඤ්චස්ස විතක්කො නිමිත්තං. තෙහි පපඤ්චෙහි සහගතා සඤ්ඤා පපඤ්චසඤ්ඤා. පපඤ්චසඤ්ඤානං සඞ්ඛා භාගා කොට්ඨාසා පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛා. අත්ථතො සද්ධිං නිමිත්තෙහි තංතංපපඤ්චස්ස පක්ඛියො කිලෙසගණො. සඤ්ඤාගහණඤ්චෙත්ථ තස්ස නෙසං සාධාරණහෙතුභාවෙන. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘සඤ්ඤානිදානා හි පපඤ්චසඞ්ඛා’’ති (සු. නි. 880). තෙසං පහානං, තෙන තෙන මග්ගෙන රාගාදිකිලෙසානං සමුච්ඡෙදනන්ති අත්ථො.

තදා හි භගවා අතීතාසු අනෙකකොටිසතසහස්සසඞ්ඛාසු අත්තනො ජාතීසු අනත්ථස්ස නිමිත්තභූතෙ කිලෙසෙ ඉමස්මිං චරිමභවෙ අරියමග්ගෙන බොධිමණ්ඩෙ සවාසනෙ පහීනෙ පච්චවෙක්ඛිත්වා සත්තසන්තානඤ්ච කිලෙසචරිතං රාගාදිකිලෙසසංකිලිට්ඨං කඤ්ජියපුණ්ණලාබුං විය තක්කභරිතචාටිං විය වසාපීතපිලොතිකං විය ච දුබ්බිනිමොචියං දිස්වා ‘‘එවං ගහනං නාමිදං කිලෙසවට්ටං අනාදිකාලභාවිතං මය්හං අනවසෙසං පහීනං, අහො සුප්පහීන’’න්ති උප්පන්නපීතිපාමොජ්ජො උදානං උදානෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා අත්තනො පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාපහානං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසී’’ති.

තත්ථ යස්ස පපඤ්චා ඨිති ච නත්ථීති යස්මා භගවා අත්තානමෙව පරං විය කත්වා නිද්දිසති තස්මා යස්ස අග්ගපුග්ගලස්ස වුත්තලක්ඛණා පපඤ්චා, තෙහි කතා සංසාරෙ ඨිති ච නත්ථි. නෙත්තියං පන ‘‘ඨිති නාම අනුසයො’’ති (නෙත්ති. 27) වුත්තං. අනුසයො හි භවපවත්තියා මූලන්ති. සත්තෙ සංසාරෙ පපඤ්චෙන්තීති පපඤ්චා. ‘‘පපඤ්චට්ඨිතී’’ති ච පාඨො. තස්සත්ථො – පපඤ්චානං ඨිති විජ්ජමානතා මග්ගෙන අසමුච්ඡෙදො පපඤ්චට්ඨිති, පපඤ්චා එව වා අවසිට්ඨකුසලාකුසලවිපාකානං පවත්තියා හෙතුභාවතො වට්ටස්ස ඨිති පපඤ්චට්ඨිති, සා යස්ස අග්ගපුග්ගලස්ස නත්ථි. සන්දානං පලිඝඤ්ච වීතිවත්තොති යො බන්ධනට්ඨෙන සන්තානසදිසත්තා ‘‘සන්දාන’’න්ති ලද්ධනාමා තණ්හාදිට්ඨියො, නිබ්බානනගරපවෙසනිසෙධනතො පලිඝසදිසත්තා පලිඝසඞ්ඛාතං අවිජ්ජඤ්ච වීතිවත්තො සවාසනපහානෙන විසෙසතො අතික්කන්තො. අපරෙ පන කොධං ‘‘සන්දාන’’න්ති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං. සො හි ‘‘පරාභිසජ්ජනී’’ති වුත්තොති.

තං නිත්තණ්හං මුනිං චරන්තන්ති තං සබ්බථාපි තණ්හාභාවෙන නිත්තණ්හං, උභයලොකමුනනතො අත්තහිතපරහිතමුනනතො ච මුනිං, එකන්තෙනෙව සබ්බසත්තහිතත්ථං චතූහි ඉරියාපථෙහි නානාසමාපත්තිචාරෙහි අනඤ්ඤසාධාරණෙන ඤාණචාරෙන ච චරන්තං. නාවජානාති සදෙවකොපි ලොකොති සබ්බො සපඤ්ඤජාතිකො සත්තලොකො සදෙවකොපි සබ්‍රහ්මකොපි න කදාචිපි අවජානාති න පරිභොති, අථ ඛො අයමෙව ලොකෙ අග්ගො සෙට්ඨො උත්තමො පවරොති ගරුං කරොන්තො සක්කච්චං පූජාසක්කාරනිරතො හොතීති.

සත්තමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.