2. පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

නයිදං අනයෙනාතිආදිකා ආයස්මතො පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ සීහයොනියං නිබ්බත්තිත්වා පබ්බතගුහායං විහරති. භගවා තස්ස අනුග්ගහං කාතුං ගොචරාය පක්කන්තකාලෙ සයනගුහං පවිසිත්වා නිරොධං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. සීහො ගොචරං ගහෙත්වා නිවත්තො ගුහාද්වාරෙ භගවන්තං දිස්වා හට්ඨතුට්ඨො ජලජථලජපුප්ඵෙහි පූජං කත්වා චිත්තං පසාදෙන්තො භගවතො ආරක්ඛත්ථාය අරඤ්ඤෙ වාළමිගෙ අපනෙතුං තීසු වෙලාසු සීහනාදං නදන්තො බුද්ධගතාය සතියා අට්ඨාසි. යථා පඨමදිවසං, එවං සත්තාහං පූජෙසි. භගවා සත්තාහච්චයෙන නිරොධා වුට්ඨහිත්වා ‘‘වත්තිස්සති ඉමස්ස එත්තකො උපනිස්සයො’’ති තස්ස පස්සන්තස්සෙව ආකාසං පක්ඛන්දිත්වා විහාරමෙව ගතො. සීහො පාලිලෙය්‍යකහත්ථී විය බුද්ධවියොගදුක්ඛං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො කාලං කත්වා හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො නගරවාසීහි සද්ධිං විහාරං ගතො ධම්මදෙසනං සුත්වා සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ කොසම්බියං රඤ්ඤො උතෙනස්ස පුරොහිතපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති භාරද්වාජො නාම නාමෙන. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා පඤ්ච මාණවකසතානි මන්තෙ වාචෙන්තො මහග්ඝසභාවෙන අනනුරූපාචාරත්තා තෙහි පරිච්චජ්ජන්තො රාජගහං ගන්ත්වා භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච ලාභසක්කාරං දිස්වා සාසනෙ පබ්බජිත්වා භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ හුත්වා විචරන්තො සත්ථාරා උපායෙන මත්තඤ්ඤුතාය පතිට්ඨාපිතො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.50.104-109) –

‘‘මිගලුද්දො පුරෙ ආසිං, විපිනෙ විචරං තදා;

අද්දසං විරජං බුද්ධං, සබ්බධම්මාන පාරගුං.

‘‘පියාලඵලමාදාය, බුද්ධසෙට්ඨස්සදාසහං;

පුඤ්ඤක්ඛෙත්තස්ස වීරස්ස, පසන්නො සෙහි පාණිභි.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං ඵලං අදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, ඵලදානස්සිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා ‘‘භගවතො සම්මුඛා යං සාවකෙහි පත්තබ්බං, තං මයා පත්ත’’න්ති, භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච ‘‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’’ති සීහනාදං නදි. තෙන තං භගවා, ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං සීහනාදිකානං යදිදං පිණ්ඩොලභාරද්වාජො’’ති (අ. නි. 1.188, 195) එතදග්ගෙ ඨපෙසි. සො එකදිවසං අත්තනො සන්තිකං උපගතං ගිහිකාලෙ සහායභූතං මච්ඡරිං මිච්ඡාදිට්ඨිබ්‍රාහ්මණං අනුකම්පමානො තස්ස දානකථං කථෙත්වා තෙන ච ‘‘අයං මම ධනං විනාසෙතුකාමො’’ති භකුටිං කත්වාපි ‘‘තුය්හං එකභත්තං දෙමී’’ති වුත්තෙ, ‘‘තං සඞ්ඝස්ස දෙහි මා මය්හ’’න්ති සඞ්ඝස්ස පරිණාමෙසි. පුන බ්‍රාහ්මණෙන ‘‘අයං මං බහූනං දාපෙතුකාමො’’ති අප්පච්චයෙ පකාසිතෙ දුතියදිවසං ධම්මසෙනාපතිනා සඞ්ඝගතාය දක්ඛිණාය මහප්ඵලභාවප්පකාසනෙන තං පසාදෙත්වා, ‘‘අයං බ්‍රාහ්මණො ‘ආහාරගෙධෙන මං දානෙ නීයොජෙසී’ති මඤ්ඤති, ආහාරස්ස පන මයා සබ්බසො පරිඤ්ඤාතභාවං න ජානාති, හන්ද නං ජානාපෙමී’’ති –

123. ‘‘නයිදං අනයෙන ජීවිතං, නාහාරො හදයස්ස සන්තිකො;

ආහාරට්ඨිතිකො සමුස්සයො, ඉති දිස්වාන චරාමි එසනං.

124. ‘‘පඞ්කොති හි නං අවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ලං දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො’’ති. –

ගාථාද්වයං අභාසි.

තත්ථ නයිදං අනයෙන ජීවිතන්ති ඉදං මම ජීවිතං අනයෙන අඤායෙන වෙළුදානපුප්ඵදානාදිඅනෙසනාය න හොති ජීවිතනිකන්තියා අභාවතො. නාහාරො හදයස්ස සන්තිකොති ආහාරො ච ආහරියමානො මග්ගඵලඤාණං විය හදයස්ස චිත්තස්ස සන්තිකරො න හොති, කෙවලං පන සජ්ජුකං ඛුදාපටිඝාතමත්තං කරොතීති අධිප්පායො. අථ වා නාහාරො හදයස්ස සන්තිකොති ආහාරො රසතණ්හාවත්ථු මෙ හදයස්ස සන්තිකො ආසත්තො න හොති රසතණ්හාය එව අභාවතො. ‘‘සන්තිකෙ’’තිපි පඨන්ති. යො හි ආහාරගිද්ධො ලාභසක්කාරප්පසුතො විචරති, තස්ස ආහාරො හදයස්ස සන්තිකෙ නාම අභිණ්හං මනසිකාතබ්බතො. යො පන පරිඤ්ඤාතාහාරො, සො තත්ථ පහීනච්ඡන්දරාගො, න තස්සාහාරො හදයස්ස සන්තිකෙ නාම – ‘‘කථං නු ඛො ලභෙය්‍ය’’න්තිආදිමනසිකරණස්සෙව අභාවතො. යදි හි ජීවිතනිකන්ති ආහාරරසතණ්හා ච නත්ථි, අථ කස්මා පිණ්ඩාය චරසීති අනුයොගං මනසි කත්වා ආහ ‘‘ආහාරට්ඨිතිකො සමුස්සයො, ඉති දිස්වාන චරාමි එසන’’න්ති. ආහාරො භොජනං ඨිති ඨානං පච්චයො එතස්සාති ආහාරට්ඨිතිකො. ‘‘ආහාරපටිබද්ධවුත්තිකො සමුස්සයො කායො’’ඉති දිස්වාන එවං ඤත්වා ඉමමත්ථං බුද්ධියං ඨපෙත්වා චරාමි එසනං, භික්ඛාපරියෙසනං කරොමීති අත්ථො.

පච්චයනිමිත්තං කුලානි උපසඞ්කමන්තො තත්ථ වන්දනපූජනාහි ලාභසක්කාරෙහි ච බජ්ඣතීති එවං මාදිසෙසු න චින්තෙතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පඞ්කො’’තිගාථං අභාසි. තස්සත්ථො – යා අයං පච්චයනිමිත්තං උපගතානං පබ්බජිතානං කුලෙසු ගෙහවාසීසු පවත්තිස්සති ගුණසම්භාවනා පූජනා ච, යස්මා තං අභාවිතත්තානං ඔසීදාපනට්ඨෙන මලීනභාවකරණෙන ච පඞ්කො කද්දමොති බුද්ධාදයො අවෙදයුං අබ්භඤ්ඤාසුං පවෙදෙසුං වා, තස්මා සා සප්පුරිසානං බන්ධාය න හොති සක්කාරාසාය පගෙව පහීනත්තා. අසප්පුරිසස්ස පන සක්කාරාසා දුවිඤ්ඤෙය්‍යසභාවතාය පීළාජනනතො අන්තො තුදනතො උද්ධරිතුං අසක්කුණෙය්‍යතො ච සුඛුමං සල්ලං දුරුබ්බහං. තතො එව තෙන සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො දුරුබ්බහෙය්‍යො තස්ස පහානපටිපත්තියා අප්පටිපජ්ජනතො, සක්කාරාසාපහානෙන පහීනො හොතීති. තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණො ථෙරෙ අභිප්පසන්නො අහොසි.

පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.