10. සාරිපුත්තඋපසමසුත්තවණ්ණනා

40. දසමෙ අත්තනො උපසමන්ති සාවකපාරමීමත්ථකප්පත්තියා හෙතුභූතං අග්ගමග්ගෙන අත්තනො අනවසෙසකිලෙසවූපසමං.

ආයස්මා හි සාරිපුත්තො අනුපසන්තකිලෙසානං සත්තානං රාගාදිකිලෙසජනිතසන්තාපදරථපරිළාහදුක්ඛඤ්චෙව කිලෙසාභිසඞ්ඛාරනිමිත්තං ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණසොකපරිදෙවාදිදුක්ඛඤ්ච පච්චක්ඛතො දිස්වා අතීතානාගතෙපි නෙසං වට්ටමූලකදුක්ඛං පරිතුලෙත්වා කරුණායමානො අත්තනාපි පුථුජ්ජනකාලෙ අනුභූතං කිලෙසනිමිත්තං වා අනප්පකං දුක්ඛං අනුස්සරිත්වා ‘‘ඊදිසස්ස නාම මහාදුක්ඛස්ස හෙතුභූතා කිලෙසා ඉදානි මෙ සුප්පහීනා’’ති අත්තනො කිලෙසවූපසමං අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛති. පච්චවෙක්ඛන්තො ච ‘‘ඉමෙ එත්තකා කිලෙසා සොතාපත්තිමග්ගෙන උපසමිතා, එත්තකා සකදාගාමිමග්ගෙන, එත්තකා අනාගාමිමග්ගෙන, එත්තකා අරහත්තමග්ගෙන උපසමිතා’’ති තංතංමග්ගඤාණෙහි ඔධිසො කිලෙසානං උපසමිතභාවං පච්චවෙක්ඛති, තෙන වුත්තං – ‘‘අත්තනො උපසමං පච්චවෙක්ඛමානො’’ති.

අපරෙ ‘‘ථෙරො අරහත්තඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා තං පච්චවෙක්ඛිත්වා ‘ඉමස්ස වතායං සන්තපණීතභාවො අච්චන්තසන්තාය අසඞ්ඛතාය ධාතුයා ආරම්මණතො, සයඤ්ච සම්මදෙව කිලෙසවූපසමතො’ති එවං අභිණ්හං උපසමං පච්චවෙක්ඛතී’’ති වදන්ති. අඤ්ඤෙ පන ‘‘අනවසෙසකිලෙසානං උපසමපරියොසානෙ ජාතං අග්ගඵලමෙවෙත්ථ උපසමො නාම, තං පච්චවෙක්ඛමානො නිසින්නො’’ති.

එතමත්ථං විදිත්වාති යදිදං ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස මහාපඤ්ඤතාදිහෙතුභූතං සාවකෙසු අනඤ්ඤසාධාරණං කිලෙසප්පහානං අග්ගඵලං වා උපසමපරියායෙන වුත්තං, තස්ස පච්චවෙක්ඛණසඞ්ඛාතං අත්ථං සබ්බාකාරතො විදිත්වා තදනුභාවදීපකං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ උපසන්තසන්තචිත්තස්සාති උපසන්තමෙව හුත්වා සන්තං චිත්තං එතස්සාති උපසන්තසන්තචිත්තො. සමාපත්තියා වික්ඛම්භනෙන හි උපසන්තකිලෙසත්තා උපසන්තචිත්තං න සබ්බථා ‘‘උපසන්තසන්ත’’න්ති වුච්චති තස්ස උපසමස්ස අනච්චන්තිකභාවතො, න තථා අග්ගමග්ගෙන. තෙන පන අච්චන්තමෙව කිලෙසානං සමුච්ඡින්නත්තා අරහතො චිත්තං පුන කිලෙසානං අනුපසමෙතබ්බතාය සමථවිපස්සනාහෙට්ඨිමමග්ගෙහි උපසන්තකිලෙසං හුත්වා අච්චන්තසන්තභාවතොව ‘‘උපසන්තසන්ත’’න්ති වුච්චති. තෙන වුත්තං – ‘‘උපසන්තමෙව හුත්වා සන්තං චිත්තං එතස්සාති උපසන්තසන්තචිත්තො’’ති. උපසන්තන්ති වා උපසමො වුච්චති, තස්මා ‘‘උපසන්තසන්තචිත්තස්සා’’ති අච්චන්තූපසමෙන සන්තචිත්තස්සාති අත්ථො.

අථ වා සතිපි සබ්බෙසං ඛීණාසවානං අනවසෙසකිලෙසවූපසමෙ සාවකපාරමීඤාණස්ස පන මත්ථකප්පත්තිහෙතුභූතො සාවකෙසු අනඤ්ඤසාධාරණො සවිසෙසො ධම්මසෙනාපතිනො කිලෙසවූපසමොති දස්සෙතුං සත්ථා උපසන්තසද්දෙන විසෙසෙත්වා ආහ ‘‘උපසන්තසන්තචිත්තස්සා’’ති.

තත්‍රායමත්ථො – භුසං දළ්හං වා සන්තං උපසන්තං, තෙන උපසන්තෙන උපසන්තමෙව හුත්වා සන්තං උපසන්තසන්තං, තාදිසං චිත්තං එතස්සාති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව. තථා හෙස භගවතා – ‘‘සාරිපුත්තො, භික්ඛවෙ, මහාපඤ්ඤො පුථුපඤ්ඤො හාසපඤ්ඤො ජවනපඤ්ඤො තික්ඛපඤ්ඤො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො’’තිආදිනා (ම. නි. 3.93) අනෙකපරියායෙන වණ්ණිතො ථොමිතො. නෙත්තිච්ඡින්නස්සාති නෙත්ති වුච්චති භවතණ්හා සංසාරස්ස නයනතො, සා නෙත්ති ඡින්නා එතස්සාති නෙත්තිච්ඡින්නො. තස්ස නෙත්තිච්ඡින්නස්ස, පහීනතණ්හස්සාති අත්ථො. මුත්තො සො මාරබන්ධනාති සො එවංවිධො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සබ්බස්මා මාරබන්ධනතො මුත්තො, න තස්ස මාරබන්ධනමොචනාය කරණීයං අත්ථි, තස්මා ධම්මසෙනාපති අත්තනො උපසමං පච්චවෙක්ඛතීති. සෙසං වුත්තනයමෙව.

දසමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නිට්ඨිතා ච මෙඝියවග්ගවණ්ණනා.