6. සොණසුත්තවණ්ණනා

46. ඡට්ඨෙ අවන්තීසූති අවන්තිරට්ඨෙ. කුරරඝරෙති එවංනාමකෙ නගරෙ. පවත්තෙ පබ්බතෙති පවත්තනාමකෙ පබ්බතෙ. ‘‘පපාතෙ පබ්බතෙ’’තිපි පඨන්ති. සොණො උපාසකො කුටිකණ්ණොති නාමෙන සොණො නාම, තීහි සරණගමනෙහි උපාසකභාවප්පටිවෙදනෙන උපාසකො, කොටිඅග්ඝනකස්ස කණ්ණපිළන්ධනස්ස ධාරණෙන ‘‘කොටිකණ්ණො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘කුටිකණ්ණො’’ති එවං අභිඤ්ඤාතො, න සුඛුමාලසොණොති අධිප්පායො. අයඤ්හි ආයස්මතො මහාකච්චායනස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සාසනෙ අභිප්පසන්නො, සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨිතො පවත්තෙ පබ්බතෙ ඡායූදකසම්පන්නෙ ඨානෙ විහාරං කාරෙත්වා ථෙරං තත්ථ වසාපෙත්වා චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨාති. තෙන වුත්තං – ‘‘ආයස්මතො මහාකච්චානස්ස උපට්ඨාකො හොතී’’ති.

සො කාලෙන කාලං ථෙරස්ස උපට්ඨානං ගච්ඡති. ථෙරො චස්ස ධම්මං දෙසෙති. තෙන සංවෙගබහුලො ධම්මචරියාය උස්සාහජාතො විහරති. සො එකදා සත්ථෙන සද්ධිං වාණිජ්ජත්ථාය උජ්ජෙනිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ අටවියං සත්ථෙ නිවිට්ඨෙ රත්තියං ජනසම්බාධභයෙන එකමන්තං අපක්කම්ම නිද්දං උපගඤ්ඡි. සත්ථො පච්චූසවෙලායං උට්ඨාය ගතො, න එකොපි සොණං පබොධෙසි, සබ්බෙපි විසරිත්වා අගමංසු. සො පභාතාය රත්තියා පබුජ්ඣිත්වා උට්ඨාය කඤ්චි අපස්සන්තො සත්ථෙනෙව ගතමග්ගං ගහෙත්වා සීඝං සීඝං ගච්ඡන්තො එකං වටරුක්ඛං උපගඤ්ඡි. තත්ථ අද්දස එකං මහාකායං විරූපදස්සනං ගච්ඡන්තං පුරිසං අට්ඨිතො මුත්තානි අත්තනො මංසානි සයමෙව ඛාදන්තං, දිස්වාන ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘පෙතොම්හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කස්මා එවං කරොසී’’ති. ‘‘අත්තනො පුබ්බකම්මෙනා’’ති. ‘‘කිං පන තං කම්ම’’න්ති. ‘‘අහං පුබ්බෙ භාරුකච්ඡනගරවාසී කූටවාණිජො හුත්වා පරෙසං සන්තකං වඤ්චෙත්වා ඛාදිං, සමණෙ ච භික්ඛාය උපගතෙ ‘තුම්හාකං මංසං ඛාදථා’ති අක්කොසිං, තෙන කම්මෙන එතරහි ඉමං දුක්ඛං අනුභවාමී’’ති. තං සුත්වා සොණො අතිවිය සංවෙගං පටිලභි.

තතො පරං ගච්ඡන්තො මුඛතො පග්ඝරිතකාළලොහිතෙ ද්වෙ පෙතදාරකෙ පස්සිත්වා තථෙව පුච්ඡි. තෙපිස්ස අත්තනො කම්මං කථෙසුං. තෙ කිර භාරුකච්ඡනගරෙ දාරකකාලෙ ගන්ධවාණිජ්ජාය ජීවිකං කප්පෙන්තා අත්තනො මාතරි ඛීණාසවෙ නිමන්තෙත්වා භොජෙන්තියා ගෙහං ගන්ත්වා ‘‘අම්හාකං සන්තකං කස්මා සමණානං දෙසි, තයා දින්නං භොජනං භුඤ්ජනකසමණානං මුඛතො කාළලොහිතං පග්ඝරතූ’’ති අක්කොසිංසු. තෙ තෙන කම්මෙන නිරයෙ පච්චිත්වා තස්ස විපාකාවසෙසෙන පෙතයොනියං නිබ්බත්තිත්වා තදා ඉමං දුක්ඛං අනුභවන්ති. තම්පි සුත්වා සොණො අතිවිය සංවෙගජාතො අහොසි.

සො උජ්ජෙනිං ගන්ත්වා තං කරණීයං තීරෙත්වා කුලඝරං පච්චාගතො ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා කතපටිසන්ථාරො ථෙරස්ස තමත්ථං ආරොචෙසි. ථෙරොපිස්ස පවත්තිනිවත්තීසු ආදීනවානිසංසෙ විභාවෙන්තො ධම්මං දෙසෙසි. සො ථෙරං වන්දිත්වා ගෙහං ගතො සායමාසං භුඤ්ජිත්වා සයනං උපගතො ථොකංයෙව නිද්දායිත්වා පබුජ්ඣිත්වා සයනතලෙ නිසජ්ජ යථාසුතං ධම්මං පච්චවෙක්ඛිතුං ආරද්ධො. තස්ස තං ධම්මං පච්චවෙක්ඛතො, තෙ ච පෙතත්තභාවෙ අනුස්සරතො සංසාරදුක්ඛං අතිවිය භයානකං හුත්වා උපට්ඨාසි, පබ්බජ්ජාය චිත්තං නමි. සො විභාතාය රත්තියා සරීරපටිජග්ගනං කත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො අජ්ඣාසයං ආරොචෙත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සොණස්ස උපාසකස්ස කුටිකණ්ණස්ස රහොගතස්ස…පෙ… පබ්බාජෙතු මං, භන්තෙ, අය්‍යො මහාකච්චානො’’ති.

තත්ථ යථා යථාතිආදීනං පදානං අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – යෙන යෙන ආකාරෙන අය්‍යො මහාකච්චානො ධම්මං දෙසෙති ආචික්ඛති පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති පකාසෙති, තෙන තෙන මෙ උපපරික්ඛතො එවං හොති, යදෙතං සික්ඛත්තයබ්‍රහ්මචරියං එකම්පි දිවසං අක්ඛණ්ඩං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිපුණ්ණං. එකදිවසම්පි කිලෙසමලෙන අමලිනං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිසුද්ධං. සඞ්ඛලිඛිතන්ති ලිඛිතසඞ්ඛසදිසං ධොතසඞ්ඛසප්පටිභාගං චරිතබ්බං. ඉදං න සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා අගාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන එකන්ත පරිපුණ්ණං…පෙ… චරිතුං යංනූනාහං කෙසෙ චෙව මස්සූනි ච ඔහාරෙත්වා වොරොපෙත්වා කාසායරසපීතතාය කාසායානි බ්‍රහ්මචරියං චරන්තානං අනුච්ඡවිකානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා නිවාසෙත්වා චෙව පාරුපිත්වා ච අගාරස්මා නික්ඛමිත්වා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍යං. යස්මා අගාරස්ස හිතං කසිවාණිජ්ජාදිකම්මං අගාරියන්ති වුච්චති, තඤ්ච පබ්බජ්ජාය නත්ථි, තස්මා පබ්බජ්ජා අනගාරියා නාම. තං අනගාරියං පබ්බජ්ජං පබ්බජෙය්‍යං උපගච්ඡෙය්‍යං, පටිපජ්ජෙය්‍යන්ති අත්ථො.

එවං අත්තනා රහොවිතක්කිතං සොණො උපාසකො ථෙරස්ස ආරොචෙත්වා තං පටිපජ්ජිතුකාමො ‘‘පබ්බාජෙතු මං, භන්තෙ, අය්‍යො මහාකච්චානො’’ති ආහ. ථෙරො පන ‘‘තාවස්ස ඤාණපරිපාකං කථ’’න්ති උපධාරෙත්වා ඤාණපරිපාකං ආගමයමානො ‘‘දුක්කරං ඛො’’තිආදිනා පබ්බජ්ජාඡන්දං නිවාරෙසි.

තත්ථ එකභත්තන්ති ‘‘එකභත්තිකො හොති රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා’’ති (දී. නි. 1.194; අ. නි. 3.71) එවං වුත්තං විකාලභොජනවිරතිං සන්ධාය වදති. එකසෙය්‍යන්ති අදුතියසෙය්‍යං. එත්ථ ච සෙය්‍යාසීසෙන ‘‘එකො තිට්ඨති, එකො ගච්ඡති, එකො නිසීදතී’’තිආදිනා (මහානි. 7; 49) නයෙන වුත්තෙසු චතූසු ඉරියාපථෙසු කායවිවෙකං දීපෙති, න එකාකිනා හුත්වා සයනමත්තං. බ්‍රහ්මචරියන්ති මෙථුනවිරතිබ්‍රහ්මචරියං, සික්ඛත්තයානුයොගසඞ්ඛාතං සාසනබ්‍රහ්මචරියං වා. ඉඞ්ඝාති චොදනත්ථෙ නිපාතො. තත්ථෙවාති ගෙහෙයෙව. බුද්ධානං සාසනං අනුයුඤ්ජාති නිච්චසීලඋපොසථසීලාදිභෙදං පඤ්චඞ්ගඅට්ඨඞ්ගදසඞ්ගසීලං, තදනුරූපඤ්ච සමාධිපඤ්ඤාභාවනං අනුයුඤ්ජ. එතඤ්හි උපාසකෙන පුබ්බභාගෙ අනුයුඤ්ජිතබ්බං බුද්ධසාසනං නාම. තෙනාහ – ‘‘කාලයුත්තං එකභත්තං එකසෙය්‍යං බ්‍රහ්මරිය’’න්ති.

තත්ථ කාලයුත්තන්ති චාතුද්දසීපඤ්චදසීඅට්ඨමීපාටිහාරියපක්ඛසඞ්ඛාතෙන කාලෙන යුත්තං, යථාවුත්තකාලෙ වා තුය්හං අනුයුඤ්ජන්තස්ස යුත්තං පතිරූපං සක්කුණෙය්‍යං, න සබ්බකාලං පබ්බජ්ජාති අධිප්පායො. සබ්බමෙතං ඤාණස්ස අපරිපක්කත්තා තස්ස කාමානං දුප්පහානතාය සම්මාපටිපත්තියං යොග්‍යං කාරාපෙතුං වදති, න පබ්බජ්ජාඡන්දං නිවාරෙතුං. පබ්බජ්ජාභිසඞ්ඛාරොති පබ්බජිතුං ආරම්භො උස්සාහො. පටිපස්සම්භීති ඉන්ද්‍රියානං අපරිපක්කත්තා, සංවෙගස්ස ච නාතිතික්ඛභාවතො වූපසමි. කිඤ්චාපි පටිපස්සම්භි, ථෙරෙන වුත්තවිධිං පන අනුතිට්ඨන්තො කාලෙන කාලං ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා පයිරුපාසන්තො ධම්මං සුණාති. තස්ස වුත්තනයෙනෙව දුතියං පබ්බජ්ජාය චිත්තං උප්පජ්ජි, ථෙරස්ස ච ආරොචෙසි. දුතියම්පි ථෙරො පටික්ඛිපි. තතියවාරෙ පන ඤාණස්ස පරිපක්කභාවං ඤත්වා ‘‘ඉදානි නං පබ්බාජෙතුං කාලො’’ති ථෙරො පබ්බාජෙසි, පබ්බජිතඤ්ච තං තීණි සංවච්ඡරානි අතික්කමිත්වා ගණං පරියෙසිත්වා උපසම්පාදෙසි. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘දුතියම්පි ඛො සොණො…පෙ… උපසම්පාදෙසී’’ති.

තත්ථ අප්පභික්ඛුකොති කතිපයභික්ඛුකො. තදා කිර භික්ඛූ යෙභුය්‍යෙන මජ්ඣිමදෙසෙ එව වසිංසු. තස්මා තත්ථ කතිපයා එව අහෙසුං, තෙ ච එකස්මිං නිගමෙ එකො, එකස්මිං ද්වෙති එවං විසුං විසුං වසිංසු. කිච්ඡෙනාති දුක්ඛෙන. කසිරෙනාති ආයාසෙන. තතො තතොති තස්මා තස්මා ගාමනිගමාදිතො. ථෙරෙන හි කතිපයෙ භික්ඛූ ආනෙත්වා අඤ්ඤෙසු ආනීයමානෙසු පුබ්බෙ ආනීතා කෙනචිදෙව කරණීයෙන පක්කමිංසු, කිඤ්චි කාලං ආගමෙත්වා පුන තෙසු ආනීයමානෙසු ඉතරෙ පක්කමිංසු. එවං පුනප්පුනං ආනයනෙන සන්නිපාතො චිරෙනෙව අහොසි, ථෙරො ච තදා එකවිහාරී අහොසි. දසවග්ගං භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වාති තදා භගවතා පච්චන්තදෙසෙපි දසවග්ගෙනෙව සඞ්ඝෙන උපසම්පදා අනුඤ්ඤාතා. ඉතොනිදානඤ්හි ථෙරෙන යාචිතො පඤ්චවග්ගෙන සඞ්ඝෙන පච්චන්තදෙසෙ උපසම්පදං අනුජානි. තෙන වුත්තං – ‘‘තිණ්ණං වස්සානං…පෙ… සන්නිපාතෙත්වා’’ති.

වස්සංවුට්ඨස්සාති උපසම්පජ්ජිත්වා පඨමවස්සං උපගන්ත්වා වුසිතවතො. ඊදිසො ච ඊදිසො චාති එවරූපො ච එවරූපො ච, එවරූපාය නාමකායරූපකායසම්පත්තියා සමන්නාගතො, එවරූපාය ධම්මකායසම්පත්තියා සමන්නාගතොති සුතොයෙව මෙ සො භගවා. න ඛො මෙ සො භගවා සම්මුඛා දිට්ඨොති එතෙන පුථුජ්ජනසද්ධාය එවං ආයස්මා සොණො භගවන්තං දට්ඨුකාමො අහොසි. අපරභාගෙ පන සත්ථාරා සද්ධිං එකගන්ධකුටියං වසිත්වා පච්චූසසමයං අජ්ඣිට්ඨො සොළස අට්ඨකවග්ගිකානි සත්ථු සම්මුඛා අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා අත්ථධම්මප්පටිසංවෙදී හුත්වා භණන්තො ධම්මූපසඤ්හිතපාමොජ්ජාදිමුඛෙන සමාහිතො සරභඤ්ඤපරියොසානෙ විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො අනුපුබ්බෙන අරහත්තං පාපුණි. එතදත්ථමෙව හිස්ස භගවතා අත්තනා සද්ධිං එකගන්ධකුටියං වාසො ආණත්තොති වදන්ති.

කෙචි පනාහු – ‘‘න ඛො මෙ සො භගවා සම්මුඛා දිට්ඨො’’ති ඉදං රූපකායදස්සනමෙව සන්ධාය වුත්තන්ති. ආයස්මා හි සොණො පබ්බජිත්වාව ථෙරස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො අනුපසම්පන්නොව සොතාපන්නො හුත්වා උපසම්පජ්ජිත්වා ‘‘උපාසකාපි සොතාපන්නා හොන්ති, අහම්පි සොතාපන්නො, කිමෙත්ථ චිත්ත’’න්ති උපරිමග්ගත්ථාය විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අන්තොවස්සෙයෙව ඡළභිඤ්ඤො හුත්වා විසුද්ධිපවාරණාය පවාරෙසි. අරියසච්චදස්සනෙන හි භගවතො ධම්මකායො දිට්ඨො නාම හොති. වුත්තඤ්හෙතං –

‘‘යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සති. යො මං පස්සති, සො ධම්මං පස්සතී’’ති (සං. නි. 3.87).

තස්මාස්ස ධම්මකායදස්සනං පගෙව සිද්ධං, පවාරෙත්වා පන රූපකායං දට්ඨුකාමො අහොසීති.

‘‘සචෙ මං උපජ්ඣායො අනුජානාතී’’තිපි පාඨො. ‘‘භන්තෙ’’ති පන ලිඛන්ති. තථා ‘‘සාධු සාධු, ආවුසො සොණ, ගච්ඡ ත්වං, ආවුසො සොණා’’තිපි පාඨො. ‘‘ආවුසො’’ති පන කෙසුචි පොත්ථකෙසු නත්ථි. තථා ‘‘එවමාවුසොති ඛො ආයස්මා සොණො’’තිපි පාඨො. ආවුසොවාදොයෙව හි අඤ්ඤමඤ්ඤං භික්ඛූනං භගවතො ධරමානකාලෙ ආචිණ්ණො. භගවන්තං පාසාදිකන්තිආදීනං පදානං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

කච්චි භික්ඛු ඛමනීයන්ති භික්ඛු ඉදං තුය්හං චතුචක්කං නවද්වාරං සරීරයන්තං කච්චි ඛමනීයං, කිං සක්කා ඛමිතුං සහිතුං පරිහරිතුං, කිං දුක්ඛභාරො නාභිභවති. කච්චි යාපනීයන්ති කිං තංතංකිච්චෙසු යාපෙතුං ගමෙතුං සක්කා, න කඤ්චි අන්තරායන්ති දස්සෙති. කච්චිසි අප්පකිලමථෙනාති අනායාසෙන ඉමං එත්තකං අද්ධානං කච්චි ආගතොසි.

එතදහොසීති බුද්ධාචිණ්ණං අනුස්සරන්තස්ස ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතං ‘‘යස්ස ඛො මං භගවා’’තිආදිනා ඉදානි වුච්චමානං චිත්තෙ ආචිණ්ණං අහොසි. එකවිහාරෙති එකගන්ධකුටියං. ගන්ධකුටි හි ඉධ විහාරොති අධිප්පෙතා. වත්ථුන්ති වසිතුං.

නිසජ්ජාය වීතිනාමෙත්වාති එත්ථ යස්මා භගවා ආයස්මතො සොණස්ස සමාපත්තිසමාපජ්ජනෙ පටිසන්ථාරං කරොන්තො සාවකසාධාරණා සබ්බා සමාපත්තියො අනුලොමපටිලොමං සමාපජ්ජන්තො බහුදෙව රත්තිං…පෙ… විහාරං පාවිසි, තස්මා ආයස්මාපි සොණො භගවතො අධිප්පායං ඤත්වා තදනුරූපං සබ්බා තා සමාපත්තියො සමාපජ්ජන්තො ‘‘බහුදෙව රත්තිං…පෙ… විහාරං පාවිසී’’ති කෙචි වදන්ති. පවිසිත්වා ච භගවතා අනුඤ්ඤාතො චීවරං තිරොකරණීයං කත්වාපි භගවතො පාදපස්සෙ නිසජ්ජාය වීතිනාමෙසි. අජ්ඣෙසීති ආණාපෙසි. පටිභාතු තං භික්ඛු ධම්මො භාසිතුන්ති භික්ඛු තුය්හං ධම්මො භාසිතුං උපට්ඨාතු ඤාණමුඛෙ ආගච්ඡතු, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං භණාහීති අත්ථො.

සොළස අට්ඨකවග්ගිකානීති අට්ඨකවග්ගභූතානි කාමසුත්තාදීනි සොළස සුත්තානි. සරෙන අභණීති සුත්තුස්සාරණසරෙන අභාසි, සරභඤ්ඤවසෙන කථෙසීති අත්ථො. සරභඤ්ඤපරියොසානෙති උස්සාරණාවසානෙ. සුග්ගහිතානීති සම්මා උග්ගහිතානි. සුමනසිකතානීති සුට්ඨු මනසි කතානි. එකච්චො උග්ගහණකාලෙ සම්මා උග්ගහෙත්වාපි පච්ඡා සජ්ඣායාදිවසෙන මනසි කරණකාලෙ බ්‍යඤ්ජනානි වා මිච්ඡා රොපෙති, පදපච්ඡාභට්ඨං වා කරොති, න එවමයං. ඉමිනා පන සම්මදෙව යථුග්ගහිතං මනසි කතානි. තෙන වුත්තං – ‘‘සුමනසිකතානීති සුට්ඨු මනසි කතානී’’ති. සූපධාරිතානීති අත්ථතොපි සුට්ඨු උපධාරිතානි. අත්ථෙ හි සුට්ටු උපධාරිතෙ සක්කා පාළිං සම්මා උස්සාරෙතුං. කල්‍යාණියාසි වාචාය සමන්නාගතොති සිථිලධනිතාදීනං යථාවිධානවචනෙන පරිමණ්ඩලපදබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණාය පොරියා වාචාය සමන්නාගතො ආසි. විස්සට්ඨායාති විමුත්තාය. එතෙනස්ස විමුත්තවාදිතං දස්සෙති. අනෙලගළායාති එලා වුච්චති දොසො, තං න පග්ඝරතීති අනෙලගළා, තාය නිද්දොසායාති අත්ථො. අථ වා අනෙලගළායාති අනෙලාය ච අගළාය ච නිද්දොසාය අගළිතපදබ්‍යඤ්ජනාය, අපරිහීනපදබ්‍යඤ්ජනායාති අත්ථො. තථා හි නං භගවා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං කල්‍යාණවාක්කරණානං යදිදං සොණො කුටිකණ්ණො’’ති (අ. නි. 1.206) එතදග්ගෙ ඨපෙසි. අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියාති යථාධිප්පෙතං අත්ථං විඤ්ඤාපෙතුං සමත්ථාය.

කතිවස්සොති සො කිර මජ්ඣිමවයස්ස තතියකොට්ඨාසෙ ඨිතො ආකප්පසම්පන්නො ච පරෙසං චිරතරපබ්බජිතො විය ඛායති. තං සන්ධාය භගවා පුච්ඡතීති කෙචි, තං අකාරණං. එවං සන්තෙ සමාධිසුඛං අනුභවිතුං යුත්තො, එත්තකං කාලං කස්මා පමාදමාපන්නොති පුන අනුයුඤ්ජිතුං සත්ථා ‘‘කතිවස්සොසී’’ති තං පුච්ඡති. තෙනෙවාහ – ‘‘කිස්ස පන ත්වං භික්ඛු එවං චිරං අකාසී’’ති.

තත්ථ කිස්සාති කිං කාරණා. එවං චිරං අකාසීති එවං චිරායි, කෙන කාරණෙන එවං චිරකාලං පබ්බජ්ජං අනුපගන්ත්වා අගාරමජ්ඣෙ වසීති අත්ථො. චිරං දිට්ඨො මෙති චිරෙන චිරකාලෙන මයා දිට්ඨො. කාමෙසූති කිලෙසකාමෙසු ච වත්ථුකාමෙසු ච. ආදීනවොති දොසො. අපි චාති කාමෙසු ආදීනවෙ කෙනචි පකාරෙන දිට්ඨෙපි න තාවාහං ඝරාවාසතො නික්ඛමිතුං අසක්ඛිං. කස්මා? සම්බාධො ඝරාවාසො උච්චාවචෙහි කිච්චකරණීයෙහි සමුපබ්‍යූළ්හො අගාරියභාවො. තෙනෙවාහ – ‘‘බහුකිච්චො බහුකරණීයො’’ති.

එතමත්ථං විදිත්වාති කාමෙසු යථාභූතං ආදීනවදස්සිනො චිත්තං චිරායිත්වාපි න පතිට්ඨාති, අඤ්ඤදත්ථු පදුමපලාසෙ උදකබින්දු විය විනිවත්තතියෙවාති එතමත්ථං සබ්බාකාරතො විදිත්වා. ඉමං උදානන්ති පවත්තිං නිවත්තිඤ්ච සම්මදෙව ජානන්තො පවත්තියං තන්නිමිත්තෙ ච න කදාචිපි රමතීති ඉදමත්ථදීපකං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ දිස්වා ආදීනවං ලොකෙති සබ්බස්මිං සඞ්ඛාරලොකෙ ‘‘අනිච්චො දුක්ඛො විපරිණාමධම්මො’’තිආදිනා ආදීනවං දොසං පඤ්ඤාය පස්සිත්වා. එතෙන විපස්සනාවාරො කථිතො. ඤත්වා ධම්මං නිරුපධින්ති සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගත්තා නිරුපධිං නිබ්බානධම්මං යථාභූතං ඤත්වා නිස්සරණවිවෙකාසඞ්ඛතාමතසභාවතො මග්ගඤාණෙන පටිවිජ්ඣිත්වා. ‘‘දිස්වා ඤත්වා’’ති ඉමෙසං පදානං ‘‘සප්පිං පිවිත්වා බලං හොති, සීහං දිස්වා භයං හොති, පඤ්ඤාය දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්තී’’තිආදීසු (පු. ප. 208; අ. නි. 9.42-43) විය හෙතුඅත්ථතා දට්ඨබ්බා. අරියො න රමතී පාපෙති කිලෙසෙහි ආරකත්තා අරියො සප්පුරිසො අණුමත්තෙපි පාපෙ න රමති. කස්මා? පාපෙ න රමතී සුචීති සුවිසුද්ධකායසමාචාරාදිතාය විසුද්ධපුග්ගලො රාජහංසො විය උක්කාරට්ඨානෙ පාපෙ සංකිලිට්ඨධම්මෙ න රමති නාභිනන්දති. ‘‘පාපො න රමතී සුචි’’න්තිපි පාඨො. තස්සත්ථො – පාපො පාපපුග්ගලො සුචිං අනවජ්ජං වොදානධම්මං න රමති, අඤ්ඤදත්ථු ගාමසූකරාදයො විය උක්කාරට්ඨානං අසුචිං සංකිලෙසධම්මංයෙව රමතීති පටිපක්ඛතො දෙසනං පරිවත්තෙති.

එවං භගවතා උදානෙ උදානිතෙ ආයස්මා සොණො උට්ඨායාසනා භගවන්තං වන්දිත්වා අත්තනො උපජ්ඣායස්ස වචනෙන පච්චන්තදෙසෙ පඤ්චවග්ගෙන උපසම්පදාදිපඤ්චවත්ථූනි යාචි. භගවාපි තානි අනුජානීති තං සබ්බං ඛන්ධකෙ (මහාව. 242 ආදයො) ආගතනයෙන වෙදිතබ්බං.

ඡට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.