6. සාරිපුත්තත්ථෙරවත්ථු

පථවිසමොති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො සාරිපුත්තත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි.

එකස්මිඤ්හි සමයෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො වුට්ඨවස්සො චාරිකං පක්කමිතුකාමො භගවන්තං ආපුච්ඡිත්වා වන්දිත්වා අත්තනො පරිවාරෙන සද්ධිං නික්ඛමි. අඤ්ඤෙපි බහූ භික්ඛූ ථෙරං අනුගච්ඡිංසු. ථෙරො ච නාමගොත්තවසෙන පඤ්ඤායමානෙ භික්ඛූ නාමගොත්තවසෙන කථෙත්වා නිවත්තාපෙසි. අඤ්ඤතරො නාමගොත්තවසෙන අපාකටො භික්ඛු චින්තෙසි – ‘‘අහො වත මම්පි නාමගොත්තවසෙන පග්ගණ්හන්තො කථෙත්වා නිවත්තාපෙය්‍යා’’ති ථෙරො මහාභික්ඛුසඞ්ඝස්ස අන්තරෙ තං න සල්ලක්ඛෙසි. සො ‘‘අඤ්ඤෙ විය භික්ඛූ න මං පග්ගණ්හාතී’’ති ථෙරෙ ආඝාතං බන්ධි. ථෙරස්සපි සඞ්ඝාටිකණ්ණො තස්ස භික්ඛුනො සරීරං ඵුසි, තෙනාපි ආඝාතං බන්ධියෙව. සො ‘‘දානි ථෙරො විහාරූපචාරං අතික්කන්තො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ආයස්මා මං, භන්තෙ, සාරිපුත්තො තුම්හාකං අග්ගසාවකොම්හීති කණ්ණසක්ඛලිං භින්දන්තො විය පහරිත්වා අඛමාපෙත්වාව චාරිකං පක්කන්තො’’ති ආහ. සත්ථා ථෙරං පක්කොසාපෙසි.

තස්මිං ඛණෙ මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො ච ආනන්දත්ථෙරො ච චින්තෙසුං – ‘‘අම්හාකං අග්ගජෙට්ඨභාතරා ඉමස්ස භික්ඛුනො අපහටභාවං සත්ථා නො න ජානාති, සීහනාදං පන නදාපෙතුකාමො භවිස්සතීති පරිසං සන්නිපාතාපෙස්සාමා’’ති. තෙ කුඤ්චිකහත්ථා පරිවෙණද්වාරානි විවරිත්වා ‘‘අභික්කමථායස්මන්තො, අභික්කමථායස්මන්තො, ඉදානායස්මා සාරිපුත්තො භගවතො සම්මුඛා සීහනාදං නදිස්සතී’’ති (අ. නි. 9.11) මහාභික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙසුං. ථෙරොපි ආගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා නිසීදි. අථ නං සත්ථා තමත්ථං පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘නායං භික්ඛු මයා පහටො’’ති අවත්වාව අත්තනො ගුණකථං කථෙන්තො ‘‘යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍යා’’ති වත්වා ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, පථවියං සුචිම්පි නික්ඛිපන්ති, අසුචිම්පි නික්ඛිපන්තී’’තිආදිනා නයෙන අත්තනො පථවීසමචිත්තතඤ්ච ආපොතෙජොවායො රජොහරණචණ්ඩාලකුමාරකඋසභඡින්නවිසාණසමචිත්තතඤ්ච අහිකුණපාදීහි විය අත්තනො කායෙන අට්ටියනඤ්ච මෙදකථාලිකා විය අත්තනො කායපරිහරණඤ්ච පකාසෙසි. ඉමාහි ච පන නවහි උපමාහි ථෙරෙ අත්තනො ගුණෙ කථෙන්තෙ නවසුපි ඨානෙසු උදකපරියන්තං කත්වා මහාපථවී කම්පි. රජොහරණචණ්ඩාලකුමාරකමෙදකථාලිකො පමානං පන ආහරණකාලෙ පුථුජ්ජනා භික්ඛූ අස්සූනි සන්ධාරෙතුං නාසක්ඛිංසු, ඛීණාසවානං ධම්මසංවෙගො උදපාදි.

ථෙරෙ අත්තනො ගුණං කථෙන්තෙයෙව අබ්භාචික්ඛනකස්ස භික්ඛුනො සකලසරීරෙ ඩාහො උප්පජ්ජි, සො තාවදෙව භගවතො පාදෙසු පතිත්වා අත්තනො අබ්භාචික්ඛනදොසං පකාසෙත්වා අච්චයං දෙසෙසි. සත්ථා ථෙරං ආමන්තෙත්වා, ‘‘සාරිපුත්ත, ඛම ඉමස්ස මොඝපුරිසස්ස, යාවස්ස සත්තධා මුද්ධා න ඵලතී’’ති ආහ. ථෙරො උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘ඛමාමහං, භන්තෙ, තස්ස ආයස්මතො, ඛමතු ච මෙ සො ආයස්මා, සචෙ මය්හං දොසො අත්ථී’’ති ආහ. භික්ඛූ කථයිංසු ‘‘පස්සථ දානාවුසො, ථෙරස්ස අනොපමගුණං, එවරූපස්ස නාම මුසාවාදෙන අබ්භාචික්ඛනකස්ස භික්ඛුනො උපරි අප්පමත්තකම්පි කොපං වා දොසං වා අකත්වා සයමෙව උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ඛමාපෙතී’’ති. ‘‘සත්ථා තං කථං සුත්වා, භික්ඛවෙ, කිං කථෙථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉදං නාම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ, ‘‘න භික්ඛවෙ, සක්කා සාරිපුත්තසදිසානං කොපං වා දොසං වා උප්පාදෙතුං, මහාපථවීසදිසං, භික්ඛවෙ, ඉන්දඛීලසදිසං පසන්නඋදකරහදසදිසඤ්ච සාරිපුත්තස්ස චිත්ත’’න්ති වත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

95. ‘‘පථවිසමො නො විරුජ්ඣති,

ඉන්දඛිලුපමො තාදි සුබ්බතො;

රහදොව අපෙතකද්දමො,

සංසාරා න භවන්ති තාදිනො’’ති.

තස්සත්ථො – භික්ඛවෙ, යථා නාම පථවියං සුචීනි ගන්ධමාලාදීනිපි නික්ඛිපන්ති, අසුචීනි මුත්තකරීසාදීනිපි නික්ඛිපන්ති, යථා නාම නගරද්වාරෙ නිඛාතං ඉන්දඛීලං දාරකාදයො ඔමුත්තෙන්තිපි ඌහදන්තිපි, අපරෙ පන තං ගන්ධමාලාදීහි සක්කරොන්ති. තත්ථ පථවියා ඉන්දඛීලස්ස ච නෙව අනුරොධො උප්පජ්ජති, න විරොධො; එවමෙව ය්වායං ඛීණාසවො භික්ඛු අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි අකම්පියභාවෙන තාදි, වතානං සුන්දරතාය සුබ්බතො. සො ‘‘ඉමෙ මං චතූහි පච්චයෙහි සක්කරොන්ති, ඉමෙ පන න සක්කරොන්තී’’ති සක්කාරඤ්ච අසක්කාරඤ්ච කරොන්තෙසු නෙව අනුරුජ්ඣති, නො විරුජ්ඣති, අථ ඛො පථවිසමො ච ඉන්දඛිලුපමො එව ච හොති. යථා ච අපගතකද්දමො රහදො පසන්නොදකො හොති, එවං අපගතකිලෙසතාය රාගකද්දමාදීහි අකද්දමො විප්පසන්නොව හොති. තාදිනොති තස්ස පන එවරූපස්ස සුගතිදුග්ගතීසු සංසරණවසෙන සංසාරා නාම න හොන්තීති.

දෙසනාවසානෙ නව භික්ඛුසහස්සානි සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිංසූති.

සාරිපුත්තත්ථෙරවත්ථු ඡට්ඨං.