4. අඩ්ඪකාසිථෙරීගාථාවණ්ණනා

යාව කාසිජනපදොතිආදිකා අඩ්ඪකාසියා ථෙරියා ගාථා. අයං කිර කස්සපස්ස දසබලස්ස කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා භික්ඛුනීනං සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා පබ්බජිත්වා භික්ඛුනිසීලෙ ඨිතං අඤ්ඤතරං පටිසම්භිදාප්පත්තං ඛීණාසවත්ථෙරිං ගණිකාවාදෙන අක්කොසිත්වා, තතො චුතා නිරයෙ පච්චිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කාසිකරට්ඨෙ උළාරවිභවෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තා පුබ්බෙ කතස්ස වචීදුච්චරිතස්ස නිස්සන්දෙන ඨානතො පරිභට්ඨා ගණිකා අහොසි. නාමෙන අඩ්ඪකාසී නාම. තස්සා පබ්බජ්ජා ච දූතෙන උපසම්පදා ච ඛන්ධකෙ ආගතායෙව. වුත්තඤ්හෙතං –

තෙන ඛො පන සමයෙන අඩ්ඪකාසී ගණිකා භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා හොති. සා ච සාවත්ථිං ගන්තුකාමා හොති ‘‘භගවතො සන්තිකෙ උපසම්පජ්ජිස්සාමී’’ති. අස්සොසුං ඛො ධුත්තා – ‘‘අඩ්ඪකාසී කිර ගණිකා සාවත්ථිං ගන්තුකාමා’’ති. තෙ මග්ගෙ පරියුට්ඨිංසු. අස්සොසි ඛො අඩ්ඪකාසී ගණිකා ‘‘ධුත්තා කිර මග්ගෙ පරියුට්ඨිතා’’ති. භගවතො සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘අහඤ්හි උපසම්පජ්ජිතුකාමා, කථං නු ඛො මයා පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති? අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දූතෙනපි උපසම්පාදෙතු’’න්ති (චූළව. 430).

එවං ලද්ධූපසම්පදා පන විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී න චිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙරී 2.4.168-183) –

‘‘ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙ, බ්‍රහ්මබන්ධු මහායසො;

කස්සපො නාම ගොත්තෙන, උප්පජ්ජි වදතං වරො.

‘‘තදාහං පබ්බජිත්වාන, තස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ;

සංවුතා පාතිමොක්ඛම්හි, ඉන්ද්‍රියෙසු ච පඤ්චසු.

‘‘මත්තඤ්ඤුනී ච අසනෙ, යුත්තා ජාගරියෙපි ච;

වසන්තී යුත්තයොගාහං, භික්ඛුනිං විගතාසවං.

‘‘අක්කොසිං දුට්ඨචිත්තාහං, ගණිකෙති භණිං තදා;

තෙන පාපෙන කම්මෙන, නිරයම්හි අපච්චිසං.

‘‘තෙන කම්මාවසෙසෙන, අජායිං ගණිකාකුලෙ;

බහුසොව පරාධීනා, පච්ඡිමාය ච ජාතියං.

‘‘කාසීසු සෙට්ඨිකුලජා, බ්‍රහ්මචාරීබලෙනහං;

අච්ඡරා විය දෙවෙසු, අහොසිං රූපසම්පදා.

‘‘දිස්වාන දස්සනීයං මං, ගිරිබ්බජපුරුත්තමෙ;

ගණිකත්තෙ නිවෙසෙසුං, අක්කොසනබලෙන මෙ.

‘‘සාහං සුත්වාන සද්ධම්මං, බුද්ධසෙට්ඨෙන දෙසිතං;

පුබ්බවාසනසම්පන්නා, පබ්බජිං අනගාරියං.

‘‘තදූපසම්පදත්ථාය, ගච්ඡන්තී ජිනසන්තිකං;

මග්ගෙ ධුත්තෙ ඨිතෙ සුත්වා, ලභිං දූතොපසම්පදං.

‘‘සබ්බකම්මං පරික්ඛීණං, පුඤ්ඤං පාපං තථෙව ච;

සබ්බසංසාරමුත්තිණ්ණා, ගණිකත්තඤ්ච ඛෙපිතං.

‘‘ඉද්ධීසු ච වසී හොමි, දිබ්බාය සොතධාතුයා;

චෙතොපරියඤාණස්ස, වසී හොමි මහාමුනෙ.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

සබ්බාසවපරික්ඛීණා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

‘‘අත්ථධම්මනිරුත්තීසු, පටිභානෙ තථෙව ච;

ඤාණං මම මහාවීර, උප්පන්නං තව සන්තිකෙ.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. (අප. ථෙරී 2.4.168-183);

අරහත්තං පන පත්වා උදානවසෙන –

25. ‘‘යාව කාසිජනපදො, සුඞ්කො මෙ තත්තකො අහු;

තං කත්වා නෙගමො අග්ඝං, අඩ්ඪෙනග්ඝං ඨපෙසි මං.

26. ‘‘අථ නිබ්බින්දහං රූපෙ, නිබ්බින්දඤ්ච විරජ්ජහං;

මා පුන ජාතිසංසාරං, සන්ධාවෙය්‍යං පුනප්පුනං;

තිස්සො විජ්ජා සච්ඡිකතා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

තත්ථ යාව කාසිජනපදො, සුඞ්කො මෙ තත්තකො අහූති කාසීසු ජනපදෙසු භවො සුඞ්කො කාසිජනපදො, සො යාව යත්තකො, තත්තකො මය්හං සුඞ්කො අහු අහොසි. කිත්තකො පන සොති? සහස්සමත්තො. කාසිරට්ඨෙ කිර තදා සුඞ්කවසෙන එකදිවසං රඤ්ඤො උප්පජ්ජනකආයො අහොසි සහස්සමත්තො, ඉමායපි පුරිසානං හත්ථතො එකදිවසං ලද්ධධනං තත්තකං. තෙන වුත්තං – ‘‘යාව කාසිජනපදො, සුඞ්කො මෙ තත්තකො අහූ’’ති. සා පන කාසිසුඞ්කපරිමාණතාය කාසීති සමඤ්ඤං ලභි. තත්ථ යෙභුය්‍යෙන මනුස්සා සහස්සං දාතුං අසක්කොන්තා තතො උපඩ්ඪං දත්වා දිවසභාගමෙව රමිත්වා ගච්ඡන්ති, තෙසං වසෙනායං අඩ්ඪකාසීති පඤ්ඤායිත්ථ. තෙන වුත්තං – ‘‘තං කත්වා නෙගමො අග්ඝං, අඩ්ඪෙනග්ඝං ඨපෙසි ම’’න්ති. තං පඤ්චසතමත්තං ධනං අග්ඝං කත්වා නෙගමො නිගමවාසිජනො ඉත්ථිරතනභාවෙන අනග්ඝම්පි සමානං අඩ්ඪෙන අග්ඝං නිමිත්තං අඩ්ඪකාසීති සමඤ්ඤාවසෙන මං ඨපෙසි, තථා මං වොහරීති අත්ථො.

අථ නිබ්බින්දහං රූපෙති එවං රූපූපජීවිනී හුත්වා ඨිතා. අථ පච්ඡා සාසනං නිස්සාය රූපෙ අහං නිබ්බින්දිං ‘‘ඉතිපි රූපං අනිච්චං, ඉතිපිදං රූපං දුක්ඛං, අසුභ’’න්ති පස්සන්තී තත්ථ උක්කණ්ඨිං. නිබ්බින්දඤ්ච විරජ්ජහන්ති නිබ්බින්දන්තී චාහං තතො පරං විරාගං ආපජ්ජිං. නිබ්බින්දග්ගහණෙන චෙත්ථ තරුණවිපස්සනං දස්සෙති, විරාගග්ගහණෙන බලවවිපස්සනං. ‘‘නිබ්බින්දන්තො විරජ්ජති විරාගා විමුච්චතී’’ති හි වුත්තං. මා පුන ජාතිසංසාරං, සන්ධාවෙය්‍යං පුනප්පුනන්ති ඉමිනා නිබ්බින්දනවිරජ්ජනාකාරෙ නිදස්සෙති. තිස්සො විජ්ජාතිආදිනා තෙසං මත්ථකප්පත්තිං, තං වුත්තනයමෙව.

අඩ්ඪකාසිථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.