1. අභිරූපනන්දාථෙරීගාථාවණ්ණනා

දුකනිපාතෙ ආතුරං අසුචිං පූතින්තිආදිකා අභිරූපනන්දාය සික්ඛමානාය ගාථා. අයං කිර විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බන්ධුමතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලස්ස ධීතා හුත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨිතා සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ ධාතුචෙතියං රතනපටිමණ්ඩිතෙන සුවණ්ණච්ඡත්තෙන පූජං කත්වා, කාලඞ්කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං සුගතීසුයෙව සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ ඛෙමකස්ස සක්කස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති. නන්දාතිස්සා නාමං අහොසි. සා අත්තභාවස්ස අතිවිය රූපසොභග්ගප්පත්තියා අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා අභිරූපනන්දාත්වෙව පඤ්ඤායිත්ථ. තස්සා වයප්පත්තාය වාරෙය්‍යදිවසෙයෙව වරභූතො සක්‍යකුමාරො කාලමකාසි. අථ නං මාතාපිතරො අකාමං පබ්බාජෙසුං.

සා පබ්බජිත්වාපි රූපං නිස්සාය උප්පන්නමදා ‘‘සත්ථා රූපං විවණ්ණෙති ගරහති අනෙකපරියායෙන රූපෙ ආදීනවං දස්සෙතී’’ති බුද්ධුපට්ඨානං න ගච්ඡති. භගවා තස්සා ඤාණපරිපාකං ඤත්වා මහාපජාපතිං ආණාපෙසි ‘‘සබ්බාපි භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඔවාදං ආගච්ඡන්තූ’’ති. සා අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ අඤ්ඤං පෙසෙසි. භගවා ‘‘වාරෙ සම්පත්තෙ අත්තනාව ආගන්තබ්බං, න අඤ්ඤා පෙසෙතබ්බා’’ති ආහ. සා සත්ථු ආණං ලඞ්ඝිතුං අසක්කොන්තී භික්ඛුනීහි සද්ධිං බුද්ධුපට්ඨානං අගමාසි. භගවා ඉද්ධියා එකං අභිරූපං ඉත්ථිරූපං මාපෙත්වා පුන ජරාජිණ්ණං දස්සෙත්වා සංවෙගං උප්පාදෙත්වා –

19. ‘‘ආතුරං අසුචිං පූතිං, පස්ස නන්දෙ සමුස්සයං;

අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං.

20. ‘‘අනිමිත්තඤ්ච භාවෙහි, මානානුසයමුජ්ජහ;

තතො මානාභිසමයා, උපසන්තා චරිස්සසී’’ති. –

ඉමා ද්වෙ ගාථා අභාසි. තාසං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයො එව. ගාථාපරියොසානෙ අභිරූපනන්දා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ –

‘‘නගරෙ බන්ධුමතියා, බන්ධුමා නාම ඛත්තියො;

තස්ස රඤ්ඤො අහුං භරියා, එකජ්ඣං චාරයාමහං.

‘‘රහොගතා නිසීදිත්වා, එවං චින්තෙසහං තදා;

ආදාය ගමනීයඤ්හි, කුසලං නත්ථි මෙ කතං.

‘‘මහාභිතාපං කටුකං, ඝොරරූපං සුදාරුණං;

නිරයං නූන ගච්ඡාමි, එත්ථ මෙ නත්ථි සංසයො.

‘‘එවාහං චින්තයිත්වාන, පහංසෙත්වාන මානසං;

රාජානං උපගන්ත්වාන, ඉදං වචනමබ්‍රවිං.

‘‘ඉත්ථී නාම මයං දෙව, පුරිසානුගතා සදා;

එකං මෙ සමණං දෙහි, භොජයිස්සාමි ඛත්තිය.

‘‘අදාසි මෙ මහාරාජා, සමණං භාවිතින්ද්‍රියං;

තස්ස පත්තං ගහෙත්වාන, පරමන්නෙන පූරයිං.

‘‘පූරයිත්වා පරමන්නං, සහස්සග්ඝනකෙනහං;

වත්ථයුගෙන ඡාදෙත්වා, අදාසිං තුට්ඨමානසා.

‘‘තෙන කම්මෙන සුකතෙන, චෙතනාපණිධීහි ච;

ජහිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසමගච්ඡහං.

‘‘සහස්සං දෙවරාජූනං, මහෙසිත්තමකාරයිං;

සහස්සං චක්කවත්තීනං, මහෙසිත්තමකාරයිං.

‘‘පදෙසරජ්ජං විපුලං, ගණනාතො අසඞ්ඛියං;

නානාවිධං බහුං පුඤ්ඤං, තස්ස කම්මඵලා තතො.

‘‘උප්පලස්සෙව මෙ වණ්ණා, අභිරූපා සුදස්සනා;

ඉත්ථී සබ්බඞ්ගසම්පන්නා, අභිජාතා ජුතින්ධරා.

‘‘පච්ඡිමෙ භවසම්පත්තෙ, අජායිං සාකියෙ කුලෙ;

නාරීසහස්සපාමොක්ඛා, සුද්ධොදනසුතස්සහං.

‘‘නිබ්බින්දිත්වා අගාරෙහං, පබ්බජිං අනගාරියං;

සත්තමිං රත්තිං සම්පත්වා, චතුසච්චං අපාපුණිං.

‘‘චීවරපිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයඤ්ච සෙනාසනං;

පරිමෙතුං න සක්කොමි, පිණ්ඩපාතස්සිදං ඵලං.

‘‘යං මය්හං පුරිමං කම්මං, කුසලං ජනිතං මුනි;

තුය්හත්ථාය මහාවීර, පරිචිණ්ණං බහුං මයා.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං දානමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, පිණ්ඩපාතස්සිදං ඵලං.

‘‘දුවෙ ගතී පජානාමි, දෙවත්තං අථ මානුසං;

අඤ්ඤං ගතිං න ජානාමි, පිණ්ඩපාතස්සිදං ඵලං.

‘‘උච්චෙ කුලෙ පජානාමි, තයො සාලෙ මහාධනෙ;

අඤ්ඤං කුලං න ජානාමි, පිණ්ඩපාතස්සිදං ඵලං.

‘‘භවාභවෙ සංසරිත්වා, සුක්කමූලෙන චොදිතා;

අමනාපං න පස්සාමි, සොමනස්සකතං ඵලං.

‘‘ඉද්ධීසු ච වසී හොමි, දිබ්බාය සොතධාතුයා;

චෙතොපරියඤාණස්ස, වසී හොමි මහාමුනෙ.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

සබ්බාසවපරික්ඛීණා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

‘‘අත්ථධම්මනිරුත්තීසු, පටිභානෙ තථෙව ච;

ඤාණං මම මහාවීර, උප්පන්නං තව සන්තිකෙ.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පත්වා පන සා සයම්පි උදානවසෙන තායෙව ගාථා අභාසි, ඉදමෙව චස්සා අඤ්ඤාබ්‍යාකරණං අහොසීති.

අභිරූපනන්දාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.