11. මුත්තාථෙරීගාථාවණ්ණනා

සුමුත්තා සාධුමුත්තාම්හීතිආදිකා මුත්තාථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ කුසලං උපචිනිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොසලජනපදෙ ඔඝාතකස්ස නාම දලිද්දබ්‍රාහ්මණස්ස ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති, තං වයප්පත්තකාලෙ මාතාපිතරො එකස්ස ඛුජ්ජබ්‍රාහ්මණස්ස අදංසු. සා තෙන ඝරාවාසං අරොචන්තී තං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොති. තස්සා බහිද්ධාරම්මණෙසු චිත්තං විධාවති, සා තං නිග්ගණ්හන්තී ‘‘සුමුත්තා සාධුමුත්තාම්හී’’ති ගාථං වදන්තීයෙව විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ –

‘‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො, සබ්බධම්මෙසු චක්ඛුමා;

පාණිනෙ අනුගණ්හන්තො, පිණ්ඩාය පාවිසී පුරං.

‘‘තස්ස ආගච්ඡතො සත්ථු, සබ්බෙ නගරවාසිනො;

හට්ඨතුට්ඨා සමාගන්ත්වා, වාලිකා ආකිරිංසු තෙ.

‘‘වීථිසම්මජ්ජනං කත්වා, කදලිපුණ්ණකද්ධජෙ;

ධූමං චුණ්ණඤ්ච මාසඤ්ච, සක්කාරං කච්ච සත්ථුනො.

‘‘මණ්ඩපං පටියාදෙත්වා, නිමන්තෙත්වා විනායකං;

මහාදානං දදිත්වාන, සම්බොධිං අභිපත්ථයි.

‘‘පදුමුත්තරො මහාවීරො, හාරකො සබ්බපාණිනං;

අනුමොදනියං කත්වා, බ්‍යාකාසි අග්ගපුග්ගලො.

‘‘සතසහස්සෙ අතික්කන්තෙ, කප්පො හෙස්සති භද්දකො;

භවාභවෙ සුඛං ලද්ධා, පාපුණිස්සසි බොධියං.

‘‘හත්ථකම්මඤ්ච යෙ කෙචි, කතාවී නරනාරියො;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, සබ්බා හෙස්සන්ති සම්මුඛා.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, චෙතනාපණිධීහි ච;

උප්පන්නදෙවභවනෙ, තුය්හං තා පරිචාරිකා.

‘‘දිබ්බං සුඛමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං, මානුසඤ්ච අසඞ්ඛියං;

අනුභොන්ති චිරං කාලං, සංසරිම්හ භවාභවෙ.

‘‘සතසහස්සිතො කප්පෙ, යං කම්මමකරිං තදා;

සුඛුමාලා මනුස්සෙසු, අථො දෙවපුරෙසු ච.

‘‘රූපං භොගං යසං ආයුං, අථො කිත්තිසුඛං පියං;

ලභාමි සතතං සබ්බං, සුකතං කම්මසම්පදං.

‘‘පච්ඡිමෙ භවෙ සම්පත්තෙ, ජාතාහං බ්‍රාහ්මණෙ කුලෙ;

සුඛුමාලහත්ථපාදා, රමණියෙ නිවෙසනෙ.

‘‘සබ්බකාලම්පි පථවී, න පස්සාමනලඞ්කතං;

චික්ඛල්ලභූමිං අසුචිං, න පස්සාමි කුදාචනං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා උදානෙන්තී –

11. ‘‘සුමුත්තා සාධුමුත්තාම්හි, තීහි ඛුජ්ජෙහි මුත්තියා;

උදුක්ඛලෙන මුසලෙන, පතිනා ඛුජ්ජකෙන ච;

මුත්තාම්හි ජාතිමරණා, භවනෙත්ති සමූහතා’’ති. – ඉමං ගාථං අභාසි;

තත්ථ සුමුත්තාති සුට්ඨු මුත්තා. සාධුමුත්තාම්හීති සාධු සම්මදෙව මුත්තා අම්හි. කුතො පන සුමුත්තා සාධුමුත්තාති ආහ ‘‘තීහි ඛුජ්ජෙහි මුත්තියා’’ති, තීහි වඞ්කකෙහි පරිමුත්තියාති අත්ථො. ඉදානි තානි සරූපතො දස්සෙන්තී ‘‘උදුක්ඛලෙන මුසලෙන, පතිනා ඛුජ්ජකෙන චා’’ති ආහ. උදුක්ඛලෙ හි ධඤ්ඤං පක්ඛිපන්තියා පරිවත්තෙන්තියා මුසලෙන කොට්ටෙන්තියා ච පිට්ඨි ඔනාමෙතබ්බා හොතීති ඛුජ්ජකරණහෙතුතාය තදුභයං ‘‘ඛුජ්ජ’’න්ති වුත්තං. සාමිකො පනස්සා ඛුජ්ජො එව. ඉදානි යස්සා මුත්තියා නිදස්සනවසෙන තීහි ඛුජ්ජෙහි මුත්ති වුත්තා. තමෙව දස්සෙන්තී ‘‘මුත්තාම්හි ජාතිමරණා’’ති වත්වා තත්ථ කාරණමාහ ‘‘භවනෙත්ති සමූහතා’’ති. තස්සත්ථො – න කෙවලමහං තීහි ඛුජ්ජෙහි එව මුත්තා, අථ ඛො සබ්බස්මා ජාතිමරණාපි, යස්මා සබ්බස්සාපි භවස්ස නෙත්ති නායිකා තණ්හා අග්ගමග්ගෙන මයා සමුග්ඝාටිතාති.

මුත්තාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.