4. අනත්ථපුච්ඡකබ්‍රාහ්මණවත්ථු
අත්තා හවෙති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනත්ථපුච්ඡකං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ කථෙසි.
සො කිර බ්‍රාහ්මණො ‘‘කිං නු ඛො සම්මාසම්බුද්ධො අත්ථමෙව ජානාති, උදාහු අනත්ථම්පි, පුච්ඡිස්සාමි න’’න්ති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ අත්ථමෙව ජානාථ මඤ්ඤෙ, නො අනත්ථ’’න්ති? ‘‘අත්ථඤ්චාහං, බ්‍රාහ්මණ, ජානාමි අනත්ථඤ්චා’’ති. ‘‘තෙන හි මෙ අනත්ථං කථෙථා’’ති. අථස්ස සත්ථා ඉමං ගාථමාහ –
‘‘උස්සූරසෙය්‍යං ආලස්‍යං, චණ්ඩික්කං දීඝසොණ්ඩියං;
එකස්සද්ධානගමනං පරදාරූපසෙවනං;
එතං බ්‍රාහ්මණ සෙවස්සු, අනත්ථං තෙ භවිස්සතී’’ති.
තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණො සාධුකාරමදාසි ‘‘සාධු සාධු, ගණාචරිය, ගණජෙට්ඨක, තුම්හෙ අත්ථඤ්ච ජානාථ අනත්ථඤ්චා’’ති. ‘‘එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අත්ථානත්ථජානනකො නාම මයා සදිසො නත්ථී’’ති. අථස්ස සත්ථා අජ්ඣාසයං උපධාරෙත්වා, ‘‘බ්‍රාහ්මණ, කෙන කම්මෙන ජීවසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ජූතකම්මෙන, භො ගොතමා’’ති. ‘‘කිං පන තෙ ජයො හොති පරාජයො’’ති. ‘‘ජයොපි හොති පරාජයොපී’’ති වුත්තෙ, ‘‘බ්‍රාහ්මණ, අප්පමත්තකො එස, පරං ජිනන්තස්ස ජයො නාම න සෙය්‍යො. යො පන කිලෙසජයෙන අත්තානං ජිනාති, තස්ස ජයො සෙය්‍යො. න හි තං ජයං කොචි අපජයං කාතුං සක්කොතී’’ති වත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමා ගාථා අභාසි –
104. ‘‘අත්තා හවෙ ජිතං සෙය්‍යො, යා චායං ඉතරා පජා;
අත්තදන්තස්ස පොසස්ස, නිච්චං සඤ්ඤතචාරිනො.
105. ‘‘නෙව දෙවො න ගන්ධබ්බො, න මාරො සහ බ්‍රහ්මුනා;
ජිතං අපජිතං කයිරා, තථාරූපස්ස ජන්තුනො’’ති.
තත්ථ හවෙති නිපාතො. ජිතන්ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසො, අත්තනො කිලෙසජයෙන අත්තා ජිතො සෙය්‍යොති අත්ථො. යා චායං ඉතරා පජාති යා පනායං අවසෙසා පජා ජූතෙන වා ධනහරණෙන වා සඞ්ගාමෙන වා බලාභිභවෙන වා ජිතා භවෙය්‍ය, තං ජිනන්තෙන යං ජිතං, න තං සෙය්‍යොති අත්ථො. කස්මා පන තදෙව ජිතං සෙය්‍යො, ඉදං න සෙය්‍යොති? යස්මා අත්තදන්තස්ස…පෙ… තථාරූපස්ස ජන්තුනොති. ඉදං වුත්තං හොති – යස්මා හි ය්වායං නික්කිලෙසතාය අත්තදන්තො පොසො, තස්ස අත්තදන්තස්ස කායාදීහි නිච්චං සඤ්ඤතචාරිනො එවරූපස්ස ඉමෙහි කායසඤ්ඤමාදීහි සඤ්ඤතස්ස ජන්තුනො දෙවො වා ගන්ධබ්බො වා මාරො වා බ්‍රහ්මුනා සහ උට්ඨහිත්වා ‘‘අහමස්ස ජිතං අපජිතං කරිස්සාමි, මග්ගභාවනාය පහීනෙ කිලෙසෙ පුන උප්පාදෙස්සාමී’’ති ඝටෙන්තොපි වායමන්තොපි යථා ධනාදීහි පරාජිතො පක්ඛන්තරො හුත්වා ඉතරෙන ජිතං පුන ජිනන්තො අපජිතං කරෙය්‍ය, ‘‘එවං අපජිතං කාතුං නෙව සක්කුණෙය්‍යා’’ති.
දෙසනාවසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි පාපුණිංසූති.
අනත්ථපුච්ඡකබ්‍රාහ්මණවත්ථු චතුත්ථං.