4. ගඞ්ගාතීරියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

තිණ්ණං මෙ තාලපත්තානන්තිආදිකා ආයස්මතො ගඞ්ගාතීරියත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සාසනෙ අභිප්පසන්නො හුත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පානීයමදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්ස ගහපතිස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, ‘‘දත්තො’’තිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො ඝරාවාසං වසන්තො අගමනීයට්ඨානභාවං අජානිත්වා වීතික්කමං කත්වා පුන අගමනීයට්ඨානභාවං ඤත්වා සංවෙගජාතො පබ්බජිත්වා තං කම්මං ජිගුච්ඡිත්වා ලූඛපටිපත්තිං අනුතිට්ඨන්තො පංසුකූලචීවරං ඡවසිත්තසදිසං මත්තිකාපත්තඤ්ච ගහෙත්වා ගඞ්ගාතීරෙ තීහි තාලපත්තෙහි කුටිකං කත්වා විහාසි, තෙනෙවස්ස ගඞ්ගාතීරියොති සමඤ්ඤා අහොසි. සො ‘‘අරහත්තං අප්පත්වා න කෙනචි සල්ලපිස්සාමී’’ති චිත්තං අධිට්ඨාය පඨමං සංවච්ඡරං තුණ්හීභූතො වචීභෙදං අකරොන්තොව විහාසි. දුතියෙ සංවච්ඡරෙ ගොචරගාමෙ අඤ්ඤතරාය ඉත්ථියා ‘‘මූගො නු ඛො නො’’ති වීමංසිතුකාමාය පත්තෙ ඛීරං ආසිඤ්චන්තියා හත්ථවිහාරෙ කතෙපි ඔකිරිතෙ, ‘‘අලං, භගිනී’’ති වාචං නිච්ඡරි. තතියෙ පන සංවච්ඡරෙ අන්තරවස්සෙව ඝටයන්තො වායමන්තො අරහත්තං පාපුණි, තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.50.51-56) –

‘‘පදුමුත්තරබුද්ධස්ස, භික්ඛුසඞ්ඝෙ අනුත්තරෙ;

පසන්නචිත්තො සුමනො, පානීඝටමපූරයිං.

‘‘පබ්බතග්ගෙ දුමග්ගෙ වා, ආකාසෙ වාථ භූමියං;

යදා පානීයමිච්ඡාමි, ඛිප්පං නිබ්බත්තතෙ මම.

‘‘සතසහස්සිතො කප්පෙ, යං දානමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, දකදානස්සිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහා පන හුත්වා අත්තනො පුබ්බභාගපටිපත්තියා විභාවනමුඛෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

127. ‘‘තිණ්ණං මෙ තාලපත්තානං, ගඞ්ගාතීරෙ කුටී කතා;

ඡවසිත්තොව මෙ පත්තො, පංසුකූලඤ්ච චීවරං.

128. ‘‘ද්වින්නං අන්තරවස්සානං, එකා වාචා මෙ භාසිතා;

තතියෙ අන්තරවස්සම්හි, තමොඛන්ධො පදාලිතො’’ති. – ගාථාද්වයං අභාසි;

තත්ථ තිණ්ණං මෙ තාලපත්තානං, ගඞ්ගාතීරෙ කුටී කතාති තාලරුක්ඛතො පහිතෙහි තීහි තාලපණ්ණෙහි මය්හං වස්සනපරිහරණත්ථං ගඞ්ගාය නදියා තීරෙ කුටිකා කතා. තෙන අත්තනො සෙනාසනසන්තොසං දස්සෙති. වුත්තඤ්හි ධම්මසෙනාපතිනා –

‘‘පල්ලඞ්කෙන නිසින්නස්ස, ජණ්ණුකෙ නාභිවස්සති;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’ති. (ථෙරගා. 985; මි. ප. 6.1.1);

‘‘තාලපත්තීන’’න්තිපි පාඨො, සො එවත්ථො. ඡවසිත්තොව මෙ පත්තොති මය්හං පත්තො ඡවසිත්තසදිසො, මතානං ඛීරසෙචනකුණ්ඩසදිසොති අත්ථො. පංසුකූලඤ්ච චීවරන්ති චීවරඤ්ච මෙ අන්තරමග්ගසුසානාදීසු ඡඩ්ඩිතනන්තකෙහි කතං පංසුකූලං. පදද්වයෙන පරික්ඛාරසන්තොසං දස්සෙති.

ද්වින්නං අන්තරවස්සානන්ති ද්වීසු අන්තරවස්සෙසු පබ්බජිතතො අරහත්තමප්පත්තසංවච්ඡරෙසු. එකා වාචා මෙ භාසිතාති එකා, ‘‘අලං, භගිනී’’ති ඛීරපටික්ඛෙපවාචා එව මයා වුත්තා, අඤ්ඤො තත්ථ වචීභෙදො නාහොසි. තෙන උක්කංසගතං කායවචීසංයමං දස්සෙති. තතියෙ අන්තරවස්සම්හීති තතියස්ස සංවච්ඡරස්ස අබ්භන්තරෙ, තස්මිං අපරිපුණ්ණෙයෙව. තමොඛන්ධො පදාලිතොති අග්ගමග්ගෙන තමොඛන්ධො භින්නො, අවිජ්ජානුසයො සමුච්ඡින්නොති අත්ථො. තෙන තදෙකට්ඨතාය සබ්බකිලෙසානං අනවසෙසප්පහානං වදති.

ගඞ්ගාතීරියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.