21. අසීතිනිපාතො

[533] 1. චූළහංසජාතකවණ්ණනා

සුමුඛාති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො ආයස්මතො ආනන්දස්ස ජීවිතපරිච්චාගං ආරබ්භ කථෙසි. දෙවදත්තෙන හි තථාගතං ජීවිතා වොරොපෙතුං පයොජිතෙසු ධනුග්ගහෙසු සබ්බපඨමං පෙසිතෙන ආගන්ත්වා ‘‘නාහං, භන්තෙ, සක්කොමි තං භගවන්තං ජීවිතා වොරොපෙතුං, මහිද්ධිකො සො භගවා මහානුභාවො’’ති වුත්තෙ දෙවදත්තො ‘‘අලං, ආවුසො, මා ත්වං සමණං ගොතමං ජීවිතා වොරොපෙහි, අහමෙව සමණං ගොතමං ජීවිතා වොරොපෙස්සාමී’’ති වත්වා තථාගතෙ ගිජ්ඣකූටපබ්බතස්ස පච්ඡිමඡායාය චඞ්කමන්තෙ සයං ගිජ්ඣකූටං පබ්බතං අභිරුහිත්වා යන්තවෙගෙන මහතිං සිලං පවිජ්ඣි, ‘‘ඉමාය සිලාය සමණං ගොතමං ජීවිතා වොරොපෙස්සාමී’’ති. තදා ද්වෙ පබ්බතකූටා සමාගන්ත්වා තං සිලං සම්පටිච්ඡිංසු. තතො පපටිකා උප්පතිත්වා භගවතො පාදං පහරිත්වා රුහිරං උප්පාදෙසි, බලවවෙදනා පවත්තිංසු. ජීවකො තථාගතස්ස පාදං සත්ථකෙන ඵාලෙත්වා දුට්ඨලොහිතං වමෙත්වා පූතිමංසං අපනෙත්වා ධොවිත්වා භෙසජ්ජං ආලිම්පිත්වා නිරොගමකාසි. සත්ථා පුරිමසදිසමෙව භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො මහතියා බුද්ධලීලාය විචරි.

අථ නං දිස්වා දෙවදත්තො චින්තෙසි – ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස රූපසොභග්ගප්පත්තං සරීරං දිස්වා කොචි මනුස්සභූතො උපසඞ්කමිතුං න සක්කොති, රඤ්ඤො ඛො පන නාළාගිරි නාම හත්ථී චණ්ඩො ඵරුසො මනුස්සඝාතකො බුද්ධධම්මසඞ්ඝගුණෙ න ජානාති, සො තං ජීවිතක්ඛයං පාපෙස්සතී’’ති. සො ගන්ත්වා රඤ්ඤො තමත්ථං ආරොචෙසි. රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා හත්ථාචරියං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සම්ම, ස්වෙ නාළාගිරිං මත්තං කත්වා පාතොව සමණෙන ගොතමෙන පටිපන්නවීථියං විස්සජ්ජෙහී’’ති ආහ. දෙවදත්තොපි නං ‘‘අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු හත්ථී කිත්තකං සුරං පිවතී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘අට්ඨ ඝටෙ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘තෙන හි ස්වෙ ත්වං තං සොළස ඝටෙ පායෙත්වා සමණෙන ගොතමෙන පටිපන්නවීථියං අභිමුඛං කරෙය්‍යාසී’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. රාජා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘ස්වෙ නාළාගිරිං මත්තං කත්වා නගරෙ විස්සජ්ජෙස්සති, නාගරා පාතොව සබ්බකිච්චානි කත්වා අන්තරවීථිං මා පටිපජ්ජිංසූ’’ති. දෙවදත්තොපි රාජනිවෙසනා ඔරුය්හ හත්ථිසාලං ගන්ත්වා හත්ථිගොපකෙ ආමන්තෙත්වා ‘‘මයං භණෙ උච්චට්ඨානියං නීචට්ඨානෙ, නීචට්ඨානියං වා උච්චට්ඨානෙ කාතුං සමත්ථා, සචෙ වො යසෙන අත්ථො, ස්වෙ පාතොව නාළාගිරිං තිඛිණසුරාය සොළස ඝටෙ පායෙත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස ආගමනවෙලාය තුත්තතොමරෙහි විජ්ඣිත්වා කුජ්ඣාපෙත්වා හත්ථිසාලං භින්දාපෙත්වා සමණෙන ගොතමෙන පටිපන්නවීථියං අභිමුඛං කත්වා සමණං ගොතමං ජීවිතක්ඛයං පාපෙථා’’ති ආහ. තෙ ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිංසු.

සා පවත්ති සකලනගරෙ විත්ථාරිකා අහොසි. බුද්ධධම්මසඞ්ඝමාමකා උපාසකා තං සුත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘භන්තෙ, දෙවදත්තො රඤ්ඤා සද්ධිං එකතො හුත්වා ස්වෙ තුම්හෙහි පටිපන්නවීථියං නාළාගිරිං විස්සජ්ජාපෙස්සති, ස්වෙ පිණ්ඩාය අපවිසිත්වා ඉධෙව හොථ, මයං විහාරෙයෙව බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භික්ඛං දස්සාමා’’ති වදිංසු. සත්ථාපි ‘‘ස්වෙ පිණ්ඩාය න පවිසිස්සාමී’’ති අවත්වාව ‘‘අහං ස්වෙ නාළාගිරිං දමෙත්වා පාටිහාරියං කත්වා තිත්ථියෙ මද්දිත්වා රාජගහෙ පිණ්ඩාය අචරිත්වාව භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නගරා නික්ඛමිත්වා වෙළුවනමෙව ආගමිස්සාමි, රාජගහවාසිනොපි බහූනි භත්තභාජනානි ගහෙත්වා වෙළුවනමෙව ආගමිස්සන්ති, ස්වෙ විහාරෙයෙව භත්තග්ගං භවිස්සතී’’ති ඉමිනා කාරණෙන තෙසං අධිවාසෙසි. තෙ තථාගතස්ස අධිවාසනං විදිත්වා භත්තභාජනානි ආහරිත්වා ‘‘විහාරෙයෙව දානං දස්සාමා’’ති පක්කමිංසු.

සත්ථාපි පඨමයාමෙ ධම්මං දෙසෙත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දෙවතානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා පච්ඡිමයාමස්ස පඨමකොට්ඨාසෙ සීහසෙය්‍යං කප්පෙත්වා දුතියකොට්ඨාසෙ ඵලසමාපත්තියා වීතිනාමෙත්වා තතියකොට්ඨාසෙ මහාකරුණාසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය බොධනෙය්‍යබන්ධවෙ ඔලොකෙන්තො නාළාගිරිදමනෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයං දිස්වා විභාතාය රත්තියා කතසරීරපටිජග්ගනො හුත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙත්වා, ‘‘ආනන්ද, අජ්ජ රාජගහපරිවත්තකෙසු අට්ඨාරසසු මහාවිහාරෙසු සබ්බෙසම්පි භික්ඛූනං මයාසද්ධිං රාජගහං පවිසිතුං ආරොචෙහී’’ති ආහ. ථෙරො තථා අකාසි. සබ්බෙපි භික්ඛූ වෙළුවනෙ සන්නිපතිංසු. සත්ථා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො රාජගහං පාවිසි. අථ හත්ථිමෙණ්ඩා යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජිංසු, මහන්තො සමාගමො අහොසි. සද්ධාසම්පන්නා මනුස්සා ‘‘අජ්ජ කිර බුද්ධනාගස්ස තිරච්ඡානනාගෙන සඞ්ගාමො භවිස්සති, අනූපමාය බුද්ධලීලාය නාළාගිරිදමනං පස්සිස්සාමා’’ති පාසාදහම්මියගෙහච්ඡදනාදීනි අභිරුහිත්වා අට්ඨංසු. අසද්ධා පන මිච්ඡාදිට්ඨිකා ‘‘අයං නාළාගිරි චණ්ඩො ඵරුසො මනුස්සඝාතකො බුද්ධාදීනං ගුණං න ජානාති, සො අජ්ජ සමණස්ස ගොතමස්ස සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං විද්ධංසෙත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙස්සති, අජ්ජ පච්චාමිත්තස්ස පිට්ඨිං පස්සිස්සාමා’’ති පාසාදාදීසු අට්ඨංසු.

හත්ථීපි භගවන්තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා මනුස්සෙ තාසෙන්තො ගෙහානි විද්ධංසෙන්තො සකටානි සංචුණ්ණෙන්තො සොණ්ඩං උස්සාපෙත්වා පහට්ඨකණ්ණවාලො පබ්බතො විය අජ්ඣොත්ථරන්තො යෙන භගවා තෙනාභිධාවි. තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘අයං, භන්තෙ, නාළාගිරි චණ්ඩො ඵරුසො මනුස්සඝාතකො ඉමං රච්ඡං පටිපන්නො, න ඛො පනායං බුද්ධාදිගුණං ජානාති, පටික්කමතු, භන්තෙ, භගවා, පටික්කමතු සුගතො’’ති. මා, භික්ඛවෙ, භායිත්ථ, පටිබලො අහං නාළාගිරිං දමෙතුන්ති. අථායස්මා සාරිපුත්තො සත්ථාරං යාචි – ‘‘භන්තෙ, පිතු උප්පන්නකිච්චං නාම ජෙට්ඨපුත්තස්ස භාරො, අහමෙව තං දමෙමී’’ති. අථ නං සත්ථා, ‘‘සාරිපුත්ත, බුද්ධබලං නාම අඤ්ඤං, සාවකබලං අඤ්ඤං, තිට්ඨ ත්ව’’න්ති පටිබාහි. එවං යෙභුය්‍යෙන අසීති මහාථෙරා යාචිංසු. සත්ථා සබ්බෙපි පටිබාහි. අථ ආයස්මා ආනන්දො සත්ථරි බලවසිනෙහෙන අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘අයං හත්ථී පඨමං මං මාරෙතූ’’ති තථාගතස්සත්ථාය ජීවිතං පරිච්චජිත්වා ගන්ත්වා සත්ථු පුරතො අට්ඨාසි. අථ නං සත්ථා ‘‘අපෙහි, ආනන්ද, මා මෙ පුරතො අට්ඨාසී’’ති ආහ. ‘‘භන්තෙ, අයං හත්ථී චණ්ඩො ඵරුසො මනුස්සඝාතකො කප්පුට්ඨානග්ගිසදිසො පඨමං මං මාරෙත්වා පච්ඡා තුම්හාකං සන්තිකං ආගච්ඡතූ’’ති ථෙරො අවච. යාවතතියං වුච්චමානොපි තථෙව අට්ඨාසි න පටික්කමි. අථ නං භගවා ඉද්ධිබලෙන පටික්කමාපෙත්වා භික්ඛූනං අන්තරෙ ඨපෙසි.

තස්මිං ඛණෙ එකා ඉත්ථී නාළාගිරිං දිස්වා මරණභයභීතා පලායමානා අඞ්කෙන ගහිතං දාරකං හත්ථිනො ච තථාගතස්ස ච අන්තරෙ ඡඩ්ඩෙත්වා පලායි. හත්ථී තං අනුබන්ධිත්වා නිවත්තිත්වා දාරකස්ස සන්තිකං අගමාසි. තදා දාරකො මහාරවං රවි. සත්ථා නාළාගිරිං ඔදිස්සකමෙත්තාය ඵරිත්වා සුමධුරං බ්‍රහ්මස්සරං නිච්ඡාරෙත්වා ‘‘අම්භො නාළාගිරි තං සොළස සුරාඝටෙ පායෙත්වා මත්තං කරොන්තා න ‘අඤ්ඤං ගණ්හිස්සතී’ති කරිංසු, ‘මං ගණ්හිස්සතී’ති පන කරිංසු, මා අකාරණෙන ජඞ්ඝායො කිලමෙන්තො විචරි, ඉතො එහී’’ති පක්කොසි. සො සත්ථු වචනං සුත්වා අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා භගවතො රූපසිරිං ඔලොකෙත්වා පටිලද්ධසංවෙගො බුද්ධතෙජෙන පච්ඡින්නසුරාමදො සොණ්ඩං ඔලම්බෙන්තො කණ්ණෙ චාලෙන්තො ආගන්ත්වා තථාගතස්ස පාදෙසු පති. අථ නං සත්ථා, ‘‘නාළාගිරි, ත්වං තිරච්ඡානහත්ථී, අහං බුද්ධවාරණො, ඉතො පට්ඨාය මා චණ්ඩො ඵරුසො මනුස්සඝාතකො භව, සබ්බසත්තෙසු මෙත්තචිත්තං පටිලභා’’ති වත්වා දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වා කුම්භෙ පරාමසිත්වා –

‘‘මා කුඤ්ජර නාගමාසදො, දුක්ඛො හි කුඤ්ජර නාගමාසදො;

න හි නාගහතස්ස කුඤ්ජර, සුගති හොති ඉතො පරං යතො.

‘‘මා ච මදො මා ච පමාදො, න හි පමත්තා සුගතිං වජන්ති තෙ;

ත්වඤ්ඤෙව තථා කරිස්සසි, යෙන ත්වං සුගතිං ගමිස්සසී’’ති. (චූළව. 342) –

ධම්මං දෙසෙසි.

තස්ස සකලසරීරං පීතියා නිරන්තරං ඵුටං අහොසි. සචෙ කිර තිරච්ඡානගතො නාභවිස්සා, සොතාපත්තිඵලං අධිගමිස්සා. මනුස්සා තං පාටිහාරියං දිස්වා උන්නදිංසු අප්ඵොටිංසු, සඤ්ජාතසොමනස්සා නානාභරණානි ඛිපිංසු, තානි හත්ථිස්ස සරීරං පටිච්ඡාදයිංසු. තතො පට්ඨාය නාළාගිරි ධනපාලකො නාම ජාතො. තස්මිං ඛො පන ධනපාලකසමාගමෙ චතුරාසීති පාණසහස්සානි අමතං පිවිංසු. සත්ථා ධනපාලකං පඤ්චසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙසි. සො සොණ්ඩාය භගවතො පාදෙ පංසූනි ගහෙත්වා උපරි මුද්ධනි ආකිරිත්වා පටිකුටිතොව පටික්කමිත්වා දස්සනූපචාරෙ ඨිතො දසබලං වන්දිත්වා නිවත්තිත්වා හත්ථිසාලං පාවිසි. තතො පට්ඨාය දන්තසුදන්තො හුත්වා න කඤ්චි විහෙඨෙති. සත්ථා නිප්ඵන්නමනොරථො ‘‘යෙහි යං ධනං ඛිත්තං, තෙසඤ්ඤෙව තං හොතූ’’ති අධිට්ඨාය ‘‘අජ්ජ මයා මහන්තං පාටිහාරියං කතං, ඉමස්මිං නගරෙ පිණ්ඩාය චරණං අප්පටිරූප’’න්ති තිත්ථියෙ මද්දිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ජයප්පත්තො විය ඛත්තියො නගරා නික්ඛමිත්වා වෙළුවනමෙව ගතො. නගරවාසිනො බහුං අන්නපානඛාදනීයං ආදාය විහාරං ගන්ත්වා මහාදානං පවත්තයිංසු.

තං දිවසං සායන්හසමයෙ ධම්මසභං පූරෙත්වා සන්නිසින්නා භික්ඛූ කථං සමුට්ඨාපෙසුං – ‘‘ආවුසො, ආයස්මතා ආනන්දෙන තථාගතස්සත්ථාය අත්තනො ජීවිතං පරිච්චජන්තෙන දුක්කරං කතං, නාළාගිරිං දිස්වා සත්ථාරා තික්ඛත්තුං පටිබාහියමානොපි නාපගතො, අහො දුක්කරකාරකො, ආවුසො, ආයස්මා ආනන්දො’’ති. සත්ථා ‘‘ආනන්දස්ස ගුණකථා පවත්තති, ගන්තබ්බං මයා එත්ථා’’ති ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි ආනන්දො තිරච්ඡානයොනියං නිබ්බත්තොපි මමත්ථාය ජීවිතං පරිච්චජියෙවා’’ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ මහිංසකරට්ඨෙ සාගලනගරෙ සාගලො නාම රාජා ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙසි. තදා නගරතො අවිදූරෙ එකස්මිං නෙසාදගාමකෙ අඤ්ඤතරො නෙසාදො පාසෙහි සකුණෙ බන්ධිත්වා නගරෙ වික්කිණන්තො ජීවිකං කප්පෙසි. නගරතො ච අවිදූරෙ ආවට්ටතො ද්වාදසයොජනො මානුසියො නාම පදුමසරො අහොසි පඤ්චවණ්ණපදුමසඤ්ඡන්නො. තත්ථ නානප්පකාරො සකුණසඞ්ඝො ඔතරි. සො නෙසාදො තත්ථ අනියාමෙන පාසෙ ඔඩ්ඩෙසි. තස්මිං කාලෙ ධතරට්ඨො හංසරාජා ඡන්නවුතිහංසසහස්සපරිවාරො චිත්තකූටපබ්බතෙ සුවණ්ණගුහායං වසති, සුමුඛො නාමස්ස සෙනාපති අහොසි. අථෙකදිවසං තතො හංසයූථා කතිපයා සුවණ්ණහංසා මානුසියං සරං ගන්ත්වා පහූතගොචරෙ තස්මිං යථාසුඛං විචරිත්වා සුහිතා චිත්තකූටං ආගන්ත්වා ධතරට්ඨස්ස ආරොචෙසුං – ‘‘මහාරාජ, මනුස්සපථෙ මානුසියො නාම පදුමසරො සම්පන්නගොචරො, තත්ථ ගොචරං ගණ්හිතුං ගච්ඡාමා’’ති. සො ‘‘මනුස්සපථො නාම සාසඞ්කො සප්පටිභයො, මා වො රුච්චිත්ථා’’ති පටික්ඛිපිත්වාපි තෙහි පුනප්පුනං වුච්චමානො ‘‘සචෙ තුම්හාකං රුච්චති, ගච්ඡාමා’’ති සපරිවාරො තං සරං අගමාසි. සො ආකාසා ඔතරන්තො පාදං පාසෙ පවෙසෙන්තොයෙව ඔතරි. අථස්ස පාසො පාදං අයපට්ටකෙන කඩ්ඪන්තො විය ආබන්ධිත්වා ගණ්හි. අථස්ස ‘‘ඡින්දිස්සාමි න’’න්ති ආකඩ්ඪන්තස්ස පඨමවාරෙ චම්මං ඡිජ්ජි, දුතියවාරෙ මංසං ඡිජ්ජි, තතියවාරෙ න්හාරු ඡිජ්ජි, පාසො අට්ඨිං ආහච්ච අට්ඨාසි, ලොහිතං පග්ඝරි, බලවවෙදනා පවත්තිංසු.

සො චින්තෙසි – ‘‘සචාහං බද්ධරවං රවිස්සාමි, ඤාතකා මෙ උත්‍රස්තා හුත්වා ගොචරං අග්ගණ්හිත්වා ඡාතජ්ඣත්තාව පලායන්තා දුබ්බලතාය මහාසමුද්දෙ පතිස්සන්තී’’ති. සො වෙදනං අධිවාසෙත්වා ඤාතීනං යාවදත්ථං චරිත්වා හංසානං කීළනකාලෙ මහන්තෙන සද්දෙන බද්ධරවං රවි. තං සුත්වා තෙ හංසා මරණභයතජ්ජිතා වග්ගවග්ගා හුත්වා චිත්තකූටාභිමුඛා පක්කමිංසු. තෙසු පක්කන්තෙසු සුමුඛො හංසසෙනාපති ‘‘කච්චි නු ඛො ඉදං භයං මහාරාජස්ස උප්පන්නං, ජානිස්සාමි න’’න්ති වෙගෙන පක්ඛන්දිත්වා පුරතො ගච්ඡන්තස්ස හංසගණස්ස අන්තරෙ මහාසත්තං අදිස්වා මජ්ඣිමහංසගණං විචිනි, තත්ථපි අදිස්වා පච්ඡිමහංසගණං විචිනි, තත්ථපි අදිස්වා ‘‘නිස්සංසයං තස්සෙවෙදං භයං උප්පන්න’’න්ති නිවත්තිත්වා ආගච්ඡන්තො මහාසත්තං පාසෙ බද්ධං ලොහිතමක්ඛිතං දුක්ඛාතුරං පඞ්කපිට්ඨෙ නිපන්නං දිස්වා ‘‘මා භායි, මහාරාජ, අහං මම ජීවිතං පරිච්චජිත්වා තුම්හෙ පාසතො මොචෙස්සාමී’’ති වදන්තො ඔතරිත්වා මහාසත්තං අස්සාසෙන්තොව පඞ්කපිට්ඨෙ නිසීදි. අථ නං වීමංසන්තො මහාසත්තො පඨමං ගාථමාහ –

1. ‘‘සුමුඛ අනුපචිනන්තා, පක්කමන්ති විහඞ්ගමා;

ගච්ඡ තුවම්පි මා කඞ්ඛි, නත්ථි බද්ධෙ සහායතා’’ති.

තත්ථ අනුපචිනන්තාති සිනෙහෙන ආලයවසෙන අනොලොකෙන්තා. පක්කමන්තීති එතෙ ඡන්නවුති හංසසහස්සා ඤාතිවිහඞ්ගමා මං ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති, ත්වම්පි ගච්ඡ, මා ඉධ වාසං ආකඞ්ඛි, එවඤ්හි පාසෙන බද්ධෙ මයි සහායතා නාම නත්ථි, න හි තෙ අහං ඉදානි කිඤ්චි සහායකිච්චං කාතුං සක්ඛිස්සාමි, කිං තෙ මයා නිරූපකාරෙන, පපඤ්චං අකත්වා ගච්ඡෙවාති වදති.

ඉතො පරං –

2. ‘‘ගච්ඡෙ වාහං න වා ගච්ඡෙ, න තෙන අමරො සියං;

සුඛිතං තං උපාසිත්වා, දුක්ඛිතං තං කථං ජහෙ.

3. ‘‘මරණං වා තයා සද්ධිං, ජීවිතං වා තයා විනා;

තදෙව මරණං සෙය්‍යො, යඤ්චෙ ජීවෙ තයා විනා.

4. ‘‘නෙස ධම්මො මහාරාජ, යං තං එවං ගතං ජහෙ;

යා ගති තුය්හං සා මය්හං, රුච්චතෙ විහගාධිප.

5. ‘‘කා නු පාසෙන බද්ධස්ස, ගති අඤ්ඤා මහානසා;

සා කථං චෙතයානස්ස, මුත්තස්ස තව රුච්චති.

6. ‘‘කං වා ත්වං පස්සසෙ අත්ථං, මම තුය්හඤ්ච පක්ඛිම;

ඤාතීනං වාවසිට්ඨානං, උභින්නං ජීවිතක්ඛයෙ.

7. ‘‘යං න කඤ්චනදෙපිඤ්ඡ, අන්ධෙන තමසා ගතං;

තාදිසෙ සඤ්චජං පාණං, කමත්ථමභිජොතයෙ.

8. ‘‘කථං නු පතතං සෙට්ඨ, ධම්මෙ අත්ථං න බුජ්ඣසි;

ධම්මො අපචිතො සන්තො, අත්ථං දස්සෙති පාණිනං.

9. ‘‘සොහං ධම්මං අපෙක්ඛානො, ධම්මා චත්ථං සමුට්ඨිතං;

භත්තිඤ්ච තයි සම්පස්සං, නාවකඞ්ඛාමි ජීවිතං.

10. ‘‘අද්ධා එසො සතං ධම්මො, යො මිත්තො මිත්තමාපදෙ.

න චජෙ ජීවිතස්සාපි, හෙතුධම්මමනුස්සරං.

11. ‘‘ස්වායං ධම්මො ච තෙ චිණ්ණො, භත්ති ච විදිතා මයි;

කාමං කරස්සු මය්හෙතං, ගච්ඡෙවානුමතො මයා.

12. ‘‘අපි ත්වෙවං ගතෙ කාලෙ, යං ඛණ්ඩං ඤාතිනං මයා;

තයා තං බුද්ධිසම්පන්නං, අස්ස පරමසංවුතං.

13. ‘‘ඉච්චෙවං මන්තයන්තානං, අරියානං අරියවුත්තිනං;

පච්චදිස්සථ නෙසාදො, ආතුරානමිවන්තකො.

14. ‘‘තෙ සත්තුමභිසඤ්චික්ඛ, දීඝරත්තං හිතා දිජා;

තුණ්හීමාසිත්ථ උභයො, න සඤ්චලෙසුමාසනා.

15. ‘‘ධතරට්ඨෙ ච දිස්වාන, සමුඩ්ඩෙන්තෙ තතො තතො;

අභික්ඛමථ වෙගෙන, දිජසත්තු දිජාධිපෙ.

16. ‘‘සො ච වෙගෙනභික්කම්ම, ආසජ්ජ පරමෙ දිජෙ;

පච්චකමිත්ථ නෙසාදො, බද්ධා ඉති විචින්තයං.

17. ‘‘එකංව බද්ධමාසීනං, අබද්ධඤ්ච පුනාපරං;

ආසජ්ජ බද්ධමාසීනං, පෙක්ඛමානමදීනවං.

18. ‘‘තතො සො විමතොයෙව, පණ්ඩරෙ අජ්ඣභාසථ;

පවඩ්ඪකායෙ ආසීනෙ, දිජසඞ්ඝගණාධිපෙ.

19. ‘‘යං නු පාසෙන මහතා, බද්ධො න කුරුතෙ දිසං;

අථ කස්මා අබද්ධො ත්වං, බලී පක්ඛි න ගච්ඡසි.

20. ‘‘කිං නු ත්‍යායං දිජො හොති, මුත්තො බද්ධං උපාසසි;

ඔහාය සකුණා යන්ති, කිං එකො අවහීයසි.

21. ‘‘රාජා මෙ සො දිජාමිත්ත, සඛා පාණසමො ච මෙ;

නෙව නං විජහිස්සාමි, යාව කාලස්ස පරියායං.

22. ‘‘කථං පනායං විහඞ්ගො, නාද්දස පාසමොඩ්ඩිතං;

පදඤ්හෙතං මහන්තානං, බොද්ධුමරහන්ති ආපදං.

23. ‘‘යදා පරාභවො හොති, පොසො ජීවිතසඞ්ඛයෙ;

අථ ජාලඤ්ච පාසඤ්ච, ආසජ්ජාපි න බුජ්ඣති.

24. ‘‘අපි ත්වෙව මහාපඤ්ඤ, පාසා බහුවිධා තතා;

ගුය්හමාසජ්ජ බජ්ඣන්ති, අථෙවං ජීවිතක්ඛයෙ’’ති. –

ඉමාසං ගාථානං සම්බන්ධො පාළිනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

තත්ථ ගච්ඡෙ වාති, මහාරාජ, අහං ඉතො ගච්ඡෙය්‍යං වා න වා, නාහං තෙන ගමනෙන වා අගමනෙන වා අමරො සියං, අහඤ්හි ඉතො ගතොපි අගතොපි මරණතො අමුත්තොව, ඉතො පුබ්බෙ පන සුඛිතං තං උපාසිත්වා ඉදානි දුක්ඛිතං තං කථං ජහෙය්‍යන්ති වදති. මරණං වාති මම අගච්ඡන්තස්ස වා තයා සද්ධිං මරණං භවෙය්‍ය, ගච්ඡන්තස්ස වා තයා විනා ජීවිතං. තෙසු ද්වීසු යං තයා සද්ධිං මරණං, තදෙව මෙ වරං, යං තයා විනා ජීවෙය්‍යං, න මෙ තං වරන්ති අත්ථො. රුච්චතෙති යා තව ගති නිප්ඵත්ති, සාව මය්හං රුච්චති. සා කථන්ති සම්ම සුමුඛ මම තාව දළ්හෙන වාලපාසෙන බද්ධස්ස පරහත්ථං ගතස්ස සා ගති රුච්චතු, තව පන චෙතයානස්ස සචෙතනස්ස පඤ්ඤවතො මුත්තස්ස කථං රුච්චති.

පක්ඛිමාති පක්ඛසම්පන්න. උභින්නන්ති අම්හාකං ද්වින්නං ජීවිතක්ඛයෙ සති ත්වං මම වා තව වා අවසිට්ඨඤාතීනං වා කං අත්ථං පස්සසි. යං නාති එත්ථ න-කාරො උපමානෙ. කඤ්චනදෙපිඤ්ඡාති කඤ්චනද්වෙපිඤ්ඡ, අයමෙව වා පාඨො, කඤ්චනසදිසඋභයපක්ඛාති අත්ථො. තමසාති තමසි. ගතන්ති කතං, අයමෙව වා පාඨො. පුරිමස්ස න-කාරස්ස ඉමිනා සම්බන්ධො, ‘‘න කත’’න්ති කතං වියාති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – තයි පාණං චජන්තෙපි අචජන්තෙපි මම ජීවිතස්ස අභාවා යං තව පාණසඤ්චජනං, තං අන්ධෙන තමසි කතං විය කිඤ්චිදෙව රූපකම්මං අපච්චක්ඛගුණං, තාදිසෙ තව අපච්චක්ඛගුණෙ පාණසඤ්චජනෙ ත්වං පාණං සඤ්චජන්තො කමත්ථං ජොතෙය්‍යාසීති.

ධම්මො අපචිතො සන්තොති ධම්මො පූජිතො මානිතො සමානො. අත්ථං දස්සෙතීති වුද්ධිං දස්සෙති. අපෙක්ඛානොති අපෙක්ඛන්තො. ධම්මා චත්ථන්ති ධම්මතො ච අත්ථං සමුට්ඨිතං පස්සන්තො. භත්තින්ති සිනෙහං. සතං ධම්මොති පණ්ඩිතානං සභාවො. යො මිත්තොති යො මිත්තො ආපදාසු මිත්තං න චජෙ, තස්ස අචජන්තස්ස මිත්තස්ස එස සභාවො නාම අද්ධා සතං ධම්මො. විදිතාති පාකටා ජාතා. කාමං කරස්සූති එතං මම කාමං මයා ඉච්ඡිතං මම වචනං කරස්සු. අපි ත්වෙවං ගතෙ කාලෙති අපි තු එවං ගතෙ කාලෙ මයි ඉමස්මිං ඨානෙ පාසෙන බද්ධෙ. පරමසංවුතන්ති පරමපරිපුණ්ණං.

ඉච්චෙවං මන්තයන්තානන්ති ‘‘ගච්ඡ, න ගච්ඡාමී’’ති එවං කථෙන්තානං අරියානන්ති ආචාරඅරියානං. පච්චදිස්සථාති කාසායානි නිවාසෙත්වා රත්තමාලං පිළන්ධිත්වා මුග්ගරං ආදාය ආගච්ඡන්තො අදිස්සථ. ආතුරානන්ති ගිලානානං මච්චු විය. අභිසඤ්චික්ඛාති, භික්ඛවෙ, තෙ උභොපි සත්තුං ආයන්තං පස්සිත්වා. හිතාති දීඝරත්තං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස හිතා මුදුචිත්තා. න සඤ්චලෙසුමාසනාති ආසනතො න චලිංසු, යථානිසින්නාව අහෙසුං. සුමුඛො පන ‘‘අයං නෙසාදො ආගන්ත්වා පහරන්තො මං පඨමං පහරතූ’’ති චින්තෙත්වා මහාසත්තං පච්ඡතො කත්වා නිසීදි.

ධතරට්ඨෙති හංසෙ. සමුඩ්ඩෙන්තෙති මරණභයෙන ඉතො චිතො ච උප්පතන්තෙ දිස්වා. ආසජ්ජාති ඉතරෙ ද්වෙ ජනෙ උපගන්ත්වා. පච්චකමිත්ථාති ‘‘බද්ධා, න බද්ධා’’ති චින්තෙන්තො උපධාරෙන්තො අකමිත්ථ, වෙගං හාපෙත්වා සණිකං අගමාසි. ආසජ්ජ බද්ධමාසීනන්ති බද්ධං මහාසත්තං උපගන්ත්වා නිසින්නං සුමුඛං. අදීනවන්තිආදීනවමෙව හුත්වා මහාසත්තං ඔලොකෙන්තං දිස්වා. විමතොති කිං නු ඛො අබද්ධො බද්ධස්ස සන්තිකෙ නිසින්නො, කාරණං පුච්ඡිස්සාමීති විමතිජාතො හුත්වාති අත්ථො. පණ්ඩරෙති හංසෙ, අථ වා පරිසුද්ධෙ නිම්මලෙ, සම්පහට්ඨකඤ්චනවණ්ණෙති අත්ථො. පවඩ්ඪකායෙති වඩ්ඪිතකායෙ මහාසරීරෙ. යං නූති යං තාව එසො මහාපාසෙන බද්ධො. න කුරුතෙ දිසන්ති පලායනත්ථාය එකං දිසං න භජති, තං යුත්තන්ති අධිප්පායො. බලීති බලසම්පන්නො හුත්වාපි. පක්ඛීති තං ආලපති. ඔහායාති ඡඩ්ඩෙත්වා. යන්තීති සෙසසකුණා ගච්ඡන්ති. අවහීයසීති ඔහීයසි.

දිජාමිත්තාති දිජානං අමිත්ත. යාව කාලස්ස පරියායන්ති යාව මරණස්ස වාරො ආගච්ඡති. කථං පනායන්ති ත්වං රාජා මෙ සොති වදසි, රාජානො ච නාම පණ්ඩිතා හොන්ති, ඉතිපි පණ්ඩිතො සමානො කෙන කාරණෙන ඔඩ්ඩිතං පාසං න අද්දස. පදං හෙතන්ති යසමහත්තං වා ඤාණමහත්තං වා පත්තානං අත්තනො ආපදබුජ්ඣනං නාම පදං කාරණං, තස්මා තෙ ආපදං බොද්ධුමරහන්ති. පරාභවොති අවඩ්ඪි. ආසජ්ජාපීති උපගන්ත්වාපි න බුජ්ඣති. තතාති විතතා ඔඩ්ඩිතා. ගුය්හමාසජ්ජාති තෙසු පාසෙසු යො ගුළ්හො පටිච්ඡන්නො පාසො, තං ආසජ්ජ බජ්ඣන්ති. අථෙවන්ති අථ එවං ජීවිතක්ඛයෙ බජ්ඣන්තෙවාති අත්ථො.

ඉති නං සො කථාසල්ලාපෙන මුදුහදයං කත්වා මහාසත්තස්ස ජීවිතං යාචන්තො ගාථමාහ –

25. ‘‘අපි නායං තයා සද්ධිං, සංවාසස්ස සුඛුද්‍රයො;

අපි නො අනුමඤ්ඤාසි, අපි නො ජීවිතං දදෙ’’ති.

තත්ථ අපි නායන්ති අපි නු අයං. සුඛුද්‍රයොති සුඛඵලො. අපි නො අනුමඤ්ඤාසීති චිත්තකූටං ගන්ත්වා ඤාතකෙ පස්සිතුං ත්වං අපි නො අනුජානෙය්‍යාසි. අපි නො ජීවිතං දදෙති අපි නො ඉමාය කථාය උප්පන්නවිස්සාසො න මාරෙය්‍යාසීති.

සො තස්ස මධුරකථාය බජ්ඣිත්වා ගාථමාහ –

26. ‘‘න චෙව මෙ ත්වං බද්ධොසි, නපි ඉච්ඡාමි තෙ වධං;

කාමං ඛිප්පමිතො ගන්ත්වා, ජීව ත්වං අනිඝො චිර’’න්ති.

තතො සුමුඛො චතස්සො ගාථා අභාසි –

27. ‘‘නෙවාහමෙතමිච්ඡාමි, අඤ්ඤත්‍රෙතස්ස ජීවිතා;

සචෙ එකෙන තුට්ඨොසි, මුඤ්චෙතං මඤ්ච භක්ඛය.

28. ‘‘ආරොහපරිණාහෙන, තුල්‍යාස්මා වයසා උභො;

න තෙ ලාභෙන ජීවත්ථි, එතෙන නිමිනා තුවං.

29. ‘‘තදිඞ්ඝ සමපෙක්ඛස්සු, හොතු ගිද්ධි තවම්හසු;

මං පුබ්බෙ බන්ධ පාසෙන, පච්ඡා මුඤ්ච දිජාධිපං.

30. ‘‘තාවදෙව ච තෙ ලාභො, කතාස්ස යාචනාය ච;

මිත්ති ච ධතරට්ඨෙහි, යාවජීවාය තෙ සියා’’ති.

තත්ථ එතන්ති යං අඤ්ඤත්‍ර එතස්ස ජීවිතා මම ජීවිතං, එතං අහං නෙව ඉච්ඡාමි. තුල්‍යාස්මාති සමානා හොම. නිමිනා තුවන්ති පරිවත්තෙහි ත්වං. තවම්හසූති තව අම්හෙසු ගිද්ධි හොතු, කිං තෙ එතෙන, මයි ලොභං උප්පාදෙහීති වදති. තාවදෙවාති තත්තකොයෙව. යාචනාය චාති යා මම යාචනා, සාව කතා අස්සාති අත්ථො.

ඉති සො තාය ධම්මදෙසනාය තෙලෙ පක්ඛිත්තකප්පාසපිචු විය මුදුගතහදයො මහාසත්තං තස්ස දායං කත්වා දදන්තො ආහ –

31. ‘‘පස්සන්තු නො මහාසඞ්ඝා, තයා මුත්තං ඉතො ගතං;

මිත්තාමච්චා ච භච්චා ච, පුත්තදාරා ච බන්ධවා.

32. ‘‘න ච තෙ තාදිසා මිත්තා, බහූනං ඉධ විජ්ජති;

යථා ත්වං ධතරට්ඨස්ස, පාණසාධාරණො සඛා.

33. ‘‘සො තෙ සහායං මුඤ්චාමි, හොතු රාජා තවානුගො;

කාමං ඛිප්පමිතො ගන්ත්වා, ඤාතිමජ්ඣෙ විරොචථා’’ති.

තත්ථ නොති නිපාතමත්තං. තයා මුත්තන්ති ඉමඤ්හි ත්වඤ්ඤෙව මුඤ්චසි නාම, තස්මා ඉමං තයා මුත්තං ඉතො චිත්තකූටපබ්බතං ගතං මහන්තා ඤාතිසඞ්ඝා එතෙ ච මිත්තාදයො පස්සන්තු. එත්ථ ච බන්ධවාති එකලොහිතසම්බන්ධා. විජ්ජතීති විජ්ජන්ති. පාණසාධාරණොති සාධාරණපාණො අවිභත්තජීවිකො, යථා ත්වං එතස්ස සඛා, එතාදිසා අඤ්ඤෙසං බහූනං මිත්තා නාම න විජ්ජන්ති. තවානුගොති එතං දුක්ඛිතං ආදාය පුරතො ගච්ඡන්තස්ස තව අයං අනුගො හොතූති.

එවං වත්වා පන නෙසාදපුත්තො මෙත්තචිත්තෙන මහාසත්තං උපසඞ්කමිත්වා බන්ධනං ඡින්දිත්වා ආලිඞ්ගිත්වා සරතො නික්ඛාමෙත්වා සරතීරෙ තරුණදබ්බතිණපිට්ඨෙ නිසීදාපෙත්වා පාදෙ බන්ධනපාසං මුදුචිත්තෙන සණිකං මොචෙත්වා දූරෙ ඛිපිත්වා මහාසත්තෙ බලවසිනෙහං පච්චුපට්ඨාපෙත්වා මෙත්තචිත්තෙන උදකං ආදාය ලොහිතං ධොවිත්වා පුනප්පුනං පරිමජ්ජි. තස්ස මෙත්තචිත්තානුභාවෙන බොධිසත්තස්ස පාදෙ සිරා සිරාහි, මංසං මංසෙන, චම්මං චම්මෙන ඝටිතං, තාවදෙව පාදො සංරුළ්හො සඤ්ජාතඡවිසඤ්ජාතලොමො අහොසි අබද්ධපාදෙන නිබ්බිසෙසො. බොධිසත්තො සුඛිතො පකතිභාවෙනෙව නිසීදි. අථ සුමුඛො අත්තානං නිස්සාය මහාසත්තස්ස සුඛිතභාවං දිස්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො නෙසාදස්ස ථුතිමකාසි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –

34. ‘‘සො පතීතො පමුත්තෙන, භත්තුනා භත්තුගාරවො;

අජ්ඣභාසථ වක්කඞ්ගො, වාචං කණ්ණසුඛං භණං.

35. ‘‘එවං ලුද්දක නන්දස්සු, සහ සබ්බෙහි ඤාතිභි;

යථාහමජ්ජ නන්දාමි, මුත්තං දිස්වා දිජාධිප’’න්ති.

තත්ථ වක්කඞ්ගොති වඞ්කගීවො.

එවං ලුද්දස්ස ථුතිං කත්වා සුමුඛො බොධිසත්තං ආහ – ‘‘මහාරාජ, ඉමිනා අම්හාකං මහාඋපකාරො කතො, අයඤ්හි අම්හාකං වචනං අකත්වා කීළාහංසෙ නො කත්වා ඉස්සරානං දෙන්තො බහුං ධනං ලභෙය්‍ය, මාරෙත්වා මංසං වික්කිණන්තො මූලම්පි ලභෙථ, අත්තනො පන ජීවිතං අනොලොකෙත්වා අම්හාකං වචනං අකරි, ඉමං රඤ්ඤො සන්තිකං නෙත්වා සුඛජීවිතං කරොමා’’ති. මහාසත්තො සම්පටිච්ඡි. සුමුඛො අත්තනො භාසාය මහාසත්තෙන සද්ධිං කථෙත්වා පුන මනුස්සභාසාය ලුද්දපුත්තං ආමන්තෙත්වා ‘‘සම්ම, ත්වං කිමත්ථං පාසෙ ඔඩ්ඩෙසී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ධනත්ථ’’න්ති වුත්තෙ ‘‘එවං සන්තෙ අම්හෙ ආදාය නගරං පවිසිත්වා රඤ්ඤො දස්සෙහි, බහුං තෙ ධනං දාපෙස්සාමී’’ති වත්වා ආහ –

36. ‘‘එහි තං අනුසික්ඛාමි, යථා ත්වමපි ලච්ඡසෙ;

ලාභං තවායං ධතරට්ඨො, පාපං කිඤ්චි න දක්ඛති.

37. ‘‘ඛිප්පමන්තෙපුරං නෙත්වා, රඤ්ඤො දස්සෙහි නො උභො;

අබද්ධෙ පකතිභූතෙ, කාජෙ උභයතො ඨිතෙ.

38. ‘‘ධතරට්ඨා මහාරාජ, හංසාධිපතිනො ඉමෙ;

අයඤ්හි රාජා හංසානං, අයං සෙනාපතීතරො.

39. ‘‘අසංසයං ඉමං දිස්වා, හංසරාජං නරාධිපො.

පතීතො සුමනො විත්තො, බහුං දස්සති තෙ ධන’’න්ති.

තත්ථ අනුසික්ඛාමීති අනුසාසාමි. පාපන්ති ලාමකං. රඤ්ඤො දස්සෙහි නො උභොති අම්හෙ උභොපි රඤ්ඤො දස්සෙහි. අයං බොධිසත්තස්ස පඤ්ඤාපභාවදස්සනත්ථං, අත්තනො මිත්තධම්මස්ස ආවිභාවනත්ථං, ලුද්දස්ස ධනලාභත්ථං, රඤ්ඤො සීලෙසු පතිට්ඨාපනත්ථඤ්චාති චතූහි කාරණෙහි එවමාහ. ධතරට්ඨාති නෙත්වා ච පන රඤ්ඤො එවං ආචික්ඛෙය්‍යාසි, ‘‘මහාරාජ, ඉමෙ ධතරට්ඨකුලෙ ජාතා ද්වෙ හංසාධිපතිනො, එතෙසු අයං රාජා, ඉතරො සෙනාපතී’’ති. ඉති නං සික්ඛාපෙසි. ‘‘පතීතො’’තිආදීනි තීණිපි තුට්ඨාකාරවෙවචනානෙව.

එවං වුත්තෙ ලුද්දො, ‘‘සාමි, මා වො රාජදස්සනං රුච්චි, රාජානො නාම චලචිත්තා, කීළාහංසෙ වා වො කරෙය්‍යුං මාරාපෙය්‍යුං වා’’ති වත්වා, ‘‘සම්ම, මා භායි, අහං තාදිසං කක්ඛළං ලුද්දං ලොහිතපාණිං ධම්මකථාය මුදුකං කත්වා මම පාදෙසු පාතෙසිං, රාජානො නාම පුඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තො ච සුභාසිතදුබ්භාසිතඤ්ඤූ ච, ඛිප්පං අම්හෙ රඤ්ඤො දස්සෙහී’’ති වුත්තෙ ‘‘තෙන හි මා මය්හං කුජ්ඣිත්ථ, අහං අවස්සං තුම්හාකං රුචියා නෙමී’’ති වත්වා උභොපි කාජං ආරොපෙත්වා රාජකුලං ගන්ත්වා රඤ්ඤො දස්සෙත්වා රඤ්ඤා පුට්ඨො යථාභූතං ආරොචෙසි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –

40. ‘‘තස්ස තං වචනං සුත්වා, කම්මුනා උපපාදයි;

ඛිප්පමන්තෙපුරං ගන්ත්වා, රඤ්ඤො හංසෙ අදස්සයි;

අබද්ධෙ පකතිභූතෙ, කාජෙ උභයතො ඨිතෙ.

41. ‘‘ධතරට්ඨා මහාරාජ, හංසාධිපතිනො ඉමෙ;

අයඤ්හි රාජා හංසානං, අයං සෙනාපතීතරො;

42. ‘‘කථං පනිමෙ විහඞ්ගා, තව හත්ථත්තමාගතා;

කථං ලුද්දො මහන්තානං, ඉස්සරෙ ඉධ අජ්ඣගා.

43. ‘‘විහිතා සන්තිමෙ පාසා, පල්ලලෙසු ජනාධිප;

යං යදායතනං මඤ්ඤෙ, දිජානං පාණරොධනං.

44. ‘‘තාදිසං පාසමාසජ්ජ, හංසරාජා අබජ්ඣථ;

තං අබද්ධො උපාසිනො, මමායං අජ්ඣභාසථ.

45. ‘‘සුදුක්කරං අනරියෙභි, දහතෙ භාවමුත්තමං;

භත්තුරත්ථෙ පරක්කන්තො, ධම්මයුත්තො විහඞ්ගමො.

46. ‘‘අත්තනායං චජිත්වාන, ජීවිතං ජීවිතාරහො;

අනුත්ථුනන්තො ආසීනො, භත්තු යාචිත්ථ ජීවිතං.

47. ‘‘තස්ස තං වචනං සුත්වා, පසාදමහමජ්ඣගා;

තතො නං පාමුචිං පාසා, අනුඤ්ඤාසිං සුඛෙන ච.

48. ‘‘සො පතීතො පමුත්තෙන, භත්තුනා භත්තුගාරවො;

අජ්ඣභාසථ වක්කඞ්ගො, වාචං කණ්ණසුඛං භණං.

49. ‘‘එවං ලුද්දක නන්දස්සු, සහ සබ්බෙහි ඤාතිභි;

යථාහමජ්ජ නන්දාමි, මුත්තං දිස්වා දිජාධිපං.

50. ‘‘එහි තං අනුසික්ඛාමි, යථා ත්වමපි ලච්ඡසෙ;

ලාභං තවායං ධතරට්ඨො, පාපං කිඤ්චි න දක්ඛති.

51. ‘‘ඛිප්පමන්තෙපුරං නෙත්වා, රඤ්ඤො දස්සෙහි නො උභො;

අබද්ධෙ පකතිභූතෙ, කාජෙ උභයතො ඨිතෙ.

52. ‘‘ධතරට්ඨා මහාරාජ, හංසාධිපතිනො ඉමෙ;

අයඤ්හි රාජා හංසානං, අයං සෙනාපතීතරො.

53. ‘‘අසංසයං ඉමං දිස්වා, හංසරාජං නරාධිපො;

පතීතො සුමනො විත්තො, බහුං දස්සති තෙ ධනං.

54. ‘‘එවමෙතස්ස වචනා, ආනීතාමෙ උභො මයා;

එත්ථෙව හි ඉමෙ ආසුං, උභො අනුමතා මයා.

55. ‘‘සොයං එවං ගතො පක්ඛී, දිජො පරමධම්මිකො;

මාදිසස්ස හි ලුද්දස්ස, ජනයෙය්‍යාථ මද්දවං.

56. ‘‘උපායනඤ්ච තෙ දෙව, නාඤ්ඤං පස්සාමි එදිසං;