10. කණ්හදින්නත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

උපාසිතා සප්පුරිසාති ආයස්මතො කණ්හදින්නත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉතො චතුනවුතෙ කප්පෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සොභිතං නාම පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා පසන්නචිත්තො පුන්නාගපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා කණ්හදින්නොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො උපනිස්සයසම්පත්තියා චොදියමානො ධම්මසෙනාපතිං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.48.61-65) –

‘‘සොභිතො නාම සම්බුද්ධො, චිත්තකූටෙ වසී තදා;

ගහෙත්වා ගිරිපුන්නාගං, සයම්භුං අභිපූජයිං.

‘‘චතුන්නවුතිතො කප්පෙ, යං බුද්ධමභිපූජයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

179. ‘‘උපාසිතා සප්පුරිසා, සුතා ධම්මා අභිණ්හසො;

සුත්වාන පටිපජ්ජිස්සං, අඤ්ජසං අමතොගධං.

180. ‘‘භවරාගහතස්ස මෙ සතො, භවරාගො පුන මෙ න විජ්ජති;

න චාහු න ච මෙ භවිස්සති, න ච මෙ එතරහි විජ්ජතී’’ති. –

ගාථාද්වයං අභාසි.

තත්ථ උපාසිතාති පරිචරිතා පටිපත්තිපයිරුපාසනාය පයිරුපාසිතා. සප්පුරිසාති සන්තෙහි සීලාදිගුණෙහි සමන්නාගතා පුරිසා, අරියපුග්ගලා සාරිපුත්තත්ථෙරාදයො. එතෙන පුරිමචක්කද්වයසම්පත්තිමත්තනො දස්සෙති. න හි පතිරූපදෙසවාසෙන විනා සප්පුරිසූපනිස්සයො සම්භවති. සුතා ධම්මාති සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තධම්මා සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිතා. එතෙන අත්තනො බාහුසච්චං දස්සෙන්තො පච්ඡිමචක්කද්වයසම්පත්තිං දස්සෙති. අභිණ්හසොති බහුසො න කාලෙන කාලං. ඉදඤ්ච පදං ‘‘උපාසිතා සප්පුරිසා’’ති එත්ථාපි යොජෙතබ්බං. සුත්වාන පටිපජ්ජිස්සං, අඤ්ජසං අමතොගධන්ති තෙ ධම්මෙ සුත්වා තත්ථ වුත්තරූපාරූපධම්මෙ සලක්ඛණාදිතො පරිග්ගහෙත්වා අනුක්කමෙන විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අමතොගධං නිබ්බානපතිට්ඨං තංසම්පාපකං අඤ්ජසං අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං පටිපජ්ජිං පාපුණිං.

භවරාගහතස්ස මෙ සතොති භවරාගෙන භවතණ්හාය අනාදිමති සංසාරෙ හතස්ස උපද්දුතස්ස මම සතො සමානස්ස, අග්ගමග්ගෙන වා හතභවරාගස්ස. භවරාගො පුන මෙ න විජ්ජතීති තතො එව පුන ඉදානි භවරාගො මෙ නත්ථි. න චාහු න මෙ භවිස්සති, න ච මෙ එතරහි විජ්ජතීති යදිපි පුබ්බෙ පුථුජ්ජනකාලෙ සෙක්ඛකාලෙ ච මෙ භවරාගො අහොසි, අග්ගමග්ගප්පත්තිතො පන පට්ඨාය න චාහු න ච අහොසි, ආයතිම්පි න මෙ භවිස්සති, එතරහි අධුනාපි න ච මෙ විජ්ජති න ච උපලබ්භති, පහීනොති අත්ථො. භවරාගවචනෙනෙව චෙත්ථ තදෙකට්ඨතාය මානාදීනම්පි අභාවො වුත්තොති සබ්බසො පරික්ඛීණභවසංයොජනතං දස්සෙති.

කණ්හදින්නත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.