15. කකණ්ටකවග්ගො

[141] 1. ගොධාජාතකවණ්ණනා

න පාපජනසංසෙවීති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො එකං විපක්ඛසෙවිං භික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. පච්චුප්පන්නවත්ථු මහිළාමුඛජාතකෙ කථිතසදිසමෙව.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො ගොධායොනියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සො වයප්පත්තො නදීතීරෙ මහාබිලෙ අනෙකගොධාසතපරිවාරො වාසං කප්පෙසි. තස්ස පුත්තො ගොධාපිල්ලකො එකෙන කකණ්ටකෙන සද්ධිං සන්ථවං කත්වා තෙන සද්ධිං සම්මොදමානො විහරන්තො ‘‘කකණ්ටකං පරිස්සජිස්සාමී’’ති අවත්ථරති. තස්ස තෙන සද්ධිං විස්සාසං ගොධාරාජස්ස ආරොචෙසුං. ගොධාරාජා පුත්තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘තාත, ත්වං අට්ඨානෙ විස්සාසං කරොසි, කකණ්ටකා නාම නීචජාතිකා, තෙහි සද්ධිං විස්සාසො න කත්තබ්බො. සචෙ ත්වං තෙන සද්ධිං විස්සාසං කරිස්සසි, තං කකණ්ටකං නිස්සාය සබ්බම්පෙතං ගොධාකුලං විනාසං පාපුණිස්සති, ඉතො පට්ඨාය එතෙන සද්ධිං විස්සාසං මා අකාසී’’ති ආහ. සො කරොතියෙව. බොධිසත්තො පුනප්පුනං කථෙන්තොපි තස්ස තෙන සද්ධිං විස්සාසං වාරෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘අවස්සං අම්හාකං එතං කකණ්ටකං නිස්සාය භයං උප්පජ්ජිස්සති, තස්මිං උප්පන්නෙ පලායනමග්ගං සම්පාදෙතුං වට්ටතී’’ති එකෙන පස්සෙන වාතබිලං කාරාපෙසි.

පුත්තොපිස්ස අනුක්කමෙන මහාසරීරො අහොසි, කකණ්ටකො පන පුරිමප්පමාණොයෙව. ඉතරො ‘‘කකණ්ටකං පරිස්සජිස්සාමී’’ති අන්තරන්තරා අවත්ථරතියෙව, කකණ්ටකස්ස පබ්බතකූටෙන අවත්ථරණකාලො විය හොති. සො කිලමන්තො චින්තෙසි ‘‘සචෙ අයං අඤ්ඤානි කතිපයානි දිවසානි මං එවං පරිස්සජිස්සති, ජීවිතං මෙ නත්ථි, එකෙන ලුද්දකෙන සද්ධිං එකතො හුත්වා ඉමං ගොධාකුලං විනාසෙස්සාමී’’ති. අථෙකදිවසං නිදාඝසමයෙ මෙඝෙ වුට්ඨෙ වම්මිකමක්ඛිකා උට්ඨහිංසු, තතො තතො ගොධා නික්ඛමිත්වා මක්ඛිකායො ඛාදන්ති. එකො ගොධාලුද්දකො ගොධාබිලං භින්දනත්ථාය කුද්දාලං ගහෙත්වා සුනඛෙහි සද්ධිං අරඤ්ඤං පාවිසි. කකණ්ටකො තං දිස්වා ‘‘අජ්ජ අත්තනො මනොරථං පූරෙස්සාමී’’ති තං උපසඞ්කමිත්වා අවිදූරෙ නිපජ්ජිත්වා ‘‘භො පුරිස, කස්මා අරඤ්ඤෙ විචරසී’’ති පුච්ඡි. සො ‘‘ගොධානං අත්ථායා’’ති ආහ. ‘‘අහං අනෙකසතානං ගොධානං ආසයං ජානාමි, අග්ගිඤ්ච පලාලඤ්ච ආදාය එහී’’ති තං තත්ථ නෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ පලාලං පක්ඛිපිත්වා අග්ගිං දත්වා ධූමං කත්වා සමන්තා සුනඛෙ ඨපෙත්වා සයං මහාමුග්ගරං ගහෙත්වා නික්ඛන්තා නික්ඛන්තා ගොධා පහරිත්වා මාරෙත්වා රාසිං කත්වා යාහී’’ති එවඤ්ච පන වත්වා ‘‘අජ්ජ පච්චාමිත්තස්ස පිට්ඨිං පස්සිස්සාමී’’ති එකස්මිං ඨානෙ සීසං උක්ඛිපිත්වා නිපජ්ජි. ලුද්දකොපි පලාලධූමං අකාසි, ධූමො බිලං පාවිසි, ගොධා ධූමන්ධා මරණභයතජ්ජිතා නික්ඛමිත්වා පලායිතුං ආරද්ධා. ලුද්දකො නික්ඛන්තං නික්ඛන්තං පහරිත්වා මාරෙසි, තස්ස හත්ථතො මුත්තා සුනඛා ගණ්හිංසු. ගොධානං මහාවිනාසො උප්පජ්ජි.

බොධිසත්තො ‘‘කකණ්ටකං නිස්සාය භයං උප්පන්න’’න්ති ඤත්වා ‘‘පාපපුරිසසංසග්ගො නාම න කත්තබ්බො, පාපෙ නිස්සාය හිතසුඛං නාම නත්ථි, එකස්ස පාපකකණ්ටකස්ස වසෙන එත්තකානං ගොධානං විනාසො ජාතො’’ති වාතබිලෙන පලායන්තො ඉමං ගාථමාහ –

141. ‘‘න පාපජනසංසෙවී, අච්චන්තසුඛමෙධති;

ගොධාකුලං කකණ්ටාව, කලිං පාපෙති අත්තාන’’න්ති.

තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – පාපජනසංසෙවී පුග්ගලො අච්චන්තසුඛං එකන්තසුඛං නිරන්තරසුඛං නාම න එධති න වින්දති න පටිලභති. යථා කිං? ගොධාකුලං කකණ්ටාව. යථා කකණ්ටකතො ගොධාකුලං සුඛං න ලභති, එවං පාපජනසංසෙවී පුග්ගලො සුඛං න ලභති. පාපජනං පන සෙවන්තො එකන්තෙනෙව කලිං පාපෙති අත්තානං, කලි වුච්චති විනාසො, එකන්තෙනෙව පාපසෙවී අත්තානඤ්ච අඤ්ඤෙ ච අත්තනා සද්ධිං වසන්තෙ විනාසං පාපෙති. පාළියං පන ‘‘ඵලං පාපෙය්‍යා’’ති ලිඛන්ති. තං බ්‍යඤ්ජනං අට්ඨකථායං නත්ථි, අත්ථොපිස්ස න යුජ්ජති. තස්මා යථාවුත්තමෙව ගහෙතබ්බං.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා කකණ්ටකො දෙවදත්තො අහොසි, බොධිසත්තස්ස පුත්තො අනොවාදකො ගොධාපිල්ලකො විපක්ඛසෙවී භික්ඛු, ගොධාරාජා පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

ගොධාජාතකවණ්ණනා පඨමා.

[142] 2. සිඞ්ගාලජාතකවණ්ණනා

එතඤ්හි තෙ දුරාජානන්ති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තස්ස වධාය පරිසක්කනං ආරබ්භ කථෙසි. ධම්මසභායඤ්හි භික්ඛූනං කථං සුත්වා සත්ථා ‘‘න, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තො ඉදානෙව මය්හං වධාය පරිසක්කති, පුබ්බෙපි පරිසක්කියෙව, න ච මං මාරෙතුං අසක්ඛි, සයමෙව පන කිලන්තො’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සිඞ්ගාලයොනියං නිබ්බත්තිත්වා සිඞ්ගාලරාජා හුත්වා සිඞ්ගාලගණපරිවුතො සුසානවනෙ විහාසි. තෙන සමයෙන රාජගහෙ උස්සවො අහොසි, යෙභුය්‍යෙන මනුස්සා සුරං පිවන්ති, සුරාඡණොයෙව කිරෙසො. අථෙත්ථ සම්බහුලා ධුත්තා බහුං සුරඤ්ච මංසඤ්ච ආහරාපෙත්වා මණ්ඩිතපසාධිතා ගායිත්වා ගායිත්වා සුරඤ්ච පිවන්ති, මංසඤ්ච ඛාදන්ති. තෙසං පඨමයාමාවසානෙ මංසං ඛීයි, සුරා පන බහුකාව. අථෙකො ධුත්තො ‘‘මංසඛණ්ඩං දෙහී’’ති ආහ. ‘‘මංසං ඛීණ’’න්ති ච වුත්තෙ ‘‘මයි ඨිතෙ මංසක්ඛයො නාම නත්ථී’’ති වත්වා ‘‘ආමකසුසානෙ මතමනුස්සමංසං ඛාදනත්ථාය ආගතෙ සිඞ්ගාලෙ මාරෙත්වා මංසං ආහරිස්සාමී’’ති මුග්ගරං ගහෙත්වා නිද්ධමනමග්ගෙන නගරා නික්ඛමිත්වා සුසානං ගන්ත්වා මුග්ගරං ගහෙත්වා මතකො විය උත්තානො නිපජ්ජි. තස්මිං ඛණෙ බොධිසත්තො සිඞ්ගාලගණපරිවුතො තත්ථ ගතො තං දිස්වා ‘‘නායං මතකො’’ති ඤත්වාපි ‘‘සුට්ඨුතරං උපපරික්ඛිස්සාමී’’ති තස්ස අධොවාතෙන ගන්ත්වා සරීරගන්ධං ඝායිත්වා තථතොවස්ස අමතකභාවං ඤත්වා ‘‘ලජ්ජාපෙත්වා නං උය්‍යොජෙස්සාමී’’ති ගන්ත්වා මුග්ගරකොටියං ඩංසිත්වා ආකඩ්ඪි, ධුත්තො මුග්ගරං න විස්සජි, උපසඞ්කමන්තම්පි න ඔලොකෙන්තො නං ගාළ්හතරං අග්ගහෙසි. බොධිසත්තො පටික්කමිත්වා ‘‘භො පුරිස, සචෙ ත්වං මතකො භවෙය්‍යාසි, න මයි මුග්ගරං ආකඩ්ඪන්තෙ ගාළ්හතරං ගණ්හෙය්‍යාසි, ඉමිනා කාරණෙන තව මතකභාවො වා අමතකභාවො වා දුජ්ජානො’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

142. ‘‘එතඤ්හි තෙ දුරාජානං, යං සෙසි මතසායිකං;

යස්ස තෙ කඩ්ඪමානස්ස, හත්ථා දණ්ඩො න මුච්චතී’’ති.

තත්ථ එතඤ්හි තෙ දුරාජානන්ති එතං කාරණං තව දුවිඤ්ඤෙය්‍යං. යං සෙසි මතසායිකන්ති යෙන කාරණෙන ත්වං මතසායිකං සෙසි, මතකො විය හුත්වා සයසි. යස්ස තෙ කඩ්ඪමානස්සාති යස්ස තව දණ්ඩකොටියං ගහෙත්වා කඩ්ඪියමානස්ස හත්ථතො දණ්ඩො න මුච්චති, සො ත්වං තථතො මතකො නාම න හොසීති.

එවං වුත්තෙ සො ධුත්තො ‘‘අයං මම අමතකභාවං ජානාතී’’ති උට්ඨාය දණ්ඩං ඛිපි, දණ්ඩො විරජ්ඣි. ධුත්තො ‘‘ගච්ඡ, විරද්ධො දානිසි මයා’’ති ආහ. බොධිසත්තො නිවත්තිත්වා ‘‘භො පුරිස, මං විරජ්ඣන්තොපි ත්වං අට්ඨ මහානිරයෙ සොළස ච උස්සදනිරයෙ අවිරද්ධොයෙවා’’ති වත්වා පක්කාමි. ධුත්තො කිඤ්චි අලභිත්වා සුසානා නික්ඛමිත්වා පරිඛායං න්හායිත්වා ආගතමග්ගෙනෙව නගරං පාවිසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා ධුත්තො දෙවදත්තො අහොසි, සිඞ්ගාලරාජා පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

සිඞ්ගාලජාතකවණ්ණනා දුතියා.

[143] 3. විරොචජාතකවණ්ණනා

ලසී ච තෙ නිප්ඵලිතාති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තස්ස ගයාසීසෙ සුගතාලයස්ස දස්සිතභාවං ආරබ්භ කථෙසි. දෙවදත්තො හි පරිහීනජ්ඣානො ලාභසක්කාරපරිහීනො ‘‘අත්ථෙකො උපායො’’ති චින්තෙත්වා සත්ථාරං පඤ්ච වත්ථූනි යාචිත්වා අලභමානො ද්වින්නං අග්ගසාවකානං සද්ධිවිහාරිකෙ අධුනා පබ්බජිතෙ ධම්මවිනයම්හි අකොවිදෙ පඤ්චසතෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා ගයාසීසං ගන්ත්වා සඞ්ඝං භින්දිත්වා එකසීමායං ආවෙණිකං සඞ්ඝකම්මං අකාසි. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං ඤාණපරිපාකකාලං ඤත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකෙ පෙසෙසි. තෙ දිස්වා දෙවදත්තො තුට්ඨමානසො රත්තිං ධම්මං දෙසයමානො ‘‘බුද්ධලීලං කරිස්සාමී’’ති සුගතාලයං දස්සෙන්තො ‘‘විගතථිනමිද්ධො ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුසඞ්ඝො, පටිභාතු තං භික්ඛූනං ධම්මීකථා, පිට්ඨි මෙ ආගිලායති, තමහං ආයමිස්සාමී’’ති වත්වා නිද්දං උපගතො. ද්වෙ අග්ගසාවකා තෙසං භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙත්වා මග්ගඵලෙහි පබොධෙත්වා සබ්බෙ ආදාය වෙළුවනමෙව පච්චාගමිංසු.

කොකාලිකො විහාරං තුච්ඡං දිස්වා දෙවදත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘ආවුසො දෙවදත්ත, පරිසං තෙ භින්දිත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකා විහාරං තුච්ඡං කත්වා ගතා, ත්වං පන නිද්දායසියෙවා’’ති වත්වා උත්තරාසඞ්ගමස්ස අපනෙත්වා භිත්තියං පිට්ඨිකණ්ටකං ඵුසන්තො විය පණ්හියා නං හදයෙ පහරි. තාවදෙවස්ස මුඛතො ලොහිතං උග්ගඤ්ඡි. සො තතො පට්ඨාය ගිලානො අහොසි. සත්ථා ථෙරං පුච්ඡි ‘‘සාරිපුත්ත, තුම්හාකං ගතකාලෙ දෙවදත්තො කිං අකාසී’’ති? භන්තෙ, දෙවදත්තො අම්හෙ දිස්වා ‘‘බුද්ධලීලං කරිස්සාමී’’ති සුගතාලයං දස්සෙත්වා මහාවිනාසං පත්තොති. සත්ථා ‘‘න ඛො සාරිපුත්ත, දෙවදත්තො ඉදානෙව මම අනුකරොන්තො විනාසං පත්තො, පුබ්බෙපි පත්තොයෙවා’’ති වත්වා ථෙරෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො කෙසරසීහො හුත්වා හිමවන්තප්පදෙසෙ කඤ්චනගුහායං වාසං කප්පෙසි. සො එකදිවසං කඤ්චනගුහාය නික්ඛමිත්වා විජම්භිත්වා චතුද්දිසං ඔලොකෙත්වා සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කන්තො මහාමහිංසං වධිත්වා වරමංසං ඛාදිත්වා එකං සරං ඔතරිත්වා මණිවණ්ණස්ස උදකස්ස කුච්ඡිං පූරෙත්වා ගුහං සන්ධාය පායාසි. අථෙකො සිඞ්ගාලො ගොචරප්පසුතො සහසාව සීහං දිස්වා පලායිතුං අසක්කොන්තො සීහස්ස පුරතො පාදෙසු පතිත්වා නිපජ්ජි. ‘‘කිං, ජම්බුකා’’ති ච වුත්තෙ ‘‘අහං තෙ, සාමි, පාදෙ උපට්ඨාතුකාමො’’ති ආහ. සීහො ‘‘සාධු එහි, මං උපට්ඨහ, වරමංසානි තං ඛාදාපෙස්සාමී’’ති වත්වා සිඞ්ගාලං ආදාය කඤ්චනගුහං අගමාසි. සිඞ්ගාලො තතො පට්ඨාය සීහවිඝාසං ඛාදති. සො කතිපාහච්චයෙනෙව ථූලසරීරො අහොසි.

අථ නං එකදිවසං ගුහාය නිපන්නකොව සීහො ආහ ‘‘ගච්ඡ ජම්බුක, පබ්බතසිඛරෙ ඨත්වා පබ්බතපාදෙ සඤ්චරන්තෙසු හත්ථිඅස්සමහිංසාදීසු යස්ස මංසං ඛාදිතුකාමොසි, තං ඔලොකෙත්වා ආගන්ත්වා ‘අසුකමංසං ඛාදිතුකාමොම්හී’ති වත්වා මං වන්දිත්වා ‘විරොච, සාමී’ති වදාහි, අහං තං වධිත්වා මධුරමංසං ඛාදිත්වා තුය්හම්පි දස්සාමී’’ති. සිඞ්ගාලො පබ්බතසිඛරං අභිරුහිත්වා නානප්පකාරෙ මිගෙ ඔලොකෙත්වා යස්සෙව මංසං ඛාදිතුකාමො හොති, කඤ්චනගුහං පවිසිත්වා තමෙව සීහස්ස ආරොචෙත්වා පාදෙසු පතිත්වා ‘‘විරොච, සාමී’’ති වදති. සීහො වෙගෙන පක්ඛන්දිත්වා සචෙපි මත්තවරවාරණො හොති, තත්ථෙව නං ජීවිතක්ඛයං පාපෙත්වා සයම්පි වරමංසං ඛාදති, සිඞ්ගාලස්සපි දෙති. සිඞ්ගාලො කුච්ඡිපූරං මංසං ඛාදිත්වා ගුහං පවිසිත්වා නිද්දායති. සො ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ මානං වඩ්ඪෙසි ‘‘අහම්පි චතුප්පදොව, කිංකාරණා දිවසෙ දිවසෙ පරෙහි පොසියමානො විහරාමි, ඉතො පට්ඨාය අහම්පි හත්ථිආදයො හනිත්වා මංසං ඛාදිස්සාමි, සීහොපි මිගරාජා ‘විරොච, සාමී’ති වුත්තමෙව පදං නිස්සාය වරවාරණෙ වධෙති, අහම්පි සීහෙන ‘විරොච, ජම්බුකා’ති මං වදාපෙත්වා එකං වරවාරණං වධිත්වා මංසං ඛාදිස්සාමී’’ති.

සො සීහං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘සාමි, මයා දීඝරත්තං තුම්හෙහි වධිතවරවාරණානං මංසං ඛාදිතං, අහම්පි එකං වරවාරණං මාරෙත්වා මංසං ඛාදිතුකාමො, තස්මා තුම්හෙහි නිපන්නට්ඨානෙ කඤ්චනගුහායං නිපජ්ජිස්සාමි, තුම්හෙ පබ්බතපාදෙ විචරන්තං වරවාරණං ඔලොකෙත්වා මම සන්තිකං ආගන්ත්වා ‘විරොච, ජම්බුකා’ති වදෙථ, එත්තකමත්තස්මිං මච්ඡෙරං මා කරිත්ථා’’ති. අථ නං සීහො ආහ ‘‘න, ත්වං ජම්බුක, වාරණෙ වධිතුං සමත්ථෙ සීහකුලෙ උප්පන්නො, වාරණං වධිත්වා මංසං ඛාදනසමත්ථො සිඞ්ගාලො නාම ලොකෙ නත්ථි, මා තෙ එතං රුච්චි, මයා වධිතවරවාරණානඤ්ඤෙව මංසං ඛාදිත්වා වසා’’ති. සො එවං වුත්තෙපි විරමිතුං න ඉච්ඡි, පුනප්පුනං යාචියෙව. සීහො තං වාරෙතුං අසක්කොන්තො සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘තෙන හි මම වසනට්ඨානං පවිසිත්වා නිපජ්ජා’’ති ජම්බුකං කඤ්චනගුහායං නිපජ්ජාපෙත්වා සයං පබ්බතපාදෙ මත්තවරවාරණං ඔලොකෙත්වා ගුහාද්වාරං ගන්ත්වා ‘‘විරොච, ජම්බුකා’’ති ආහ. සිඞ්ගාලො කඤ්චනගුහාය නික්ඛමිත්වා විජම්භිත්වා චතුද්දිසං ඔලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං වස්සිත්වා ‘‘මත්තවරවාරණස්ස කුම්භෙ පතිස්සාමී’’ති පක්ඛන්දිත්වා විරජ්ඣිත්වා පාදමූලෙ පති. වාරණො දක්ඛිණපාදං උක්ඛිපිත්වා තස්ස සීසං අක්කමි, සීසට්ඨීනි චුණ්ණවිචුණ්ණානි අහෙසුං. අථස්ස සරීරං වාරණො පාදෙන සඞ්ඝරිත්වා රාසිං කත්වා උපරි ලණ්ඩං පාතෙත්වා කොඤ්චනාදං නදන්තො අරඤ්ඤං පාවිසි.

බොධිසත්තො ඉමං පවත්තිං දිස්වා ‘‘ඉදානි විරොච, ජම්බුකා’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

143. ‘‘ලසී ච තෙ නිප්ඵලිතා, මත්ථකො ච පදාලිතො;

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, අජ්ජ ඛො ත්වං විරොචසී’’ති.

තත්ථ ලසීති මත්ථලුඞ්ගං. නිප්ඵලිතාති නික්ඛන්තා. එවං බොධිසත්තො ඉමං ගාථං වත්වා යාවතායුකං ඨත්වා යථාකම්මං ගතො.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා සිඞ්ගාලො දෙවදත්තො අහොසි, සීහො පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

විරොචජාතකවණ්ණනා තතියා.

[144] 4. නඞ්ගුට්ඨජාතකවණ්ණනා

බහුම්පෙතං අසබ්භි ජාතවෙදාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ආජීවකානං මිච්ඡාතපං ආරබ්භ කථෙසි. තදා කිර ආජීවකා ජෙතවනපිට්ඨියං නානප්පකාරං මිච්ඡාතපං චරන්ති. සම්බහුලා භික්ඛූ තෙසං උක්කුටිකප්පධානවග්ගුලිවතකණ්ටකාපස්සයපඤ්චාතපතපනාදිභෙදං මිච්ඡාතපං දිස්වා භගවන්තං පුච්ඡිංසු ‘‘අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, ඉමං මිච්ඡාතපං නිස්සාය කුසලං වා වුඩ්ඪි වා’’ති. සත්ථා ‘‘න, භික්ඛවෙ, එවරූපං මිච්ඡාතපං නිස්සාය කුසලං වා වුඩ්ඪි වා අත්ථි, පුබ්බෙ පණ්ඩිතා ‘එවරූපං තපං නිස්සාය කුසලං වා වුඩ්ඪි වා භවිස්සතී’ති සඤ්ඤාය ජාතග්ගිං ගහෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අග්ගිජුහනාදිවසෙන කිඤ්චි වුඩ්ඪිං අපස්සන්තා අග්ගිං උදකෙන නිබ්බාපෙත්වා කසිණපරිකම්මං කත්වා අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණා අහෙසු’’න්ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො උදිච්චබ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස ජාතදිවසෙ මාතාපිතරො ජාතග්ගිං ගහෙත්වා ඨපෙසුං. අථ නං සොළසවස්සකාලෙ එතදවොචුං ‘‘මයං තෙ, පුත්ත, ජාතදිවසෙ අග්ගිං ගණ්හිම්හ. සචෙසි අගාරං අජ්ඣාවසිතුකාමො, තයො වෙදෙ උග්ගණ්හ. අථ බ්‍රහ්මලොකං ගන්තුකාමො, අග්ගිං ගහෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අග්ගිං පරිචරන්තො මහාබ්‍රහ්මානං ආරාධෙත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණො හොහී’’ති. සො ‘‘න මය්හං අගාරෙන අත්ථො’’ති අග්ගිං ගහෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අස්සමපදං මාපෙත්වා අග්ගිං පරිචරන්තො අරඤ්ඤෙ විහාසි. සො එකදිවසං පච්චන්තගාමකෙ ගොදක්ඛිණං ලභිත්වා තං ගොණං අස්සමපදං නෙත්වා චින්තෙසි ‘‘අග්ගිභගවන්තං ගොමංසං ඛාදාපෙස්සාමී’’ති. අථස්ස එතදහොසි ‘‘ඉධ ලොණං නත්ථි, අග්ගිභගවා අලොණං ඛාදිතුං න සක්ඛිස්සති, ගාමතො ලොණං ආහරිත්වා අග්ගිභගවන්තං සලොණකං ඛාදාපෙස්සාමී’’ති. සො තං තත්ථෙව බන්ධිත්වා ලොණත්ථාය ගාමකං අගමාසි. තස්මිං ගතෙ සම්බහුලා ලුද්දකා තං ඨානං ආගතා. ගොණං දිස්වා වධිත්වා මංසං පචිත්වා ඛාදිත්වා නඞ්ගුට්ඨඤ්ච ජඞ්ඝඤ්ච චම්මඤ්ච තත්ථෙව ඡඩ්ඩෙත්වා අවසෙසමංසං ආදාය අගමංසු.

බ්‍රාහ්මණො ආගන්ත්වා නඞ්ගුට්ඨාදිමත්තමෙව දිස්වා චින්තෙසි ‘‘අයං අග්ගිභගවා අත්තනො සන්තකම්පි රක්ඛිතුං න සක්කොති, මං පන කදා රක්ඛිස්සති. ඉමිනා අග්ගිපරිචරණෙන නිරත්ථකෙන භවිතබ්බං, නත්ථි ඉතොනිදානං කුසලං වා වුඩ්ඪි වා’’ති. සො අග්ගිපරිචරියාය විගතච්ඡන්දො ‘‘හම්භො අග්ගිභගවා, ත්වං අත්තනොපි සන්තකං රක්ඛිතුං අසක්කොන්තො මං කදා රක්ඛිස්සසි, මංසං නත්ථි, එත්තකෙනපි තුස්සාහී’’ති නඞ්ගුට්ඨාදීනි අග්ගිම්හි පක්ඛිපන්තො ඉමං ගාථමාහ –

144. ‘‘බහුම්පෙතං අසබ්භි ජාතවෙද, යං තං වාලධිනාභිපූජයාම;

මංසාරහස්ස නත්ථජ්ජ මංසං, නඞ්ගුට්ඨම්පි භවං පටිග්ගහාතූ’’ති.

තත්ථ බහුම්පෙතන්ති එත්තකම්පි බහුං. අසබ්භීති අසප්පුරිස අසාධුජාතික. ජාතවෙදාති අග්ගිං ආලපති. අග්ගි හි ජාතමත්තොව වෙදියති පඤ්ඤායති පාකටො හොති, තස්මා ‘‘ජාතවෙදො’’ති වුච්චති. යං තං වාලධිනාභිපූජයාමාති යං අජ්ජ මයං අත්තනොපි සන්තකං රක්ඛිතුං අසමත්ථං භගවන්තං වාලධිනා අභිපූජයාම, එතම්පි තව බහුමෙවාති දස්සෙති. මංසාරහස්සාති මංසං අරහස්ස තුය්හං නත්ථි අජ්ජ මංසං. නඞ්ගුට්ඨම්පි භවං පටිග්ගහාතූති අත්තනො සන්තකං රක්ඛිතුං අසක්කොන්තො භවං ඉමං සජඞ්ඝචම්මං නඞ්ගුට්ඨම්පි පටිග්ගණ්හාතූති.

එවං වත්වා මහාසත්තො අග්ගිං උදකෙන නිබ්බාපෙත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණො අහොසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘නිබ්බුතග්ගිතාපසො අහමෙව තෙන සමයෙනා’’ති.

නඞ්ගුට්ඨජාතකවණ්ණනා චතුත්ථා.

[145] 5. රාධජාතකවණ්ණනා

න ත්වං රාධ විජානාසීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො පුරාණදුතියිකාපලොභනං ආරබ්භ කථෙසි. පච්චුප්පන්නවත්ථු ඉන්ද්‍රියජාතකෙ ආවි භවිස්සති. සත්ථා පන තං භික්ඛුං ආමන්තෙත්වා ‘‘භික්ඛු මාතුගාමො නාම අරක්ඛියො, ආරක්ඛං ඨපෙත්වා රක්ඛන්තාපි රක්ඛිතුං න සක්කොන්ති. ත්වම්පි පුබ්බෙ එතං ආරක්ඛං ඨපෙත්වා රක්ඛන්තොපි රක්ඛිතුං නාසක්ඛි, ඉදානි කථං රක්ඛිස්සසී’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සුකයොනියං නිබ්බත්ති. කාසිරට්ඨෙ එකො බ්‍රාහ්මණො බොධිසත්තඤ්ච කනිට්ඨභාතරඤ්චස්ස පුත්තට්ඨානෙ ඨපෙත්වා පොසෙසි. තෙසු බොධිසත්තස්ස ‘‘පොට්ඨපාදො’’ති නාමං අහොසි, ඉතරස්ස ‘‘රාධො’’ති. තස්ස පන බ්‍රාහ්මණස්ස භරියා අනාචාරා හොති දුස්සීලා. සො වොහාරත්ථාය ගච්ඡන්තො උභොපි භාතරො ආහ – ‘‘තාතා, සචෙ වො මාතා බ්‍රාහ්මණී අනාචාරං ආචරති, වාරෙය්‍යාථ න’’න්ති. බොධිසත්තො ආහ ‘‘සාධු, තාත, වාරෙතුං සක්කොන්තා වාරෙය්‍යාම, අසක්කොන්තා තුණ්හී භවිස්සාමා’’ති. එවං බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණිං සුකානං නිය්‍යාදෙත්වා වොහාරත්ථාය ගතො.

තස්ස පන ගතදිවසතො පට්ඨාය බ්‍රාහ්මණී අතිචරිතුං ආරද්ධා, පවිසන්තානඤ්ච නික්ඛමන්තානඤ්ච අන්තො නත්ථි, තස්සා කිරියං දිස්වා රාධො බොධිසත්තං ආහ – ‘‘භාතික, අම්හාකං පිතා ‘සචෙ වො මාතා අනාචාරං ආචරති, වාරෙය්‍යාථා’ති වත්වා ගතො, ඉදානි චෙසා අනාචාරං ආචරති, වාරෙම න’’න්ති. බොධිසත්තො ‘‘තාත, ත්වං අත්තනො අබ්‍යත්තතාය බාලභාවෙන එවං වදෙසි, මාතුගාමං නාම උක්ඛිපිත්වා චරන්තාපි රක්ඛිතුං න සක්කොන්ති. යං කම්මං කාතුං න සක්කා, න තං කාතුං වට්ටතී’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

145. ‘‘න ත්වං රාධ විජානාසි, අඩ්ඪරත්තෙ අනාගතෙ;

අබ්‍යයතං විලපසි, විරත්තා කොසියායනෙ’’ති.

තත්ථ න ත්වං රාධ විජානාසි, අඩ්ඪරත්තෙ අනාගතෙති තාත රාධ, ත්වං න ජානාසි, අඩ්ඪරත්තෙ අනාගතෙ පඨමයාමෙයෙව එත්තකා ජනා ආගතා, ඉදානි කො ජානාති, කිත්තකාපි ආගමිස්සන්ති. අබ්‍යයතං විලපසීති ත්වං අබ්‍යත්තවිලාපං විලපසි. විරත්තා කොසියායනෙති මාතා නො කොසියායනී බ්‍රාහ්මණී විරත්තා අම්හාකං පිතරි නිප්පෙමා ජාතා. සචස්සා තස්මිං සිනෙහො වා පෙමං වා භවෙය්‍ය, න එවරූපං අනාචාරං කරෙය්‍යාති ඉමමත්ථං එතෙහි බ්‍යඤ්ජනෙහි පකාසෙසි.

එවං පකාසෙත්වා ච පන බ්‍රාහ්මණියා සද්ධිං රාධස්ස වත්තුං න අදාසි. සාපි යාව බ්‍රාහ්මණස්ස අනාගමනා යථාරුචියා විචරි. බ්‍රාහ්මණො ආගන්ත්වා පොට්ඨපාදං පුච්ඡි – ‘‘තාත, කීදිසී වො මාතා’’ති. බොධිසත්තො බ්‍රාහ්මණස්ස සබ්බං යථාභූතං කථෙත්වා ‘‘කිං තෙ, තාත, එවරූපාය දුස්සීලායා’’ති වත්වා ‘‘තාත, අම්හෙහි මාතුයා දොසස්ස කථිතකාලතො පට්ඨාය න සක්කා ඉධ වසිතු’’න්ති බ්‍රාහ්මණස්ස පාදෙ වන්දිත්වා සද්ධිං රාධෙන උප්පතිත්වා අරඤ්ඤං අගමාසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා සච්චානි පකාසෙසි, සච්චපරියොසානෙ උක්කණ්ඨිතභික්ඛු සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. ‘‘තදා බ්‍රාහ්මණො ච බ්‍රාහ්මණී ච එතෙයෙව ද්වෙ ජනා අහෙසුං, රාධො ආනන්දො, පොට්ඨපාදො පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

රාධජාතකවණ්ණනා පඤ්චමා.

[146] 6. සමුද්දකාකජාතකවණ්ණනා

අපි නු හනුකා සන්තාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො සම්බහුලෙ මහල්ලකෙ භික්ඛූ ආරබ්භ කථෙසි. තෙ කිර ගිහිකාලෙ සාවත්ථියං කුටුම්බිකා අඩ්ඪා මහද්ධනා අඤ්ඤමඤ්ඤසහායකා එකතො හුත්වා පුඤ්ඤානි කරොන්තා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා ‘‘මයං මහල්ලකා, කිං නො ඝරාවාසෙන, සත්ථු සන්තිකෙ රමණීයෙ බුද්ධසාසනෙ පබ්බජිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සාමා’’ති සබ්බං සාපතෙය්‍යං පුත්තධීතාදීනං දත්වා අස්සුමුඛං ඤාතිසඞ්ඝං පහාය සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචිත්වා පබ්බජිංසු. පබ්බජිත්වා පන පබ්බජ්ජානුරූපං සමණධම්මං න කරිංසු, මහල්ලකභාවෙන ධම්මම්පි න පරියාපුණිංසු, ගිහිකාලෙ විය පබ්බජිතකාලෙපි විහාරපරියන්තෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා එකතොව වසිංසු. පිණ්ඩාය චරන්තාපි අඤ්ඤත්ථ අගන්ත්වා යෙභුය්‍යෙන අත්තනො පුත්තදාරස්සෙව ගෙහං ගන්ත්වා භුඤ්ජිංසු. තෙසු එකස්ස පුරාණදුතියිකා සබ්බෙසම්පි මහල්ලකත්ථෙරානං උපකාරා අහොසි, තස්මා සෙසාපි අත්තනා ලද්ධං ආහාරං ගහෙත්වා තස්සායෙව ගෙහෙ නිසීදිත්වා භුඤ්ජන්ති. සාපි තෙසං යථාසන්නිහිතං සූපබ්‍යඤ්ජනං දෙති. සා අඤ්ඤතරෙන රොගෙන ඵුට්ඨා කාලමකාසි. අථ තෙ මහල්ලකත්ථෙරා විහාරං ගන්ත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ගීවාසු ගහෙත්වා ‘‘මධුරහත්ථරසා උපාසිකා කාලකතා’’ති විහාරපච්චන්තෙ රොදන්තා විචරිංසු. තෙසං සද්දං සුත්වා ඉතො චිතො ච භික්ඛූ සන්නිපතිත්වා ‘‘ආවුසො, කස්මා රොදථා’’ති පුච්ඡිංසු. තෙ ‘‘අම්හාකං සහායස්ස පුරාණදුතියිකා මධුරහත්ථරසා කාලකතා අම්හාකං අතිවිය උපකාරා, ‘ඉදානි කුතො තථාරූපිං ලභිස්සාමා’ති ඉමිනා කාරණෙන රොදිම්හා’’ති ආහංසු.

තෙසං තං විප්පකාරං දිස්වා භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘ආවුසො, ඉමිනා නාම කාරණෙන මහල්ලකත්ථෙරා අඤ්ඤමඤ්ඤං ගීවාසු ගහෙත්වා විහාරපච්චන්තෙ රොදන්තා විචරන්තී’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙවෙතෙ තස්සා කාලකිරියාය රොදන්තා විචරන්ති, පුබ්බෙපෙතෙ ඉමං කාකයොනියං නිබ්බත්තිත්වා සමුද්දෙ මතං නිස්සාය ‘සමුද්දඋදකං උස්සිඤ්චිත්වා එතං නීහරිස්සාමා’ති වායමන්තා පණ්ඩිතෙ නිස්සාය ජීවිතං ලභිංසූ’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සමුද්දදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. අථෙකො කාකො අත්තනො භරියං කාකිං ආදාය ගොචරං පරියෙසමානො සමුද්දතීරං අගමාසි. තස්මිං කාලෙ මනුස්සා සමුද්දතීරෙ ඛීරපායාසමච්ඡමංසසුරාදීහි නාගබලිකම්මං කත්වා පක්කමිංසු. අථ සො කාකො බලිකම්මට්ඨානං ගන්ත්වා ඛීරාදීනි දිස්වා සද්ධිං කාකියා ඛීරපායාසමච්ඡමංසාදීනි භුඤ්ජිත්වා බහුං සුරං පිවි. තෙ උභොපි සුරාමදමත්තා ‘‘සමුද්දකීළං කීළිස්සාමා’’ති වෙලන්තෙ නිසීදිත්වා න්හායිතුං ආරභිංසු අථෙකා ඌමි ආගන්ත්වා කාකිං ගහෙත්වා සමුද්දං පවෙසෙසි. තමෙකො මච්ඡො මංසං ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරි. කාකො ‘‘භරියා මෙ මතා’’ති රොදි පරිදෙවි. අථස්ස පරිදෙවනසද්දං සුත්වා බහූ කාකා සන්නිපතිත්වා ‘‘කිංකාරණා රොදසී’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘සහායිකා වො වෙලන්තෙ න්හායමානා ඌමියා හටා’’ති. තෙ සබ්බෙපි එකරවං රවන්තා රොදිංසු. අථ නෙසං එතදහොසි ‘‘ඉදං සමුද්දඋදකං නාම අම්හාකං කිං පහොසි, උදකං උස්සිඤ්චිත්වා සමුද්දං තුච්ඡං කත්වා සහායිකං නීහරිස්සාමා’’ති. තෙ මුඛං පූරෙත්වා පූරෙත්වා උදකං බහි ඡඩ්ඩෙන්ති, ලොණූදකෙන ච ගලෙ සුස්සමානෙ උට්ඨායුට්ඨාය ථලං ගන්ත්වා විස්සමන්ති.

තෙ හනූසු කිලන්තෙසු මුඛෙසු සුක්ඛන්තෙසු අක්ඛීසු රත්තෙසු දීනා කිලන්තා හුත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ආමන්තෙත්වා ‘‘අම්භො, මයං සමුද්දඋදකං ගහෙත්වා බහි පාතෙම, ගහිතගහිතට්ඨානං පුන උදකෙන පූරති, සමුද්දං තුච්ඡං කාතුං න සක්ඛිස්සාමා’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහංසු –

146. ‘‘අපි නු හනුකා සන්තා, මුඛඤ්ච පරිසුස්සති;

ඔරමාම න පාරෙම, පූරතෙව මහොදධී’’ති.

තත්ථ අපි නු හනුකා සන්තාති අපි නො හනුකා සන්තා, අපි අම්හාකං හනුකා කිලන්තා. ඔරමාම න පාරෙමාති මයං අත්තනො බලෙන මහාසමුද්දඋදකං ආකඩ්ඪාම ඔසාරෙම, තුච්ඡං පන නං කාතුං න සක්කොම. අයඤ්හි පූරතෙව මහොදධීති.

එවඤ්ච පන වත්වා සබ්බෙපි තෙ කාකා ‘‘තස්සා කාකියා එවරූපං නාම තුණ්ඩං අහොසි, එවරූපානි වට්ටක්ඛීනි, එවරූපං ඡවිසණ්ඨානං, එවරූපො මධුරසද්දො. සා නො ඉමං චොරසමුද්දං නිස්සාය නට්ඨා’’ති බහුං විප්පලපිංසු. තෙ එවං විප්පලපමානෙ සමුද්දදෙවතා භෙරවරූපං දස්සෙත්වා පලාපෙසි, එවං තෙසං සොත්ථි අහොසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා කාකී අයං පුරාණදුතියිකා අහොසි, කාකො මහල්ලකත්ථෙරො, සෙසකාකා සෙසමහල්ලකත්ථෙරා, සමුද්දදෙවතා පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

සමුද්දකාකජාතකවණ්ණනා ඡට්ඨා.

[147] 7. පුප්ඵරත්තජාතකවණ්ණනා

නයිදං දුක්ඛං අදුං දුක්ඛන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං උක්කණ්ඨිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො හි භගවතා ‘‘සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු උක්කණ්ඨිතො’’ති වුත්තෙ ‘‘සච්ච’’න්ති වත්වා ‘‘කෙන උක්කණ්ඨාපිතොසී’’ති ච පුට්ඨො ‘‘පුරාණදුතියිකායා’’ති වත්වා ‘‘මධුරහත්ථරසා, භන්තෙ, සා ඉත්ථී, න සක්කොමි තං විනා වසිතු’’න්ති ආහ. අථ නං සත්ථා ‘‘එසා තෙ භික්ඛු අනත්ථකාරිකා, පුබ්බෙපි ත්වං එතං නිස්සාය සූලෙ උත්තාසිතො එතඤ්ඤෙව පත්ථයමානො කාලං කත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තො, ඉදානි නං කස්මා පුන පත්ථෙසී’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො ආකාසට්ඨදෙවතා අහොසි. අථ බාරාණසියං කත්තිකරත්තිවාරඡණො සම්පත්තො හොති, නගරං දෙවනගරං විය අලඞ්කරිංසු. සබ්බො ජනො ඛණකීළානිස්සිතො අහොසි. එකස්ස පන දුග්ගතමනුස්සස්ස එකමෙව ඝනසාටකයුගං අහොසි. සො තං සුධොතං ධොවාපෙත්වා ඔභඤ්ජාපෙත්වා සතවලිකං සහස්සවලිකං කාරෙත්වා ඨපෙසි. අථ නං භරියා එවමාහ ‘‘ඉච්ඡාමහං, සාමි, එකං කුසුම්භරත්තං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා තව කණ්ඨෙ ලග්ගා කත්තිකරත්තිවාරං චරිතු’’න්ති. ‘‘භද්දෙ, කුතො අම්හාකං දලිද්දානං කුසුම්භං, සුද්ධවත්ථං නිවාසෙත්වා කීළාහී’’ති? ‘‘කුසුම්භරත්තං අලභමානා ඡණකීළං න කීළිස්සාමි, ත්වං අඤ්ඤං ඉත්ථිං ගහෙත්වා කීළස්සූ’’ති. ‘‘භද්දෙ, කිං මං පීළෙසි, කුතො අම්හාකං කුසුම්භ’’න්ති? ‘‘සාමි, පුරිසස්ස ඉච්ඡාය සති කිං නාම නත්ථි, නනු රඤ්ඤො කුසුම්භවත්ථුස්මිං බහු කුසුම්භ’’න්ති. ‘‘භද්දෙ, තං ඨානං රක්ඛසපරිග්ගහිතපොක්ඛරණිසදිසං, බලවාරක්ඛා, න සක්කා උපසඞ්කමිතුං, මා තෙ එතං රුච්චි, යථාලද්ධෙනෙව තුස්සස්සූ’’ති. ‘‘සාමි, රත්තිභාගෙ අන්ධකාරෙ සති පුරිසස්ස අගමනීයට්ඨානං නාම නත්ථී’’ති. ඉති සො තාය පුනප්පුනං කථෙන්තියා කිලෙසවසෙන තස්සා වචනං ගහෙත්වා ‘‘හොතු භද්දෙ, මා චින්තයිත්ථා’’ති තං සමස්සාසෙත්වා රත්තිභාගෙ ජීවිතං පරිච්චජිත්වා නගරා නික්ඛමිත්වා රඤ්ඤො කුසුම්භවත්ථුං ගන්ත්වා වතිං මද්දිත්වා අන්තොවත්ථුං පාවිසි. ආරක්ඛමනුස්සා වතිසද්දං සුත්වා ‘‘චොරො චොරො’’ති පරිවාරෙත්වා ගහෙත්වා පරිභාසිත්වා කොට්ටෙත්වා බන්ධිත්වා පභාතාය රත්තියා රඤ්ඤො දස්සෙසුං. රාජා ‘‘ගච්ඡථ, නං සූලෙ උත්තාසෙථා’’ති ආහ. අථ නං පච්ඡාබාහං බන්ධිත්වා වජ්ඣභෙරියා වජ්ජමානාය නගරා නික්ඛමාපෙත්වා සූලෙ උත්තාසෙසුං. බලවවෙදනා පවත්තන්ති, කාකා සීසෙ නිලීයිත්වා කණයග්ගසදිසෙහි තුණ්හෙහි අක්ඛීනි විජ්ඣන්ති.

සො තථාරූපම්පි දුක්ඛං අමනසිකරිත්වා තමෙව ඉත්ථිං අනුස්සරිත්වා ‘‘තාය නාමම්හි ඝනපුප්ඵරත්තවත්ථනිවත්ථාය කණ්ඨෙ ආසත්තබාහුයුගළාය සද්ධිං කත්තිකරත්තිවාරතො පරිහීනො’’ති චින්තෙත්වා ඉමං ගාථමාහ –

147. ‘‘නයිදං දුක්ඛං අදුං දුක්ඛං, යං මං තුදති වායසො;

යං සාමා පුප්ඵරත්තෙන, කත්තිකං නානුභොස්සතී’’ති.

තත්ථ නයිදං දුක්ඛං අදුං දුක්ඛං, යං මං තුදති වායසොති යඤ්ච ඉදං සූලෙ ලග්ගනපච්චයං කායිකචෙතසිකදුක්ඛං, යඤ්ච ලොහමයෙහි විය තුණ්ඩෙහි වායසො තුදති, ඉදං සබ්බම්පි මය්හං න දුක්ඛං, අදුං දුක්ඛං එතංයෙව පන මෙ දුක්ඛන්ති අත්ථො. කතරං? යං සාමා පුප්ඵරත්තෙන, කත්තිකං නානුභොස්සතීති, යං සා පියඞ්ගුසාමා මම භරියා එකං කුසුම්භරත්තං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා එවං ඝනපුප්ඵරත්තෙන වත්ථයුගෙන අච්ඡන්නා මම කණ්ඨෙ ගහෙත්වා කත්තිකරත්තිවාරං නානුභවිස්සති, ඉදං මය්හං දුක්ඛං, එතදෙව හි මං බාධතීති? සො එවං මාතුගාමං ආරබ්භ විප්පලපන්තොයෙව කාලං කත්වා නිරයෙ නිබ්බත්ති.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා ජයම්පතිකාව ඉදානි ජයම්පතිකා, තං කාරණං පච්චක්ඛං කත්වා ඨිතා ආකාසට්ඨදෙවතා පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

පුප්ඵරත්තජාතකවණ්ණනා සත්තමා.

[148] 8. සිඞ්ගාලජාතකවණ්ණනා

නාහං පුනං න ච පුනන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කිලෙසනිග්ගහං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියං කිර පඤ්චසතමත්තා සහායකා මහාවිභවා සෙට්ඨිපුත්තා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සාසනෙ උරං දත්වා පබ්බජිත්වා ජෙතවනෙ අන්තොකොටිසන්ථාරෙ විහරිංසු. අථෙකදිවසං තෙසං අඩ්ඪරත්තසමයෙ කිලෙසනිස්සිතො සඞ්කප්පො උප්පජ්ජි. තෙ උක්කණ්ඨිත්වා අත්තනා ජහිතකිලෙසෙ පුන ගණ්හිතුං චිත්තං උප්පාදයිංසු. අථ සත්ථා අඩ්ඪරත්තසමනන්තරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණදණ්ඩදීපකං උක්ඛිපිත්වා ‘‘කතරාය නු ඛො රතියා ජෙතවනෙ භික්ඛූ විහරන්තී’’ති භික්ඛූනං අජ්ඣාසයං ඔලොකෙන්තො තෙසං භික්ඛූනං අබ්භන්තරෙ කාමරාගසඞ්කප්පස්ස උප්පන්නභාවං අඤ්ඤාසි. සත්ථා ච නාම එකපුත්තිකා ඉත්ථී අත්තනො පුත්තං විය, එකචක්ඛුකො පුරිසො චක්ඛුං විය අත්තනො සාවකෙ රක්ඛති. පුබ්බණ්හාදීසු යස්මිං යස්මිං සමයෙ තෙසං කිලෙසා උප්පජ්ජන්ති, තෙ තෙසං කිලෙසෙ තතො පරං වඩ්ඪිතුං අදත්වා තස්මිං තස්මිංයෙව සමයෙ නිග්ගණ්හාති. තෙනස්ස එතදහොසි ‘‘අයං චක්කවත්තිරඤ්ඤො අන්තොනගරෙයෙව චොරානං උප්පන්නකාලො විය වත්තති, ඉදානෙව තෙසං ධම්මදෙසනං කත්වා තෙ කිලෙසෙ නිග්ගණ්හිත්වා අරහත්තං දස්සාමී’’ති. සො සුරභිගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා මධුරස්සරෙන ‘‘ආනන්දා’’ති ආයස්මන්තං ධම්මභණ්ඩාගාරිකං ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි. ථෙරො ‘‘කිං, භන්තෙ’’ති ආගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. ‘‘ආනන්ද, යත්තකා භික්ඛූ අන්තොකොටිසන්ථාරෙ විහරන්ති, සබ්බෙව ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ සන්නිපාතෙහී’’ති. එවං කිරස්ස අහොසි ‘‘සචාහං තෙයෙව පඤ්චසතෙ භික්ඛූ පක්කොසාපෙස්සාමි. ‘සත්ථාරා නො අබ්භන්තරෙ කිලෙසානං උප්පන්නභාවො ඤාතො’ති සංවිග්ගමානසා ධම්මදෙසනං සම්පටිච්ඡිතුං න සක්ඛිස්සන්තී’’ති. තස්මා ‘‘සබ්බෙ සන්නිපාතෙහී’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති අවාපුරණං ආදාය පරිවෙණෙන පරිවෙණං ආහිණ්ඩිත්වා සබ්බෙ භික්ඛූ ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ සන්නිපාතෙත්වා බුද්ධාසනං පඤ්ඤපෙසි.

සත්ථා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය සිලාපථවියං පතිට්ඨහමානො සිනෙරු විය පඤ්ඤත්තෙ බුද්ධාසනෙ නිසීදි ආවෙළාවෙළා යමකයමකා ඡබ්බණ්ණඝනබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තො. තාපි රස්මියො පාතිමත්තා ඡත්තමත්තා කූටාගාරකුච්ඡිමත්තා ඡිජ්ජිත්වා ඡිජ්ජිත්වා ගගනතලෙ විජ්ජුලතා විය සඤ්චරිංසු, අණ්ණවකුච්ඡිං ඛොභෙත්වා බාලසූරියුග්ගමනකාලො විය අහොසි. භික්ඛුසඞ්ඝොපි සත්ථාරං වන්දිත්වා ගරුචිත්තං පච්චුපට්ඨපෙත්වා රත්තකම්බලසාණියා පරික්ඛිපන්තො විය පරිවාරෙත්වා නිසීදි. සත්ථා බ්‍රහ්මස්සරං නිච්ඡාරෙන්තො භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා ‘‘න, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා නාම කාමවිතක්කං බ්‍යාපාදවිතක්කං විහිංසාවිතක්කන්ති ඉමෙ තයො අකුසලවිතක්කෙ විතක්කෙතුං වට්ටති. අන්තො උප්පන්නකිලෙසො හි ‘පරිත්තකො’ති අවමඤ්ඤිතුං න වට්ටති, කිලෙසො නාම පච්චාමිත්තසදිසො. පච්චාමිත්තො ච ඛුද්දකො නාම නත්ථි, ඔකාසං ලභිත්වා විනාසමෙව පාපෙති, එවමෙව අප්පමත්තකොපි කිලෙසො උප්පජ්ජිත්වා වඩ්ඪිතුං ලභන්තො මහාවිනාසං පාපෙති. කිලෙසො නාමෙස හලාහලවිසූපමො උප්පාටිතච්ඡවිගණ්ඩසදිසො ආසීවිසපටිභාගො අසනිඅග්ගිසදිසො අල්ලීයිතුං න යුත්තො ආසඞ්කිතබ්බො. උප්පන්නුප්පන්නක්ඛණෙයෙව පටිසඞ්ඛානබලෙන භාවනාබලෙන යථා මුහුත්තම්පි හදයෙ අට්ඨත්වා පදුමිනිපත්තා උදකබින්දු විය විවට්ටති, එවං පජහිතබ්බො. පොරාණකපණ්ඩි තාපි අප්පමත්තකම්පි කිලෙසං ගරහිත්වා යථා පුන අබ්භන්තරෙ නුප්පජ්ජති, එවං නිග්ගණ්හිංසූ’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සිඞ්ගාලයොනියං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ නදීතීරෙ නිවාසං කප්පෙසි. අථෙකො ජරහත්ථී ගඞ්ගාතීරෙ කාලමකාසි. සිඞ්ගාලො ගොචරප්පසුතො තං මතහත්ථිසරීරං දිස්වා ‘‘මහා මෙ ගොචරො උප්පන්නො’’ති ගන්ත්වා තං සොණ්ඩෙ ඩංසි, නඞ්ගලීසාය දට්ඨකාලො විය අහොසි. සො ‘‘නත්ථෙත්ථ ඛාදිතබ්බයුත්තක’’න්ති දන්තෙසු ඩංසි, ථම්භෙ දට්ඨකාලො විය අහොසි. කණ්ණෙ ඩංසි, සුප්පකොටියං දට්ඨකාලො විය අහොසි. උදරෙ ඩංසි, කුසූලෙ දට්ඨකාලො විය අහොසි. පාදෙ ඩංසි, උදුක්ඛලෙ දට්ඨකාලො විය අහොසි. නඞ්ගුට්ඨෙ ඩංසි, මුසලෙ දට්ඨකාලො විය අහොසි. සො ‘‘එත්ථාපි නත්ථි ඛාදිතබ්බයුත්තක’’න්ති සබ්බත්ථ අස්සාදං අලභන්තො වච්චමග්ගෙ ඩංසි, මුදුපූවෙ දට්ඨකාලො විය අහොසි. සො ‘‘ලද්ධං දානි මෙ ඉමස්මිං සරීරෙ මුදු ඛාදිතබ්බයුත්තකට්ඨාන’’න්ති තතො පට්ඨාය ඛාදන්තො අන්තොකුච්ඡිං පවිසිත්වා වක්කහදයාදීනි ඛාදිත්වා පිපාසිතකාලෙ ලොහිතං පිවිත්වා නිපජ්ජිතුකාමකාලෙ උදරං පත්ථරිත්වා නිපජ්ජති.

අථස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉදං හත්ථිසරීරං මය්හං නිවාසසුඛතාය ගෙහසදිසං, ඛාදිතුකාමතාය සති පහූතමංසං, කිං දානි මෙ අඤ්ඤත්ථ කම්ම’’න්ති සො අඤ්ඤත්ථ අගන්ත්වා හත්ථිකුච්ඡියංයෙව මංසං ඛාදිත්වා වසති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ නිදාඝෙ වාතසම්ඵස්සෙන චෙව සූරියරස්මිසන්තාපෙන ච තං කුණපං සුස්සිත්වා වලියො ගණ්හි, සිඞ්ගාලස්ස පවිට්ඨද්වාරං පිහිතං, අන්තොකුච්ඡියං අන්ධකාරො අහොසි. සිඞ්ගාලස්ස ලොකන්තරිකනිවාසො විය ජාතො. කුණපෙ සුස්සන්තෙ මංසම්පි සුස්සි, ලොහිතම්පි පච්ඡිජ්ජි. සො නික්ඛමනද්වාරං අලභන්තො භයප්පත්තො හුත්වා සන්ධාවන්තො ඉතො චිතො ච පහරිත්වා නික්ඛමනද්වාරං පරියෙසමානො විචරති. එවං තස්මිං උක්ඛලියං පිට්ඨපිණ්ඩි විය අන්තොකුච්ඡියං පච්චමානෙ කතිපාහච්චයෙන මහාමෙඝො පාවස්සි. අථ නං කුණපං තෙමෙත්වා උට්ඨාය පකතිසණ්ඨානෙන අට්ඨාසි. වච්චමග්ගො විවටො හුත්වා තාරකා විය පඤ්ඤායි. සිඞ්ගාලො තං ඡිද්දං දිස්වා ‘‘ඉදානි මෙ ජීවිතං ලද්ධ’’න්ති යාව හත්ථිසීසා පටික්කමිත්වා වෙගෙන පක්ඛන්දිත්වා වච්චමග්ගං සීසෙන පහරිත්වා නික්ඛමි. තස්ස සඤ්ඡන්නසරීරත්තා සබ්බලොමානි වච්චමග්ගෙ අල්ලීයිංසු. සො තාලක්ඛන්ධසදිසෙන නිල්ලොමෙන සරීරෙන උබ්බිග්ගචිත්තො මුහුත්තං ධාවිත්වා නිවත්තිත්වා නිසින්නො සරීරං ඔලොකෙත්වා ‘‘ඉදං දුක්ඛං මය්හං න අඤ්ඤෙන කතං, ලොභහෙතු පන ලොභකාරණා ලොභං නිස්සාය මයා එතං කතං, ඉතො දානි පට්ඨාය න ලොභවසිකො භවිස්සාමි, පුන හත්ථිසරීරං නාම න පවිසිස්සාමී’’ති සංවිග්ගහදයො හුත්වා ඉමං ගාථමාහ –

148. ‘‘නාහං පුනං න ච පුනං, න චාපි අපුනප්පුනං;

හත්ථිබොන්දිං පවෙක්ඛාමි, තථා හි භයතජ්ජිතො’’ති.

තත්ථ න චාපි අපුනප්පුනන්ති අ-කාරො නිපාතමත්තො. අයං පනෙතිස්සා සකලායපි ගාථාය අත්ථො – අහඤ්හි ඉතො පුන, තතො ච පුනාති වුත්තවාරතො පුන තතොපි ච පුනප්පුනං වාරණසරීරසඞ්ඛාතං හත්ථිබොන්දිං න පවෙක්ඛාමි. කිංකාරණා? තථා හි භයතජ්ජිතො, තථා හි අහං ඉමස්මිඤ්ඤෙව පවෙසනෙ භයතජ්ජිතො මරණභයෙන සන්තාසං සංවෙගං ආපාදිතොති.

එවඤ්ච පන වත්වා තතොව පලායිත්වා පුන තං වා අඤ්ඤං වා හත්ථිසරීරං නිවත්තිත්වාපි න ඔලොකෙසි. තතො පට්ඨාය න ලොභවසිකො අහොසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ‘‘භික්ඛවෙ, අන්තො උප්පන්නකිලෙසස්ස නාම වඩ්ඪිතුං අදත්වා තත්ථ තත්ථෙව නං නිග්ගණ්හිතුං වට්ටතී’’ති වත්වා සච්චානි පකාසෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි. සච්චපරියොසානෙ පඤ්චසතාපි තෙ භික්ඛූ අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු, අවසෙසෙසු කෙචි සොතාපන්නා, කෙචි සකදාගාමිනො, කෙචි අනාගාමිනො අහෙසුං. තදා සිඞ්ගාලො අහමෙව අහොසින්ති.

සිඞ්ගාලජාතකවණ්ණනා අට්ඨමා.

[149] 9. එකපණ්ණජාතකවණ්ණනා

එකපණ්ණො අයං රුක්ඛොති ඉදං සත්ථා වෙසාලිං උපනිස්සාය මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං විහරන්තො වෙසාලිකං දුට්ඨලිච්ඡවිකුමාරං ආරබ්භ කථෙසි. තස්මිඤ්හි කාලෙ වෙසාලිනගරං ගාවුතගාවුතන්තරෙ තීහි පාකාරෙහි පරික්ඛිත්තං තීසු ඨානෙසු ගොපුරට්ටාලකයුත්තං පරමසොභග්ගප්පත්තං. තත්ථ නිච්චකාලං රජ්ජං කාරෙත්වා වසන්තානඤ්ඤෙව රාජූනං සත්ත සහස්සානි සත්ත සතානි සත්ත ච රාජානො හොන්ති, තත්තකායෙව උපරාජානො, තත්තකා සෙනාපතිනො, තත්තකා භණ්ඩාගාරිකා. තෙසං රාජකුමාරානං අන්තරෙ එකො දුට්ඨලිච්ඡවිකුමාරො නාම අහොසි කොධනො චණ්ඩො ඵරුසො සාහසිකො, දණ්ඩෙන ඝට්ටිතආසීවිසො විය නිච්චං පජ්ජලිතො කොධෙන. තස්ස පුරතො ද්වෙ තීණි වචනානි කථෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. තං නෙව මාතාපිතරො, න ඤාතයො, න මිත්තසුහජ්ජා සික්ඛාපෙතුං සක්ඛිංසු. අථස්ස මාතාපිතූනං එතදහොසි ‘‘අයං කුමාරො අතිඵරුසො සාහසිකො, ඨපෙත්වා සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො ඉමං විනෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, බුද්ධවෙනෙය්‍යෙන භවිතබ්බ’’න්ති. තෙ තං ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා ආහංසු ‘‘භන්තෙ, අයං කුමාරො චණ්ඩො ඵරුසො කොධෙන පජ්ජලති, ඉමස්ස ඔවාදං දෙථා’’ති.

සත්ථා තං කුමාරං ඔවදි – ‘‘කුමාර, ඉමෙසු නාම සත්තෙසු චණ්ඩෙන ඵරුසෙන සාහසිකෙන විහෙඨකජාතිකෙන න භවිතබ්බං, ඵරුසවාචො ච නාම විජාතමාතුයාපි පිතුනොපි පුත්තදාරස්සපි භාතිභගිනීනම්පි පජාපතියාපි මිත්තබන්ධවානම්පි අප්පියො හොති අමනාපො, ඩංසිතුං ආගච්ඡන්තො සප්පො විය, අටවියං උට්ඨිතචොරො විය, ඛාදිතුං ආගච්ඡන්තො යක්ඛො විය ච උබ්බෙජනීයො හුත්වා දුතියචිත්තවාරෙ නිරයාදීසු නිබ්බත්තති. දිට්ඨෙයෙව ච ධම්මෙ කොධනො පුග්ගලො මණ්ඩිතපසාධිතොපි දුබ්බණ්ණොව හොති, පුණ්ණචන්දසස්සිරිකම්පිස්ස මුඛං ජාලාභිහතපදුමං විය මලග්ගහිතකඤ්චනාදාසමණ්ඩලං විය ච විරූපං හොති දුද්දසිකං. කොධං නිස්සාය හි සත්තා සත්ථං ආදාය අත්තනාව අත්තානං පහරන්ති, විසං ඛාදන්ති, රජ්ජුයා උබ්බන්ධන්ති, පපාතා පපතන්ති. එවං කොධවසෙන කාලං කත්වා නිරයාදීසු උප්පජ්ජන්ති, විහෙඨකජාතිකාපි දිට්ඨෙව ධම්මෙ ගරහං පත්වා කායස්ස භෙදා නිරයාදීසු උප්පජ්ජන්ති, පුන මනුස්සත්තං ලභිත්වා විජාතකාලතො පට්ඨාය රොගබහුලාව හොන්ති. චක්ඛුරොගො සොතරොගොතිආදීසු ච රොගෙසු එකතො උට්ඨාය එකස්මිං පතන්ති, රොගෙන අපරිමුත්තාව හුත්වා නිච්චං දුක්ඛිතාව හොන්ති, තස්මා සබ්බෙසු සත්තෙසු මෙත්තචිත්තෙන හිතචිත්තෙන මුදුචිත්තෙන භවිතබ්බං. එවරූපො හි පුග්ගලො නිරයාදිභයෙහි න පරිමුච්චතී’’ති. සො කුමාරො සත්ථු ඔවාදං සුත්වා එකොවාදෙනෙව නිහතමානො දන්තො නිබ්බිසෙවනො මෙත්තචිත්තො මුදුචිත්තො අහොසි. අඤ්ඤං අක්කොසන්තම්පි පහරන්තම්පි නිවත්තිත්වා න ඔලොකෙසි, උද්ධටදාඨො විය සප්පො, අළච්ඡින්නො විය කක්කටකො, ඡින්නවිසාණො විය ච උසභො අහොසි.

තස්ස තං පවත්තිං ඤත්වා භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘ආවුසො, දුට්ඨලිච්ඡවිකුමාරං සුචිරම්පි ඔවදිත්වා නෙව මාතාපිතරො, න ඤාතිමිත්තාදයො දමෙතුං සක්ඛිංසු, සම්මාසම්බුද්ධො පන තං එකොවාදෙනෙව දමෙත්වා නිබ්බිසෙවනං කත්වා මත්තවරවාරණං විය සමුග්ගහිතානෙඤ්ජකාරණං අකාසි. යාව සුභාසිතං චිදං – ‘හත්ථිදමකෙන, භික්ඛවෙ, හත්ථිදම්මො සාරිතො එකංයෙව දිසං ධාවති පුරත්ථිමං වා පච්ඡිමං වා උත්තරං වා දක්ඛිණං වා. අස්සදමකෙන…පෙ… ගොදමකෙන…පෙ… දක්ඛිණං වා. තථාගතෙන හි, භික්ඛවෙ, අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන පුරිසදම්මො සාරිතො අට්ඨ දිසා විධාවති, රූපී රූපානි පස්සති. අයමෙකා දිසා…පෙ… සො වුච්චති ‘යොග්ගාචරියානං අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථී’ති (ම. නි. 3.312). න හි, ආවුසො, සම්මාසම්බුද්ධෙන සදිසො පුරිසදම්මසාරථී නාම අත්ථී’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙවෙස මයා එකොවාදෙනෙව දමිතො, පුබ්බෙපාහං ඉමං එකොවාදෙනෙව දමෙසි’’න්ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො උදිච්චබ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං තයො වෙදෙ සබ්බසිප්පානි ච උග්ගහෙත්වා කිඤ්චි කාලං ඝරාවාසං වසිත්වා මාතාපිතූනං අච්චයෙන ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා හිමවන්තෙ වාසං කප්පෙසි. තත්ථ චිරං වසිත්වා ලොණම්බිලසෙවනත්ථාය ජනපදං ගන්ත්වා බාරාණසිං පත්වා රාජුය්‍යානෙ වසිත්වා පුනදිවසෙ සුනිවත්ථො සුපාරුතො තාපසාකප්පසම්පන්නො භික්ඛාය නගරං පවිසිත්වා රාජඞ්ගණං පාපුණි. රාජා සීහපඤ්ජරෙන ඔලොකෙන්තො තං දිස්වා ඉරියාපථෙ පසීදිත්වා ‘‘අයං තාපසො සන්තින්ද්‍රියො සන්තමානසො යුගමත්තදසො, පදවාරෙ පදවාරෙ සහස්සත්ථවිකං ඨපෙන්තො විය සීහවිජම්භිතෙන ආගච්ඡති. සචෙ සන්තධම්මො නාමෙකො අත්ථි, ඉමස්ස තෙනබ්භන්තරෙ භවිතබ්බ’’න්ති චින්තෙත්වා එකං අමච්චං ඔලොකෙසි. සො ‘‘කිං කරොමි, දෙවා’’ති ආහ. එතං ‘‘තාපසං ආනෙහී’’ති. සො ‘‘සාධු, දෙවා’’ති බොධිසත්තං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා හත්ථතො භික්ඛාභාජනං ගහෙත්වා ‘‘කිං, මහාපුඤ්ඤා’’ති වුත්තෙ ‘‘භන්තෙ, රාජා තං පක්කොසතී’’ති ආහ. බොධිසත්තො ‘‘න මයං රාජකුලූපකා, හෙමවන්තිකා නාමම්හා’’ති ආහ. අමච්චො ගන්ත්වා තමත්ථං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ‘‘අඤ්ඤො අම්හාකං කුලූපකො නත්ථි, ආනෙහි න’’න්ති ආහ. අමච්චො ගන්ත්වා බොධිසත්තං වන්දිත්වා යාචිත්වා රාජනිවෙසනං පවෙසෙසි.

රාජා බොධිසත්තං වන්දිත්වා සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තෙ කඤ්චනපල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනො පටියත්තං නානග්ගරසභොජනං භොජෙත්වා ‘‘කහං, භන්තෙ, වසථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘හෙමවන්තිකා මයං, මහාරාජා’’ති. ‘‘ඉදානි කහං ගච්ඡථා’’ති? ‘‘වස්සාරත්තානුරූපං සෙනාසනං උපධාරෙම, මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, අම්හාකඤ්ඤෙව උය්‍යානෙ වසථා’’ති පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා සයම්පි භුඤ්ජිත්වා බොධිසත්තං ආදාය උය්‍යානං ගන්ත්වා පණ්ණසාලං මාපෙත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාපි කාරෙත්වා පබ්බජිතපරික්ඛාරෙ දත්වා උය්‍යානපාලං පටිච්ඡාපෙත්වා නගරං පාවිසි. තතො පට්ඨාය බොධිසත්තො උය්‍යානෙ වසති. රාජාපිස්ස දිවසෙ දිවසෙ ද්වත්තික්ඛත්තුං උපට්ඨානං ගච්ඡති.

තස්ස පන රඤ්ඤො දුට්ඨකුමාරො නාම පුත්තො අහොසි චණ්ඩො ඵරුසො, නෙව නං රාජා දමෙතුං අසක්ඛි, න සෙසඤාතකා. අමච්චාපි බ්‍රාහ්මණගහපතිකාපි එකතො හුත්වා ‘‘සාමි, මා එවං කරි, එවං කාතුං න ලබ්භා’’ති කුජ්ඣිත්වා කථෙන්තාපි කථං ගාහාපෙතුං නාසක්ඛිංසු. රාජා චින්තෙසි ‘‘ඨපෙත්වා මම අය්‍යං හිමවන්තතාපසං අඤ්ඤො ඉමං කුමාරං දමෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, සොයෙව නං දමෙස්සතී’’ති. සො කුමාරං ආදාය බොධිසත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘භන්තෙ, අයං කුමාරො චණ්ඩො ඵරුසො, මයං ඉමං දමෙතුං න සක්කොම, තුම්හෙ නං එකෙන උපායෙන සික්ඛාපෙථා’’ති කුමාරං බොධිසත්තස්ස නිය්‍යාදෙත්වා පක්කාමි. බොධිසත්තො කුමාරං ගහෙත්වා උය්‍යානෙ විචරන්තො එකතො එකෙන, එකතො එකෙනාති ද්වීහියෙව පත්තෙහි එකං නිම්බපොතකං දිස්වා කුමාරං ආහ – ‘‘කුමාර, එතස්ස තාව රුක්ඛපොතකස්ස පණ්ණං ඛාදිත්වා රසං ජානාහී’’ති? සො තස්ස එකං පත්තං ඛාදිත්වා රසං ඤත්වා ‘‘ධී’’ති සහ ඛෙළෙන භූමියං නුට්ඨාභි. ‘‘කිං එතං, කුමාරා’’ති වුත්තෙ ‘‘භන්තෙ, ඉදානෙවෙස රුක්ඛො හලාහලවිසූපමො, වඩ්ඪන්තො පන බහූ මනුස්සෙ මාරෙස්සතී’’ති තං නිම්බපොතකං උප්පාටෙත්වා හත්ථෙහි පරිමද්දිත්වා ඉමං ගාථමාහ –

149. ‘‘එකපණ්ණො අයං රුක්ඛො, න භූම්‍යා චතුරඞ්ගුලො;

ඵලෙන විසකප්පෙන, මහායං කිං භවිස්සතී’’ති.

තත්ථ එකපණ්ණොති උභොසු පස්සෙසු එකෙකපණ්ණො. න භූම්‍යා චතුරඞ්ගුලොති භූමිතො චතුරඞ්ගුලමත්තම්පි න වඩ්ඪිතො. ඵලෙනාති ඵලරසෙන. විසකප්පෙනාති හලාහලවිසසදිසෙන. එවං ඛුද්දකොපි සමානො එවරූපෙන තිත්තකෙන පණ්ණෙන සමන්නාගතොති අත්ථො. මහායං කිං භවිස්සතීති යදා පනායං වුද්ධිප්පත්තො මහා භවිස්සති, තදා කිං නාම භවිස්සති, අද්ධා මනුස්සමාරකො භවිස්සතීති එතං උප්පාටෙත්වා මද්දිත්වා ඡඩ්ඩෙසින්ති ආහ.

අථ නං බොධිසත්තො එතදවොච ‘‘කුමාර, ත්වං ඉමං නිම්බපොතකං ‘ඉදානෙව එවංතිත්තකො, මහල්ලකකාලෙ කිං භවිස්සති, කුතො ඉමං නිස්සාය වුඩ්ඪී’ති උප්පාටෙත්වා මද්දිත්වා ඡඩ්ඩෙසි? යථා ත්වං එතස්මිං පටිපජ්ජි, එවමෙව තව රට්ඨවාසිනොපි ‘අයං කුමාරො දහරකාලෙයෙව එවං චණ්ඩො ඵරුසො, මහල්ලකකාලෙ රජ්ජං පත්වා කිං නාම කරිස්සති, කුතො අම්හාකං එතං නිස්සාය වුඩ්ඪී’ති තව කුලසන්තකං රජ්ජං අදත්වා නිම්බපොතකං විය තං උප්පාටෙත්වා රට්ඨා පබ්බාජනීයකම්මං කරිස්සන්ති, තස්මා නිම්බරුක්ඛපටිභාගතං හිත්වා ඉතො පට්ඨාය ඛන්තිමෙත්තානුද්දයසම්පන්නො හොහී’’ති. සො තතො පට්ඨාය නිහතමානො නිබ්බිසෙවනො ඛන්තිමෙත්තානුද්දයසම්පන්නො හුත්වා බොධිසත්තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා පිතු අච්චයෙන රජ්ජං පත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා යථාකම්මං අගමාසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙවෙස දුට්ඨලිච්ඡවිකුමාරො මයා දමිතො, පුබ්බෙපාහං එතං දමෙසිංයෙවා’’ති වත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා දුට්ඨකුමාරො අයං ලිච්ඡවිකුමාරො අහොසි, රාජා ආනන්දො, ඔවාදදායකතාපසො පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

එකපණ්ණජාතකවණ්ණනා නවමා.

[150] 10. සඤ්ජීවජාතකවණ්ණනා

අසන්තං යො පග්ගණ්හාතීති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො අජාතසත්තුස්ස රඤ්ඤො අසන්තපග්ගහං ආරබ්භ කථෙසි. සො හි බුද්ධානං පටිකණ්ටකභූතෙ දුස්සීලෙ පාපධම්මෙ දෙවදත්තෙ පසීදිත්වා තං අසන්තං අසප්පුරිසං පග්ගය්හ ‘‘තස්ස සක්කාරං කරිස්සාමී’’ති බහුං ධනං පරිච්චජිත්වා ගයාසීසෙ විහාරං කාරෙත්වා තස්සෙව වචනං ගහෙත්වා පිතරං ධම්මරාජානං සොතාපන්නං අරියසාවකං ඝාතෙත්වා අත්තනො සොතාපත්තිමග්ගස්ස උපනිස්සයං භින්දිත්වා මහාවිනාසං පත්තො. සො හි ‘‘දෙවදත්තො පථවියං පවිට්ඨො’’ති සුත්වා ‘‘කච්චි නු ඛො මම්පි පථවී ගිලෙය්‍යා’’ති භීතතසිතො රජ්ජසුඛං න ලභති, සයනෙ අස්සාදසුඛං න වින්දති, තිබ්බකාරණාභිතුන්නො හත්ථිපොතො විය කම්පමානො විචරති. සො පථවිං ඵලමානං විය, අවීචිජාලං නික්ඛමන්තිං විය, පථවියා අත්තානං ගිලියමානං විය, ආදිත්තාය ලොහපථවියා උත්තානකං නිපජ්ජාපෙත්වා අයසූලෙහි කොටියමානං විය ච සමනුපස්සි. තෙනස්ස පහටකුක්කුටස්සෙව මුහුත්තම්පි කම්පමානස්ස අවත්ථානං නාම නාහොසි. සො සම්මාසම්බුද්ධං පස්සිතුකාමො ඛමාපෙතුකාමො පඤ්හං පුච්ඡිතුකාමො අහොසි, අත්තනො පන අපරාධමහන්තතාය උපසඞ්කමිතුං න සක්කොති.

අථස්ස රාජගහනගරෙ කත්තිකරත්තිවාරෙ සම්පත්තෙ දෙවනගරං විය නගරෙ අලඞ්කතෙ මහාතලෙ අමච්චගණපරිවුතස්ස කඤ්චනාසනෙ නිසින්නස්ස ජීවකං කොමාරභච්චං අවිදූරෙ නිසින්නං දිස්වා එතදහොසි ‘‘ජීවකං ගහෙත්වා සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමි, න ඛො පන සක්කා මයා උජුකමෙව වත්තුං ‘අහං, සම්ම ජීවක, සයං ගන්තුං න සක්කොමි, එහි මං සත්ථු සන්තිකං නෙහී’ති, පරියායෙන පන රත්තිසම්පදං වණ්ණෙත්වා ‘කං නු ඛ්වජ්ජ මයං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පයිරුපාසෙය්‍යාම, යං නො පයිරුපාසතං චිත්තං පසීදෙය්‍යා’ති වක්ඛාමි, තං සුත්වා අමච්චා අත්තනො අත්තනො සත්ථාරානං වණ්ණං කථෙස්සන්ති, ජීවකොපි සම්මාසම්බුද්ධස්ස වණ්ණං කථෙස්සති. අථ නං ගහෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති. සො පඤ්චහි පදෙහි රත්තිං වණ්ණෙසි ‘‘ලක්ඛඤ්ඤා වත භො දොසිනා රත්ති, අභිරූපා වත භො දොසිනා රත්ති, දස්සනීයා වත භො දොසිනා රත්ති, පාසාදිකා වත භො දොසිනා රත්ති, රමණීයා වත භො දොසිනා රත්ති, කං නු ඛ්වජ්ජ මයං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පයිරුපාසෙය්‍යාම, යං නො පයිරුපාසතං චිත්තං පසීදෙය්‍යා’’ති (දී. නි. 1.150).

අථෙකො අමච්චො පූරණකස්සපස්ස වණ්ණං කථෙසි, එකො මක්ඛලිගොසාලස්ස, එකො අජිතකෙසකම්බලස්ස, එකො පකුධකච්චායනස්ස, එකො සඤ්චයස්ස බෙලට්ඨපුත්තස්ස, එකො නාටපුත්තනිගණ්ඨස්සාති. රාජා තෙසං කථං සුත්වා තුණ්හී අහොසි. සො හි ජීවකස්සෙව මහාඅමච්චස්ස කථං පච්චාසීසති. ජීවකොපි ‘‘රඤ්ඤා මං ආරබ්භ කථිතෙයෙව ජානිස්සාමී’’ති අවිදූරෙ තුණ්හී නිසීදි. අථ නං රාජා ආහ ‘‘ත්වං පන, සම්ම ජීවක, කිං තුණ්හී’’ති? තස්මිං ඛණෙ ජීවකො උට්ඨායාසනා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා ‘‘එසො, දෙව, භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අම්හාකං අම්බවනෙ විහරති සද්ධිං අඩ්ඪතෙළසෙහි භික්ඛුසතෙහි. තං ඛො පන භගවන්තං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො’’ති නව අරහාදිගුණෙ වත්වා ජාතිතො පට්ඨාය පුබ්බනිමිත්තාදිභෙදං භගවතො ආනුභාවං පකාසෙත්වා ‘‘තං භගවන්තං දෙවො පයිරුපාසතු, ධම්මං සුණාතු, පඤ්හං පුච්ඡතූ’’ති ආහ.

රාජා සම්පුණ්ණමනොරථො හුත්වා ‘‘තෙන හි, සම්ම ජීවක, හත්ථියානානි කප්පාපෙහී’’ති යානානි කප්පාපෙත්වා මහන්තෙන රාජානුභාවෙන ජීවකම්බවනං ගන්ත්වා තත්ථ මණ්ඩලමාළෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං තථාගතං දිස්වා සන්තවීචිමජ්ඣෙ මහානාවං විය නිච්චලං භික්ඛුසඞ්ඝං ඉතො චිතො ච අනුවිලොකෙත්වා ‘‘එවරූපා නාම මෙ පරිසා න දිට්ඨපුබ්බා’’ති ඉරියාපථෙයෙව පසීදිත්වා සඞ්ඝස්ස අඤ්ජලිං පග්ගණ්හිත්වා ථුතිං කත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො සාමඤ්ඤඵලපඤ්හං පුච්ඡි. අථස්ස භගවා ද්වීහි භාණවාරෙහි පටිමණ්ඩිතං සාමඤ්ඤඵලසුත්තං (දී. නි. 1.150 ආදයො) කථෙසි. සො සුත්තපරියොසානෙ අත්තමනො භගවන්තං ඛමාපෙත්වා උට්ඨායාසනා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. සත්ථා අචිරපක්කන්තස්ස රඤ්ඤො භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා ‘‘ඛතායං, භික්ඛවෙ, රාජා, උපහතායං, භික්ඛවෙ, රාජා. සචායං, භික්ඛවෙ, රාජා ඉස්සරියස්ස කාරණා පිතරං ධම්මිකං ධම්මරාජානං ජීවිතා න වොරොපෙස්සථ, ඉමස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උප්පජ්ජිස්සථ. දෙවදත්තං නිස්සාය අසන්තපග්ගහං කත්වා සොතාපත්තිඵලා පරිහීනො’’ති ආහ.

පුනදිවසෙ භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘ආවුසො, අජාතසත්තු කිර අසන්තපග්ගහං කත්වා දුස්සීලං පාපධම්මං දෙවදත්තං නිස්සාය පිතුඝාතකකම්මස්ස කතත්තා සොතාපත්තිඵලා පරිහීනො, දෙවදත්තෙන නාසිතො රාජා’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘න, භික්ඛවෙ, අජාතසත්තු ඉදානෙව අසන්තපග්ගහං කත්වා මහාවිනාසං පත්තො, පුබ්බෙපෙස අසන්තපග්ගහෙනෙව අත්තානං නාසෙසී’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො මහාවිභවෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලං ගන්ත්වා සබ්බසිප්පානි උග්ගණ්හිත්වා බාරාණසියං දිසාපාමොක්ඛො ආචරියො හුත්වා පඤ්ච මාණවකසතානි සිප්පං වාචෙසි. තෙසු මාණවෙසු එකො සඤ්ජීවො නාම මාණවො අත්ථි, බොධිසත්තො තස්ස මතකුට්ඨාපනකමන්තං අදාසි. සො උට්ඨාපනකමන්තමෙව ගහෙත්වා පටිබාහනමන්තං පන අග්ගහෙත්වාව එකදිවසං මාණවෙහි සද්ධිං දාරුඅත්ථාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා එකං මතබ්‍යග්ඝං දිස්වා මාණවෙ ආහ ‘‘භො, ඉමං මතබ්‍යග්ඝං උට්ඨාපෙස්සාමී’’ති. මාණවා ‘‘න සක්ඛිස්සසී’’ති ආහංසු. ‘‘පස්සන්තානඤ්ඤෙව වො තං උට්ඨාපෙස්සාමී’’ති. ‘‘සචෙ, මාණව, සක්කොසි, උට්ඨාපෙහී’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා තෙ මාණවා රුක්ඛං අභිරුහිංසු. සඤ්ජීවො මන්තං පරිවත්තෙත්වා මතබ්‍යග්ඝං සක්ඛරාහි පහරි, බ්‍යග්ඝො උට්ඨාය වෙගෙනාගන්ත්වා සඤ්ජීවං ගලනාළියං ඩංසිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙත්වා තත්ථෙව පති, සඤ්ජීවොපි තත්ථෙව පති. උභොපි එකට්ඨානෙයෙව මතා නිපජ්ජිංසු.

මාණවා දාරූනි ආදාය ආගන්ත්වා තං පවත්තිං ආචරියස්ස ආරොචෙසුං. ආචරියො මාණවෙ ආමන්තෙත්වා ‘‘තාතා, අසන්තපග්ගහකාරා නාම අයුත්තට්ඨානෙ සක්කාරසම්මානං කරොන්තා එවරූපං දුක්ඛං පටිලභන්තියෙවා’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

150. ‘‘අසන්තං යො පග්ගණ්හාති, අසන්තං චූපසෙවති;

තමෙව ඝාසං කුරුතෙ, බ්‍යග්ඝො සඤ්ජීවිකො යථා’’ති.

තත්ථ අසන්තන්ති තීහි දුච්චරිතෙහි සමන්නාගතං දුස්සීලං පාපධම්මං. යො පග්ගණ්හාතීති ඛත්තියාදීසු යො කොචි එවරූපං දුස්සීලං පබ්බජිතං වා චීවරාදිසම්පදානෙන, ගහට්ඨං වා උපරජ්ජසෙනාපතිට්ඨානාදිසම්පදානෙන පග්ගණ්හාති, සක්කාරසම්මානං කරොතීති අත්ථො. අසන්තං චූපසෙවතීති යො ච එවරූපං අසන්තං දුස්සීලං උපසෙවති භජති පයිරුපාසති. තමෙව ඝාසං කුරුතෙති තමෙව අසන්තපග්ගණ්හකං සො දුස්සීලො පාපපුග්ගලො ඝසති සංඛාදති විනාසං පාපෙති. කථං? බ්‍යග්ඝො සඤ්ජීවිකො යථාති, යථා සඤ්ජීවෙන මාණවෙන මන්තං පරිවත්තෙත්වා මතබ්‍යග්ඝො සඤ්ජීවිකො ජීවිතසම්පදානෙන සම්පග්ගහිතො අත්තනො ජීවිතදායකං සඤ්ජීවමෙව ජීවිතා වොරොපෙත්වා තත්ථෙව පාතෙසි, එවං අඤ්ඤොපි යො අසන්තපග්ගහං කරොති, සො දුස්සීලො තං අත්තනො සම්පග්ගාහකමෙව විනාසෙති. එවං අසන්තසම්පග්ගාහකා විනාසං පාපුණන්තීති.

බොධිසත්තො ඉමාය ගාථාය මාණවානං ධම්මං දෙසෙත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා යථාකම්මං ගතො.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා මතබ්‍යග්ඝුට්ඨාපනකො මාණවො අජාතසත්තු අහොසි, දිසාපාමොක්ඛො ආචරියො පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

සඤ්ජීවජාතකවණ්ණනා දසමා.

කකණ්ටකවග්ගො පන්නරසමො.

තස්සුද්දානං –

ගොධසිඞ්ගාලවිරොචං, නඞ්ගුට්ඨරාධකාකඤ්ච;

පුප්ඵරත්තඤ්ච සිඞ්ගාලං, එකපණ්ණඤ්ච සඤ්ජීවං.

අථ වග්ගුද්දානං –

අපණ්ණකො සීලවග්ගො, කුරුඞ්ගො ච කුලාවකො;

අත්ථකාමො ච ආසීසො, ඉත්ථීවරුණපායිම්හා.

ලිත්තො පරොසතං හංචි, කුසනාළා සම්පදානො;

කකණ්ටකො පන්නරස, සතපණ්ණාස ජාතකාති.

එකකනිපාතවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

(පඨමො භාගො නිට්ඨිතො).