3. නන්දකපෙතවත්ථුවණ්ණනා

රාජා පිඞ්ගලකො නාමාති ඉදං නන්දකපෙතවත්ථු. තස්ස කා උප්පත්ති? සත්ථු පරිනිබ්බානතො වස්සසතද්වයස්ස අච්චයෙන සුරට්ඨවිසයෙ පිඞ්ගලො නාම රාජා අහොසි. තස්ස සෙනාපති නන්දකො නාම මිච්ඡාදිට්ඨී විපරීතදස්සනො ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිනා මිච්ඡාගාහං පග්ගය්හ විචරි. තස්ස ධීතා උත්තරා නාම උපාසිකා පතිරූපෙ කුලෙ දින්නා අහොසි. නන්දකො පන කාලං කත්වා විඤ්ඣාටවියං මහති නිග්‍රොධරුක්ඛෙ වෙමානිකපෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්මිං කාලකතෙ උත්තරා සුචිසීතලගන්ධොදකපූරිතං පානීයඝටං කුම්මාසාභිසඞ්ඛතෙහි වණ්ණගන්ධරසසම්පන්නෙහි පූවෙහි පරිපුණ්ණසරාවකඤ්ච අඤ්ඤතරස්ස ඛීණාසවත්ථෙරස්ස දත්වා ‘‘අයං දක්ඛිණා මය්හං පිතු උපකප්පතූ’’ති උද්දිසි, තස්ස තෙන දානෙන දිබ්බපානීයං අපරිමිතා ච පූවා පාතුභවිංසු. තං දිස්වා සො එවං චින්තෙසි – ‘‘පාපකං වත මයා කතං, යං මහාජනො ‘නත්ථි දින්න’න්තිආදිනා මිච්ඡාගාහං ගාහිතො. ඉදානි පන පිඞ්ගලො රාජා ධම්මාසොකස්ස රඤ්ඤො ඔවාදං දාතුං ගතො, සො තං තස්ස දත්වා ආගමිස්සති, හන්දාහං නත්ථිකදිට්ඨිං විනොදෙස්සාමී’’ති. න චිරෙනෙව ච පිඞ්ගලො රාජා ධම්මාසොකස්ස රඤ්ඤො ඔවාදං දත්වා පටිනිවත්තන්තො මග්ගං පටිපජ්ජි.

අථ සො පෙතො අත්තනො වසනට්ඨානාභිමුඛං තං මග්ගං නිම්මිනි. රාජා ඨිතමජ්ඣන්හිකෙ සමයෙ තෙන මග්ගෙන ගච්ඡති. තස්ස ගඡන්තස්ස පුරතො මග්ගො දිස්සති, පිට්ඨිතො පනස්ස අන්තරධායති. සබ්බපච්ඡතො ගච්ඡන්තො පුරිසො මග්ගං අන්තරහිතං දිස්වා භීතො විස්සරං විරවන්තො ධාවිත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි, තං සුත්වා රාජා භීතො සංවිග්ගමානසො හත්ථික්ඛන්ධෙ ඨත්වා චතස්සො දිසා ඔලොකෙන්තො පෙතස්ස වසනනිග්‍රොධරුක්ඛං දිස්වා තදභිමුඛො අගමාසි සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය. අථානුක්කමෙන රඤ්ඤෙ තං ඨානං පත්තෙ පෙතො සබ්බාභරණවිභූසිතො රාජානං උපසඞ්කමිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා පූවෙ ච පානීයඤ්ච දාපෙසි. රාජා සපරිජනො න්හත්වා පූවෙ ඛාදිත්වා පානීයං පිවිත්වා පටිප්පස්සද්ධමග්ගකිලමථො ‘‘දෙවතා නුසි ගන්ධබ්බො’’තිආදිනා පෙතං පුච්ඡි. පෙතො ආදිතො පට්ඨාය අත්තනො පවත්තිං ආචික්ඛිත්වා රාජානං මිච්ඡාදස්සනතො විමොචෙත්වා සරණෙසු සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙසි. තමත්ථං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරා –

658. ‘‘රාජා පිඞ්ගලකො නාම, සුරට්ඨානං අධිපති අහු;

මොරියානං උපට්ඨානං ගන්ත්වා, සුරට්ඨං පුනරාගමා.

659. ‘‘උණ්හෙ මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ, රාජා පඞ්කං උපාගමි;

අද්දස මග්ගං රමණීයං, පෙතානං තං වණ්ණුපථං.

660. සාරථිං ආමන්තයී රාජා –

‘‘‘අයං මග්ගො රමණීයො, ඛෙමො සොවත්ථිකො සිවො;

ඉමිනා සාරථි යාම, සුරට්ඨානං සන්තිකෙ ඉතො’.

661. ‘‘තෙන පායාසි සොරට්ඨො, සෙනාය චතුරඞ්ගිනියා;

උබ්බිග්ගරූපො පුරිසො, සොරට්ඨං එතදබ්‍රවි.

662. ‘‘‘කුම්මග්ගං පටිපන්නම්හා, භිංසනං ලොමහංසනං;

පුරතො දිස්සති මග්ගො, පච්ඡතො ච න දිස්සති.

663. ‘‘‘කුම්මග්ගං පටිපන්නම්හා, යමපුරිසාන සන්තිකෙ;

අමානුසො වායති ගන්ධො, ඝොසො සුය්‍යති දාරුණො’.

664. ‘‘සංවිග්ගො රාජා සොරට්ඨො, සාරථිං එතදබ්‍රවි;

‘කුම්මග්ගං පටිපන්නම්හා, භිංසනං ලොමහංසනං;

පුරතො දිස්සති මග්ගො, පච්ඡතො ච න දිස්සති.

665. ‘‘‘කුම්මග්ගං පටිපන්නම්හා, යමපුරිසාන සන්තිකෙ;

අමානුසො වායති ගන්ධො, ඝොසො සුය්‍යති දාරුණො’.

666. ‘‘හත්ථික්ඛන්ධං සමාරුය්හ, ඔලොකෙන්තො චතුද්දිසා;

අද්දස නිග්‍රොධං රමණීයං, පාදපං ඡායාසම්පන්නං;

නීලබ්භවණ්ණසදිසං, මෙඝවණ්ණසිරීනිභං.

667. ‘‘සාරථිං ආමන්තයී රාජා, ‘කිං එසො දිස්සති බ්‍රහා;

නීලබ්භවණ්ණසදිසො, මෙඝවණ්ණසිරීනිභො’.

668. ‘‘නිග්‍රොධො සො මහාරාජ, පාදපො ඡායාසම්පන්නො;

නීලබ්භවණ්ණසදිසො, මෙඝවණ්ණසිරීනිභො.

669. ‘‘තෙන පායාසි සොරට්ඨො, යෙන සො දිස්සතෙ බ්‍රහා;

නීලබ්භවණ්ණසදිසො, මෙඝවණ්ණසිරීනිභො.

670. ‘‘හත්ථික්ඛන්ධතො ඔරුය්හ, රාජා රුක්ඛං උපාගමි;

නිසීදි රුක්ඛමූලස්මිං, සාමච්චො සපරිජ්ජනො;

පූරං පානීයසරකං, පූවෙ විත්තෙ ච අද්දස.

671. ‘‘පුරිසො ච දෙවවණ්ණී, සබ්බාභරණභූසිතො;

උපසඞ්කමිත්වා රාජානං, සොරට්ඨං එතදබ්‍රවි.

672. ‘‘‘ස්වාගතං තෙ මහාරාජ, අථො තෙ අදුරාගතං;

පිවතු දෙවො පානීයං, පූවෙ ඛාද අරින්දම’.

673. ‘‘පිවිත්වා රාජා පානීයං, සාමච්චො සපරිජ්ජනො;

පූවෙ ඛාදිත්වා පිත්වා ච, සොරට්ඨො එතදබ්‍රවි.

674. ‘‘දෙවතා නුසි ගන්ධබ්බො, අදු සක්කො පුරින්දදො;

අජානන්තා තං පුච්ඡාම, කථං ජානෙමු තං මයන්ති.

675. ‘‘නාම්හි දෙවො න ගන්ධබ්බො, නාපි සක්කො පුරින්දදො;

පෙතො අහං මහාරාජ, සුරට්ඨා ඉධ මාගතොති.

676. ‘‘කිංසීලො කිංසමාචාරො, සුරට්ඨස්මිං පුරෙ තුවං;

කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, ආනුභාවො අයං තවාති.

677. ‘‘තං සුණොහි මහාරාජ, අරින්දම රට්ඨවඩ්ඪන;

අමච්චා පාරිසජ්ජා ච, බ්‍රාහ්මණො ච පුරොහිතො.

678. ‘‘සුරට්ඨස්මිං අහං දෙව, පුරිසො පාපචෙතසො;

මිච්ඡාදිට්ඨි ච දුස්සීලො, කදරියො පරිභාසකො.

679. ‘‘දදන්තානං කරොන්තානං, වාරයිස්සං බහුජ්ජනං;

අඤ්ඤෙසං දදමානානං, අන්තරායකරො අහං.

680. ‘‘විපාකො නත්ථි දානස්ස, සංයමස්ස කුතො ඵලං;

නත්ථි ආචරියො නාම, අදන්තං කො දමෙස්සති.

681. ‘‘සමතුල්‍යානි භූතානි, කුතො ජෙට්ඨාපචායිකො;

නත්ථි බලං වීරියං වා, කුතො උට්ඨානපොරිසං.

682. ‘‘නත්ථි දානඵලං නාම, න විසොධෙති වෙරිනං;

ලද්ධෙය්‍යං ලභතෙ මච්චො, නියතිපරිණාමජං.

683. ‘‘නත්ථි මාතා පිතා භාතා, ලොකො නත්ථි ඉතො පරං;

නත්ථි දින්නං නත්ථි හුතං, සුනිහිතං න විජ්ජති.

684. ‘‘යොපි හනෙය්‍ය පුරිසං, පරස්ස ඡින්දතෙ සිරං;

න කොචි කඤ්චි හනති, සත්තන්නං විවරමන්තරෙ.

685. ‘‘අච්ඡෙජ්ජාභෙජ්ජො හි ජීවො, අට්ඨංසො ගුළපරිමණ්ඩලො;

යොජනානං සතං පඤ්ච, කො ජීවං ඡෙත්තුමරහති.

686. ‘‘යථා සුත්තගුළෙ ඛිත්තෙ, නිබ්බෙඨෙන්තං පලායති;

එවමෙව ච සො ජීවො, නිබ්බෙඨෙන්තො පලායති.

687. ‘‘යථා ගාමතො නික්ඛම්ම, අඤ්ඤං ගාමං පවිසති;

එවමෙව ච සො ජීවො, අඤ්ඤං බොන්දිං පවිසති.

688. ‘‘යථා ගෙහතො නික්ඛම්ම, අඤ්ඤං ගෙහං පවිසති;

එවමෙව ච සො ජීවො, අඤ්ඤං බොන්දිං පවිසති.

689. ‘‘චුල්ලාසීති මහාකප්පිනො, සතසහස්සානි හි;

යෙ බාලා යෙ ච පණ්ඩිතා, සංසාරං ඛෙපයිත්වාන;

දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සරෙ.

690. ‘‘මිතානි සුඛදුක්ඛානි, දොණෙහි පිටකෙහි ච;

ජිනො සබ්බං පජානාති, සම්මූළ්හා ඉතරා පජා.

691. ‘‘එවංදිට්ඨි පුරෙ ආසිං, සම්මූළ්හො මොහපාරුතො;

මිච්ඡාදිට්ඨි ච දුස්සීලො, කදරියො පරිභාසකො.

692. ‘‘ඔරං මෙ ඡහි මාසෙහි, කාලකිරියා භවිස්සති;

එකන්තකටුකං ඝොරං, නිරයං පපතිස්සහං.

693. ‘‘චතුක්කණ්ණං චතුද්වාරං, විභත්තං භාගසො මිතං;

අයොපාකාරපරියන්තං, අයසා පටිකුජ්ජිතං.

694. ‘‘තස්ස අයොමයා භූමි, ජලිතා තෙජසා යුතා;

සමන්තා යොජනසතං, ඵරිත්වා තිට්ඨති සබ්බදා.

695. ‘‘වස්සානි සතසහස්සානි, ඝොසො සුය්‍යති තාවදෙ;

ලක්ඛො එසො මහාරාජ, සතභාගවස්සකොටියො.

696. ‘‘කොටිසතසහස්සානි, නිරයෙ පච්චරෙ ජනා;

මිච්ඡාදිට්ඨී ච දුස්සීලා, යෙ ච අරියූපවාදිනො.

697. ‘‘තත්ථාහං දීඝමද්ධානං, දුක්ඛං වෙදිස්ස වෙදනං;

ඵලං පාපස්ස කම්මස්ස, තස්මා සොචාමහං භුසං.

698. ‘‘තං සුණොහි මහාරාජ, අරින්දම රට්ඨවඩ්ඪන;

ධීතා මය්හං මහාරාජ, උත්තරා භද්දමත්ථු තෙ.

699. ‘‘කරොති භද්දකං කම්මං, සීලෙසුපොසථෙ රතා;

සඤ්ඤතා සංවිභාගී ච, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා.

700. ‘‘අඛණ්ඩකාරී සික්ඛාය, සුණ්හා පරකුලෙසු ච;

උපාසිකා සක්‍යමුනිනො, සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො.

701. ‘‘භික්ඛු ච සීලසම්පන්නො, ගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි;

ඔක්ඛිත්තචක්ඛු සතිමා, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො.

702. ‘‘සපදානං චරමානො, අගමා තං නිවෙසනං;

තමද්දස මහාරාජ, උත්තරා භද්දමත්ථු තෙ.

703. ‘‘පූරං පානීයසරකං, පූවෙ විත්තෙ ච සා අදා;

පිතා මෙ කාලකතො භන්තෙ, තස්සෙතං උපකප්පතු.

704. ‘‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, විපාකො උදපජ්ජථ;

භුඤ්ජාමි කාමකාමීහං, රාජා වෙස්සවණො යථා.

705. ‘‘තං සුණොහි මහාරාජ, අරින්දම රට්ඨවඩ්ඪන;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, බුද්ධො අග්ගො පවුච්චති;

තං බුද්ධං සරණං ගච්ඡ, සපුත්තදාරො අරින්දම.

706. ‘‘අට්ඨඞ්ගිකෙන මග්ගෙන, ඵුසන්ති අමතං පදං;

තං ධම්මං සරණං ගච්ඡ, සපුත්තදාරො අරින්දම.

707. ‘‘චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙ ඨිතා;

එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතො;

තං සඞ්ඝං සරණං ගච්ඡ, සපුත්තදාරො අරින්දම.

708. ‘‘පාණාතිපාතා විරමස්සු ඛිප්පං, ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයස්සු;

අමජ්ජපො මා ච මුසා අභාණි, සකෙන දාරෙන ච හොහි තුට්ඨොති.

709. ‘‘අත්ථකාමොසි මෙ යක්ඛ, හිතකාමොසි දෙවතෙ;

කරොමි තුය්හං වචනං, ත්වංසි ආචරියො මම.

710. ‘‘උපෙමි සරණං බුද්ධං, ධම්මඤ්චාපි අනුත්තරං;

සඞ්ඝඤ්ච නරදෙවස්ස, ගච්ඡාමි සරණං අහං.

711. ‘‘පාණාතිපාතා විරමාමි ඛිප්පං, ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයාමි;

අමජ්ජපො නො ච මුසා භණාමි, සකෙන දාරෙන ච හොමි තුට්ඨො.

712. ‘‘ඔඵුණාමි මහාවාතෙ, නදියා සීඝගාමියා;

වමාමි පාපිකං දිට්ඨිං, බුද්ධානං සාසනෙ රතො.

713. ‘‘ඉදං වත්වාන සොරට්ඨො, විරමිත්වා පාපදස්සනා;

නමො භගවතො කත්වා, පාමොක්ඛො රථමාරුහී’’ති. – ගාථායො අවොචුං;

658-9. තත්ථ රාජා පිඞ්ගලකො නාම, සුරට්ඨානං අධිපති අහූති පිඞ්ගලචක්ඛුතාය ‘‘පිඞ්ගලො’’ති පාකටනාමො සුරට්ඨදෙසස්ස ඉස්සරො රාජා අහොසි. මොරියානන්ති මොරියරාජූනං, ධම්මාසොකං සන්ධාය වදති. සුරට්ඨං පුනරාගමාති සුරට්ඨස්ස විසයං උද්දිස්ස සුරට්ඨගාමිමග්ගං පච්චාගඤ්ඡි. පඞ්කන්ති මුදුභූමිං. වණ්ණුපථන්ති පෙතෙන නිම්මිතං මරූභූමිමග්ගං.

660. ඛෙමොති නිබ්භයො. සොවත්ථිකොති සොත්ථිභාවාවහො. සිවොති අනුපද්දවො. සුරට්ඨානං සන්තිකෙ ඉතොති ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡන්තා මයං සුරට්ඨවිසයස්ස සමීපෙයෙව.

661-2. සොරට්ඨොති සුරට්ඨාධිපති. උබ්බිග්ගරූපොති උත්‍රස්තසභාවො. භිංසනන්ති භයජනනං. ලොමහංසනන්ති භිංසනකභාවෙන ලොමානං හංසාපනං.

663. යමපුරිසාන සන්තිකෙති පෙතානං සමීපෙ වත්තාම. අමානුසො වායති ගන්ධොති පෙතානං සරීරගන්ධො වායති. ඝොසො සුය්‍යති දාරුණොති පච්චෙකනිරයෙසු කාරණං කාරියමානානං සත්තානං ඝොරතරො සද්දො සුය්‍යති.

666. පාදපන්ති පාදසදිසෙහි මූලාවයවෙහි උදකස්ස පිවනතො ‘‘පාදපො’’ති ලද්ධනාමං තරුං. ඡායාසම්පන්නන්ති සම්පන්නච්ඡායං. නීලබ්භවණ්ණසදිසන්ති වණ්ණෙන නීලමෙඝසදිසං. මෙඝවණ්ණසිරීනිභන්ති මෙඝවණ්ණසණ්ඨානං හුත්වා ඛායමානං.

670. පූරං පානීයසරකන්ති පානීයෙන පුණ්ණං පානීයභාජනං. පූවෙති ඛජ්ජකෙ. විත්තෙති විත්තිජනනෙ මධුරෙ මනුඤ්ඤෙ තහිං තහිං සරාවෙ පූරෙත්වා ඨපිතපූවෙ අද්දස.

672. අථො තෙ අදුරාගතන්ති එත්ථ අථොති නිපාතමත්තං, අවධාරණත්ථෙ වා, මහාරාජ, තෙ ආගතං දුරාගතං න හොති, අථ ඛො ස්වාගතමෙවාති මයං සම්පටිච්ඡාමාති අත්ථො. අරින්දමාති අරීනං දමනසීල.

677. අමච්චා පාරිසජ්ජාති අමච්චා පාරිසජ්ජා ච වචනං සුණන්තු, බ්‍රාහ්මණො ච තුය්හං පුරොහිතො තං සුණාතූති යොජනා.

678. සුරට්ඨස්මිං අහන්ති සුරට්ඨදෙසෙ අහං. දෙවාති රාජානං ආලපති. මිච්ඡාදිට්ඨීති නත්ථිකදිට්ඨියා විපරීතදස්සනො. දුස්සීලොති නිස්සීලො. කදරියොති ථද්ධමච්ඡරී. පරිභාසකොති සමණබ්‍රාහ්මණානං අක්කොසකො.

679. වාරයිස්සන්ති වාරෙසිං. අන්තරායකරො අහන්ති දානං දදන්තානං උපකාරං කරොන්තානං අන්තරායකරො හුත්වා අඤ්ඤෙසඤ්ච පරෙසං දානං දදමානානං දානමයපුඤ්ඤතො අහං බහුජනං වාරයිස්සං වාරෙසින්ති යොජනා.

680. විපාකො නත්ථි දානස්සාතිආදි වාරිතාකාරදස්සනං. තත්ථ විපාකො නත්ථි දානස්සාති දානං දදතො තස්ස විපාකො ආයතිං පත්තබ්බඵලං නත්ථීති විපාකං පටිබාහති. සංයමස්ස කුතො ඵලන්ති සීලස්ස පන කුතො නාම ඵලං, සබ්බෙන සබ්බං තං නත්ථීති අධිප්පායො. නත්ථි ආචරියො නාමාති ආචාරසමාචාරසික්ඛාපකො ආචරියො නාම කොචි නත්ථි. සභාවතො එව හි සත්තා දන්තා වා අදන්තා වා හොන්තීති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අදන්තං කො දමෙස්සතී’’ති.

681. සමතුල්‍යානි භූතානීති ඉමෙ සත්තා සබ්බෙපි අඤ්ඤමඤ්ඤං සමසමා, තස්මා ජෙට්ඨො එව නත්ථි, කුතො ජෙට්ඨාපචායිකො, ජෙට්ඨාපචායනපුඤ්ඤං නාම නත්ථීති අත්ථො. නත්ථි බලන්ති යම්හි අත්තනො බලෙ පතිට්ඨිතා සත්තා වීරියං කත්වා මනුස්සසොභග්‍යතං ආදිං කත්වා යාවඅරහත්තං සම්පත්තියො පාපුණන්ති, තං වීරියබලං පටික්ඛිපති. වීරියං වා නත්ථි කුතො උට්ඨානපොරිසන්ති ඉදං නො පුරිසවීරියෙන පුරිසකාරෙන පවත්තන්ති එවං පවත්තවාදපටික්ඛෙපවසෙන වුත්තං.

682. නත්ථි දානඵලං නාමාති දානස්ස ඵලං නාම කිඤ්චි නත්ථි, දෙය්‍යධම්මපරිච්චාගො භස්මනිහිතං විය නිප්ඵලො එවාති අත්ථො. න විසොධෙති වෙරිනන්ති එත්ථ වෙරිනන්ති වෙරවන්තං වෙරානං වසෙන පාණාතිපාතාදීනං වසෙන ච කතපාපං පුග්ගලං දානසීලාදිවතතො න විසොධෙති, කදාචිපි සුද්ධං න කරොති. පුබ්බෙ ‘‘විපාකො නත්ථි දානස්සා’’තිආදි දානාදිතො අත්තනො පරෙසං නිවාරිතාකාරදස්සනං, ‘‘නත්ථි දානඵලං නාමා’’තිආදි පන අත්ථනො මිච්ඡාභිනිවෙසදස්සනන්ති දට්ඨබ්බං. ලද්ධෙය්‍යන්ති ලද්ධබ්බං. කථං පන ලද්ධබ්බන්ති ආහ ‘‘නියතිපරිණාමජ’’න්ති. අයං සත්තො සුඛං වා දුක්ඛං වා ලභන්තො නියතිවිපරිණාමවසෙනෙව ලභති, න කම්මස්ස කතත්තා, න ඉස්සරාදිනා චාති අධිප්පායො.

683. නත්ථි මාතා පිතා භාතාති මාතාදීසු සම්මාපටිපත්තිමිච්ඡාපටිපත්තීනං ඵලාභාවං සන්ධාය වදති. ලොකො නත්ථි ඉතො පරන්ති ඉතො ඉධලොකතො පරලොකො නාම කොචි නත්ථි, තත්ථ තත්ථෙව සත්තා උච්ඡිජ්ජන්තීති අධිප්පායො. දින්නන්ති මහාදානං. හුතන්ති පහෙනකසක්කාරො, තදුභයම්පි ඵලාභාවං සන්ධාය ‘‘නත්ථී’’ති පටික්ඛිපති. සුනිහිතන්ති සුට්ඨු නිහිතං. න විජ්ජතීති යං සමණබ්‍රාහ්මණානං දානං නාම ‘‘අනුගාමිකනිධී’’ති වදන්ති, තං න විජ්ජති. තෙසං තං වාචාවත්ථුමත්තමෙවාති අධිප්පායො.

684. න කොචි කඤ්චි හනතීති යො පුරිසො පරං පුරිසං හනෙය්‍ය, පරස්ස පුරිසස්ස සීසං ඡින්දෙය්‍ය, තත්ථ පරමත්ථතො න කොචි කඤ්චි හනති, සත්තන්නං කායානං ඡිද්දභාවතො හනන්තො විය හොති. කථං සත්ථපහාරොති ආහ ‘‘සත්තන්නං විවරමන්තරෙ’’ති. පථවීආදීනං සත්තන්නං කායානං විවරභූතෙ අන්තරෙ ඡිද්දෙ සත්ථං පවිසති, තෙන සත්තා අසිආදීහි පහතා විය හොන්ති, ජීවො විය පන සෙසකායාපි නිච්චසභාවත්තා න ඡිජ්ජන්තීති අධිප්පායො.

685. අච්ඡෙජ්ජාභෙජ්ජො හි ජීවොති අයං සත්තානං ජීවො සත්ථාදීහි න ඡින්දිතබ්බො න භින්දිතබ්බො නිච්චසභාවත්තා. අට්ඨංසො ගුළපරිමණ්ඩලොති සො පන ජීවො කදාචි අට්ඨංසො හොති කදාචි ගුළපරිමණ්ඩලො. යොජනානං සතං පඤ්චාති කෙවලීභාවං පත්තො පඤ්චයොජනසතුබ්බෙධො හොති. කො ජීවං ඡෙත්තුමරහතීති නිච්චං නිබ්බිකාරං ජීවං කො නාම සත්ථාදීහි ඡින්දිතුං අරහති, න සො කෙනචි විකොපනෙය්‍යොති වදති.

686. සුත්තගුළෙති වෙඨෙත්වා කතසුත්තගුළෙ. ඛිත්තෙති නිබ්බෙඨනවසෙන ඛිත්තෙ. නිබ්බෙඨෙන්තං පලායතීති පබ්බතෙ වා රුක්ඛග්ගෙ වා ඨත්වා නිබ්බෙඨියමානං ඛිත්තං සුත්තගුළං නිබ්බෙඨෙන්තමෙව ගච්ඡති, සුත්තෙ ඛීණෙ න ගච්ඡති. එවමෙවන්ති යථා තං සුත්තගුළං නිබ්බෙඨියමානං ගච්ඡති, සුත්තෙ ඛීණෙ න ගච්ඡති, එවමෙව සො ජීවො ‘‘චුල්ලාසීති මහාකප්පිනො සතසහස්සානී’’ති වුත්තකාලමෙව අත්තභාවගුළං නිබ්බෙඨෙන්තො පලායති පවත්තති, තතො උද්ධං න පවත්තති.

687. එවමෙව ච සො ජීවොති යථා කොචි පුරිසො අත්තනො නිවාසගාමතො නික්ඛමිත්වා තතො අඤ්ඤං ගාමං පවිසති කෙනචිදෙව කරණීයෙන, එවමෙව සො ජීවො ඉතො සරීරතො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤං අපරං සරීරං නියතවසෙන පවිසතීති අධිප්පායො. බොන්දින්ති කායං.

689. චුල්ලාසීතීති චතුරාසීති. මහාකප්පිනොති මහාකප්පානං. තත්ථ ‘‘එකම්හා මහාසරා අනොතත්තාදිතො වස්සසතෙ වස්සසතෙ කුසග්ගෙන එකෙකං උදකබින්දුං නීහරන්තෙ ඉමිනා උපක්කමෙන සත්තක්ඛත්තුං තම්හි සරෙ නිරුදකෙ ජාතෙ එකො මහාකප්පො නාම හොතී’’ති වත්වා ‘‘එවරූපානං මහාකප්පානං චතුරාසීතිසතසහස්සානි සංසාරස්ස පරිමාණ’’න්ති වදන්ති. යෙ බාලා යෙ ච පණ්ඩිතාති යෙ අන්ධබාලා, යෙ ච සප්පඤ්ඤා, සබ්බෙපි තෙ. සංසාරං ඛෙපයිත්වානාති යථාවුත්තකාලපරිච්ඡෙදං සංසාරං අපරාපරුප්පත්තිවසෙන ඛෙපෙත්වා. දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සරෙති වට්ටදුක්ඛස්ස පරියන්තං පරියොසානං කරිස්සන්ති. පණ්ඩිතාපි අන්තරා සුජ්ඣිතුං න සක්කොන්ති, බාලාපි තතො උද්ධං නප්පවත්තන්තීති තස්ස ලද්ධි.

690. මිතානි සුඛදුක්ඛානි, දොණෙහි පිටකෙහි චාති සත්තානං සුඛදුක්ඛානි නාම දොණෙහි පිටකෙහි මානභාජනෙහි මිතානි විය යථාවුත්තකාලපරිච්ඡෙදෙනෙව පරිමිතත්තා පච්චෙකඤ්ච තෙසං තෙසං සත්තානං තානි නියතිපරිණාමජානි පරිමිතානි. තයිදං ජිනො සබ්බං පජානාති ජිනභූමියං ඨිතො කෙවලං පජානාති සංසාරස්ස සමතික්කන්තත්තා. සංසාරෙ පන පරිබ්භමති සම්මූළ්හායං ඉතරා පජා.

691. එවංදිට්ඨි පුරෙ ආසින්ති යථාවුත්තනත්ථිකදිට්ඨිකො පුබ්බෙව අහං අහොසිං. සම්මූළ්හො මොහපාරුතොති යථාවුත්තාය දිට්ඨියා හෙතුභූතෙන සම්මොහෙන සම්මූළ්හො, තංසහජාතෙන පන මොහෙන පාරුතො, පටිච්ඡාදිතකුසලබීජොති අධිප්පායො.

692. එවං පුබ්බෙ යා අත්තනො උප්පන්නා පාපදිට්ඨි, තස්සා වසෙන කතං පාපකම්මං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනා ආයතිං අනුභවිතබ්බං තස්ස ඵලං දස්සෙන්තො ‘‘ඔරං මෙ ඡහි මාසෙහී’’තිආදිමාහ.

695-7. තත්ථ වස්සානි සතසහස්සානීති වස්සානං සතසහස්සානි, අතික්කමිත්වාති වචනසෙසො. භුම්මත්ථෙ වා එතං පච්චත්තවචනං, වස්සෙසු සතසහස්සෙසු වීතිවත්තෙසූති අත්ථො. ඝොසො සුය්‍යති තාවදෙති යදා එත්තකො කාලො අතික්කන්තො හොති, තාවදෙව තස්මිං කාලෙ ‘‘ඉධ පච්චන්තානං වො මාරිසා වස්සසතසහස්සපරිමාණො කාලො අතීතො’’ති එවං තස්මිං නිරයෙ සද්දො සුය්‍යති. ලක්ඛො එසො, මහාරාජ, සතභාගවස්සකොටියොති සතභාගා සතකොට්ඨාසා වස්සකොටියො, මහාරාජ, නිරයෙ පච්චන්තානං සත්තානං ආයුනො එසො ලක්ඛො එසො පරිච්ඡෙදොති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – දසදසකං සතං නාම, දස සතානි සහස්සං නාම, දසදසසහස්සානි සතසහස්සං නාම, සතසතසහස්සානි කොටි නාම, තාසං කොටීනං වසෙන සතසහස්සවස්සකොටියො සතභාගා වස්සකොටියො. සා ච ඛො නෙරයිකානංයෙව වස්සගණනාවසෙන වෙදිතබ්බා, න මනුස්සානං, දෙවානං වා. ඊදිසානි අනෙකානි වස්සකොටිසතසහස්සානි නෙරයිකානං ආයු. තෙනාහ ‘‘කොටිසතසහස්සානි, නිරයෙ පච්චරෙ ජනා’’ති. යාදිසෙන පන පාපෙන සත්තා එවං නිරයෙසු පච්චන්ති, තං නිගමනවසෙන දස්සෙතුං ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨී ච දුස්සීලා, යෙ ච අරියූපවාදිනො’’ති වුත්තං. වෙදිස්සන්ති අනුභවිස්සං.

698-706. එවං ආයතිං අත්තනා අනුභවිතබ්බං පාපඵලං දස්සෙත්වා ඉදානි ‘‘කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, ආනුභාවො අයං තවා’’ති රඤ්ඤා පුච්ඡිතමත්ථං ආචික්ඛිත්වා තං සරණෙසු චෙව සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙතුකාමො ‘‘තං සුණොහි මහාරාජා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සීලෙසුපොසථෙ රතාති නිච්චසීලෙසු ච උපොසථසීලෙසු ච අභිරතා. අදාති අදාසි. තං ධම්මන්ති තං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං අමතපදඤ්ච.

709-12. එවං පෙතෙන සරණෙසු සීලෙසු ච සමාදපිතො රාජා පසන්නමානසො තෙන අත්තනො කතං උපකාරං තාව කිත්තෙත්වා සරණාදීසු පතිට්ඨහන්තො ‘‘අත්ථකාමො’’තිආදිකා තිස්සො ගාථා වත්වා පුබ්බෙ අත්තනා ගහිතාය පාපිකාය දිට්ඨියා පටිනිස්සට්ඨභාවං පකාසෙන්තො ‘‘ඔඵුණාමී’’ති ගාථමාහ.

තත්ථ ඔඵුණාමි මහාවාතෙති මහන්තෙ වාතෙ වායන්තෙ භුසං විය තං පාපකං දිට්ඨිං, යක්ඛ, තව ධම්මදෙසනාවාතෙ ඔඵුණාමි නිද්ධුනාමි. නදියා වා සීඝගාමියාති සීඝසොතාය මහානදියා වා තිණකට්ඨපණ්ණකසටං විය පාපිකං දිට්ඨිං පවාහෙමීති අධිප්පායො. වමාමි පාපිකං දිට්ඨින්ති මම මනොමුඛගතං පාපිකං දිට්ඨිං උච්ඡඩ්ඩයාමි. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘බුද්ධානං සාසනෙ රතො’’ති. යස්මා එකංසෙන අමතාවහෙ බුද්ධානං භගවන්තානං සාසනෙ රතො අභිරතො, තස්මා තං දිට්ඨිසඞ්ඛාතං විසං වමාමීති යොජනා.

713. ති ඔසානගාථා සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා. තත්ථ පාමොක්ඛොතිපාචීනදිසාභිමුඛො හුත්වා. රථමාරුහීති රාජා ගමනසජ්ජං අත්තනො රාජරථං අභිරුහි, ආරුය්හ යක්ඛානුභාවෙන තං දිවසමෙව අත්තනො නගරං පත්වා රාජභවනං පාවිසි. සො අපරෙන සමයෙන ඉමං පවත්තිං භික්ඛූනං ආරොචෙසි, භික්ඛූ තං ථෙරානං ආරොචෙසුං, ථෙරා තතියසඞ්ගීතියං සඞ්ගහං ආරොපෙසුං.

නන්දකපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.