55. ආසවක්ඛයඤාණනිද්දෙසවණ්ණනා
107. ආසවක්ඛයඤාණනිද්දෙසෙ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියාදීනි වුත්තත්ථානි. කති ඨානානි ගච්ඡතීති එකෙකස්ස උප්පත්තිට්ඨානනියමනත්ථං පුච්ඡා. එකං ඨානං ගච්ඡතීති එකස්මිං ඨානෙ උප්පජ්ජතීති වුත්තං හොති. උප්පත්තිඔකාසට්ඨානඤ්හි තිට්ඨති එත්ථාති ඨානන්ති වුච්චති. ඡ ඨානානීති ඡ මග්ගඵලක්ඛණෙ. ඉන්ද්‍රියානං අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියාදීසු තීසු එකෙකමෙව අධිකං හොතීති දස්සනත්ථං සද්ධින්ද්‍රියං අධිමොක්ඛපරිවාරං හොතීතිආදි වුත්තං. යථා ‘‘සද්ධින්ද්‍රියස්ස අධිමොක්ඛට්ඨො’’තිආදීසු (පටි. ම. 1.12) අධිමොක්ඛාදයො සද්ධින්ද්‍රියාදීනං කිච්චවසෙන වුත්තා, එවමිධාපි ‘‘අධිමොක්ඛපරිවාරං හොතී’’ති සද්ධින්ද්‍රියං අධිමොක්ඛත්ථෙන පරිවාරං හොතීති වුත්තං හොති. එස නයො සෙසෙසුපි. පරිවාරන්ති ච ලිඞ්ගවිපල්ලාසො කතො. පඤ්ඤින්ද්‍රියන්ති අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියමෙව පජානනසභාවදස්සනත්ථං විසුං කත්වා වුත්තං. අභිධම්මෙපි (විභ. 219) හි පඤ්ඤාය කිච්චවිසෙසදස්සනත්ථං මග්ගක්ඛණෙ ච ඵලක්ඛණෙ ච එකාව පඤ්ඤා අට්ඨධා විභත්තා. අභිසන්දනපරිවාරන්ති න්හානියචුණ්ණානං උදකං විය චිත්තචෙතසිකානං සිනෙහනකිච්චෙන පරිවාරං හොති. ඉදං සොමනස්සසම්පයුත්තමග්ගවසෙනෙව වුත්තං. උපෙක්ඛාසම්පයුත්තමග්ගෙ පන සොමනස්සින්ද්‍රියට්ඨානෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං දට්ඨබ්බං. තං පන සම්පයුත්තානං නාතිඋපබ්‍රූහනපරිවාරන්ති ගහෙතබ්බං. පවත්තසන්තතාධිපතෙය්‍යපරිවාරන්ති පවත්තා සන්තති පවත්තසන්තති, වත්තමානසන්තානන්ති අත්ථො. අධිපතිභාවො ආධිපතෙය්‍යං, පවත්තසන්තතියා ආධිපතෙය්‍යං පවත්තසන්තතාධිපතෙය්‍යං. වත්තමානජීවිතින්ද්‍රියස්ස උපරිපවත්තියා ච පච්චයත්තා පුබ්බාපරවසෙන පවත්තසන්තතියා අධිපතිභාවෙන අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියස්ස පරිවාරං හොති.
සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ ජාතා ධම්මාතිආදි සබ්බෙසං මග්ගසම්පයුත්තකානං වණ්ණභණනත්ථං වුත්තං. තත්ථ මග්ගක්ඛණෙ ජාතාති මග්ගසමුට්ඨිතා එව, න අඤ්ඤෙ. යස්මා පන මග්ගසමුට්ඨිතම්පි රූපං කුසලාදිනාමං න ලභති, තස්මා තං අපනෙන්තො ඨපෙත්වා චිත්තසමුට්ඨානං රූපන්ති ආහ. සබ්බෙව හි තෙ ධම්මා කුච්ඡිතානං සලනාදීහි අත්ථෙහි කුසලා. තෙ ආරම්මණං කත්වා පවත්තමානා නත්ථි එතෙසං ආසවාති අනාසවා. වට්ටමූලං ඡින්දන්තා නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා වට්ටතො නිය්‍යන්තීති නිය්‍යානිකා. කුසලාකුසලසඞ්ඛාතා චයා අපෙතත්තා අපචයසඞ්ඛාතං නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා පවත්තනතො අපචයං ගච්ඡන්තීති අපචයගාමිනො, පවත්තං අපචිනන්තා විද්ධංසෙන්තා ගච්ඡන්තීතිපි අපචයගාමිනො. ලොකෙ අපරියාපන්නභාවෙන ලොකතො උත්තරා උත්තිණ්ණාති ලොකුත්තරා. නිබ්බානං ආරම්මණං එතෙසන්ති නිබ්බානාරම්මණා.
ඉමානි අට්ඨින්ද්‍රියානීතිආදි පුබ්බෙ වුත්තපරිවාරභාවස්ස ච තෙන සහගතාදිභාවස්ස ච ආදිවුත්තආකාරානඤ්ච දීපනත්ථං වුත්තං. තත්ථ අට්ඨින්ද්‍රියානීති පුබ්බෙ වුත්තනයෙන පඤ්ඤින්ද්‍රියෙන සහ අට්ඨ. සහජාතපරිවාරාති අට්ඨසු එකෙකෙන සහ ඉතරෙ ඉතරෙ සත්ත සහජාතා හුත්වා තස්ස සහජාතපරිවාරා හොන්ති. තථෙව අඤ්ඤං අඤ්ඤස්ස අඤ්ඤං අඤ්ඤස්සාති එවං අඤ්ඤමඤ්ඤපරිවාරා හොන්ති. තථෙව අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සයපරිවාරා සම්පයුත්තපරිවාරා ච හොන්ති. සහගතාති තෙන අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියෙන සහ එකුප්පාදාදිභාවං ගතා. සහජාතාති තෙනෙව සහ ජාතා. සංසට්ඨාති තෙනෙව සහ මිස්සිතා. සම්පයුත්තාති තෙනෙව සමං එකුප්පාදාදිපකාරෙහි යුත්තා. තෙවාති තෙ එව අට්ඨ ඉන්ද්‍රියධම්මා. තස්සාති අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියස්ස. ආකාරාති පරිවාරකොට්ඨාසා.
ඵලක්ඛණෙ ජාතා ධම්මා සබ්බෙව අබ්‍යාකතා හොන්තීති රූපස්සපි අබ්‍යාකතත්තා චිත්තසමුට්ඨානරූපෙන සහ වුත්තා. මග්ගස්සෙව කුසලත්තා නිය්‍යානිකත්තා අපචයගාමිත්තා ච ඵලක්ඛණෙ ‘‘කුසලා’’ති ච ‘‘නිය්‍යානිකා’’ති ච ‘‘අපචයගාමිනො’’ති ච න වුත්තං. ඉතීතිආදි වුත්තප්පකාරනිගමනං. තත්ථ අට්ඨට්ඨකානීති අට්ඨසු මග්ගඵලෙසු එකෙකස්ස අට්ඨකස්ස වසෙන අට්ඨ ඉන්ද්‍රියඅට්ඨකානි. චතුසට්ඨි හොන්තීති චතුසට්ඨි ආකාරා හොන්ති. ආසවාතිආදි හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. ඉධ අරහත්තමග්ගවජ්ඣෙයෙව ආසවෙ අවත්වා සෙසමග්ගත්තයවජ්ඣානම්පි වචනං ආසවක්ඛයවචනසාමඤ්ඤමත්තෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අරහත්තමග්ගඤාණමෙව හි කෙචි ආසවෙ අසෙසෙත්වා ආසවානං ඛෙපනතො ‘‘ඛයෙ ඤාණ’’න්ති වුච්චති. තස්මායෙව ච අරහායෙව ඛීණාසවොති වුච්චතීති.
ආසවක්ඛයඤාණනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.