5. පණ්ඩිතසාමණෙරවත්ථු

උදකඤ්හි නයන්තීති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො පණ්ඩිතසාමණෙරං ආරබ්භ කථෙසි.

අතීතෙ කිර කස්සපසම්මාසම්බුද්ධො වීසතිඛීණාසවසහස්සපරිවාරො බාරාණසිං අගමාසි. මනුස්සා අත්තනො බලං සල්ලක්ඛෙත්වා අට්ඨපි දසපි එකතො හුත්වා අගන්තුකදානාදීනි අදංසු. අථෙකදිවසං සත්ථා භත්තකිච්චපරියොසානෙ එවං අනුමොදනමකාසි –

‘‘උපාසකා ඉධ එකච්චො ‘අත්තනො සන්තකමෙව දාතුං වට්ටති, කිං පරෙන සමාදපිතෙනා’ති අත්තනාව දානං දෙති, පරං න සමාදපෙති. සො නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ භොගසම්පදං ලභති, නො පරිවාරසම්පදං. එකච්චො පරං සමාදපෙති, අත්තනා න දෙති. සො නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ පරිවාරසම්පදං ලභති, නො භොගසම්පදං එකච්චො අත්තනාපි න දෙති, පරම්පි න සමාදපෙති. සො නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ නෙව භොගසම්පදං ලභති, න පරිවාරසම්පදං, විඝාසාදොව හුත්වා ජීවති. එකච්චො අත්තනා ච දෙති, පරඤ්ච සමාදපෙති. සො නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ භොගසම්පදම්පි ලභති පරිවාරසම්පදම්පී’’ති.

තං සුත්වා සමීපෙ ඨිතො එකො පණ්ඩිතපුරිසො චින්තෙසි – ‘‘අහං දානි තථා කරිස්සාමි, යථා මෙ ද්වෙපි සම්පත්තියො භවිස්සන්තී’’ති. සො සත්ථාරං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, ස්වාතනාය මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. ‘‘කිත්තකෙහි තෙ භික්ඛූහි අත්ථො’’ති? ‘‘කිත්තකො පන වො, භන්තෙ, පරිවාරො’’ති? ‘‘වීසති භික්ඛුසහස්සානී’’ති. ‘‘භන්තෙ, සබ්බෙහි සද්ධිං ස්වාතනාය මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො ගාමං පවිසිත්වා, ‘‘අම්මතාතා, ස්වාතනාය මයා බුද්ධප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො නිමන්තිතො, තුම්හෙ යත්තකානං භික්ඛූනං දාතුං සක්ඛිස්සථ, තත්තකානං දානං දෙථා’’ති ආරොචෙත්වා විචරන්තො අත්තනො අත්තනො බලං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘මයං දසන්නං දස්සාම, මයං වීසතියා, මයං සතස්ස, මයං පඤ්චසතාන’’න්ති වුත්තෙ සබ්බෙසං වචනං ආදිතො පට්ඨාය පණ්ණෙ ආරොපෙසි.

තෙන ච සමයෙන තස්මිං නගරෙ අතිදුග්ගතභාවෙනෙව ‘‘මහාදුග්ගතො’’ති පඤ්ඤාතො එකො පුරිසො අත්ථි. සො තම්පි සම්මුඛාගතං දිස්වා, සම්ම මහාදුග්ගත, මයා ස්වාතනාය බුද්ධප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො නිමන්තිතො, ස්වෙ නගරවාසිනො දානං දස්සන්ති, ‘‘ත්වං කති භික්ඛූ භොජෙස්සසී’’ති? ‘‘සාමි, මය්හං කිං භික්ඛූහි, භික්ඛූහි නාම සධනානං අත්ථො, මය්හං පන ස්වෙ යාගුඅත්ථාය තණ්ඩුලනාළිමත්තම්පි නත්ථි, අහං භතිං කත්වා ජීවාමි, කිං මෙ භික්ඛූහී’’ති? සමාදපකෙන නාම බ්‍යත්තෙන භවිතබ්බං. තස්මා සො තෙන ‘‘නත්ථී’’ති වුත්තෙපි තුණ්හීභූතො අහුත්වා එවමාහ – ‘‘සම්ම මහාදුග්ගත, ඉමස්මිං නගරෙ සුභොජනං භුඤ්ජිත්වා සුඛුමවත්ථං නිවාසෙත්වා නානාභරණපටිමණ්ඩිතා සිරිසයනෙ සයමානා බහූ ජනා සම්පත්තිං අනුභවන්ති, ත්වං පන දිවසං භතිං කත්වා කුච්ඡිපූරණමත්තම්පි න ලභසි, එවං සන්තෙපි ‘අහං පුබ්බෙ පුඤ්ඤං අකතත්තා කිඤ්චි න ලභාමී’ති න ජානාසී’’ති? ‘‘ජානාමි, සාමී’’ති. ‘‘අථ කස්මා ඉදානි පුඤ්ඤං න කරොසි, ත්වං යුවා බලසම්පන්නො, කිං තයා භතිං කත්වාපි යථාබලං දානං දාතුං න වට්ටතී’’ති? සො තස්මිං කථෙන්තෙයෙව සංවෙගප්පත්තො හුත්වා ‘‘මය්හම්පි එකං භික්ඛුං පණ්ණෙ ආරොපෙහි, කිඤ්චිදෙව භතිං කත්වා එකස්ස භික්ඛං දස්සාමී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘කිං එකෙන භික්ඛුනා පණ්ණෙ ආරොපිතෙනා’’ති න ආරොපෙසි? මහාදුග්ගතොපි ගෙහං ගන්ත්වා භරියං ආහ – ‘‘භද්දෙ, නගරවාසිනො ස්වෙ සඞ්ඝභත්තං කරිස්සන්ති, අහම්පි සමාදපකෙන ‘එකස්ස භික්ඛං දෙහී’ති වුත්තො, මයම්පි ස්වෙ එකස්ස භික්ඛං දස්සාමා’’ති. අථස්ස භරියා ‘‘මයං දලිද්දා, කස්මා තයා සම්පටිච්ඡිත’’න්ති අවත්වාව, ‘‘සාමි, භද්දකං තෙ කතං, මයං පුබ්බෙපි කිඤ්චි අදත්වා ඉදානි දුග්ගතා ජාතා, මයං උභොපි භතිං කත්වා එකස්ස භික්ඛං දස්සාම, සාමී’’ති වත්වා උභොපි ගෙහා නික්ඛමිත්වා භතිට්ඨානං අගමංසු.

මහාසෙට්ඨි තං දිස්වා ‘‘කිං, සම්ම මහාදුග්ගත, භතිං කරිස්සසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. ‘‘කිං කරිස්සසී’’ති? ‘‘යං තුම්හෙ කාරෙස්සථ, තං කරිස්සාමී’’ති. ‘‘තෙන හි මයං ස්වෙ ද්වෙ තීණි භික්ඛුසතානි භොජෙස්සාම, එහි, දාරූනි ඵාලෙහී’’ති වාසිඵරසුං නීහරිත්වා දාපෙසි. මහාදුග්ගතො දළ්හං කච්ඡං බන්ධිත්වා මහුස්සාහප්පත්තො වාසිං පහාය ඵරසුං ගණ්හන්තො, ඵරසුං පහාය වාසිං ගණ්හන්තො දාරූනි ඵාලෙති. අථ නං සෙට්ඨි ආහ – ‘‘සම්ම, ත්වං අජ්ජ අතිවිය උස්සාහප්පත්තො කම්මං කරොසි, කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති? ‘‘සාමි, අහං ස්වෙ එකං භික්ඛුං භොජෙස්සාමී’’ති. තං සුත්වා සෙට්ඨි පසන්නමානසො චින්තෙසි – ‘‘අහො ඉමිනා දුක්කරං කතං, ‘අහං දුග්ගතො’ති තුණ්හීභාවං අනාපජ්ජිත්වා ‘භතිං කත්වා එකං භික්ඛුං භොජෙස්සාමී’ති වදතී’’ති. සෙට්ඨිභරියාපි තස්ස භරියං දිස්වා, ‘‘අම්ම, කිං කම්මං කරිස්සසී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘යං තුම්හෙ කාරෙස්සථ, තං කරොමී’’ති වුත්තෙ උදුක්ඛලසාලං පවෙසෙත්වා සුප්පමුසලාදීනි දාපෙසි. සා නච්චන්තී විය තුට්ඨපහට්ඨා වීහිං කොට්ටෙති චෙව ඔඵුණාති ච. අථ නං සෙට්ඨිභරියා පුච්ඡි – ‘‘අම්ම, ත්වං අතිවිය තුට්ඨපහට්ඨා කම්මං කරොසි, කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති? ‘‘අය්‍යෙ, ඉමං භතිං කත්වා මයම්පි එකං භික්ඛුං භොජෙස්සාමා’’ති. තං සුත්වා සෙට්ඨිභරියාපි තස්සං ‘‘අහො වතායං දුක්කරකාරිකා’’ති පසීදි. සෙට්ඨි මහාදුග්ගතස්ස දාරූනං ඵාලිතකාලෙ ‘‘අයං තෙ භතී’’ති සාලීනං චතස්සො නාළියො දාපෙත්වා ‘‘අයං තෙ තුට්ඨිදායො’’ති අපරාපි චතස්සො නාළියො දාපෙසි.

සො ගෙහං ගන්ත්වා භරියං ආහ – ‘‘මයා භතිං කත්වා සාලි ලද්ධො, අයං නිවාපො භවිස්සති, තයා ලද්ධාය භතියා දධිතෙලකටුකභණ්ඩානි ගණ්හාහී’’ති. සෙට්ඨිභරියාපි පුන තස්සා එකං සප්පිකරොටිකඤ්චෙව දධිභාජනඤ්ච කටුකභණ්ඩඤ්ච සුද්ධතණ්ඩුළිනාළිඤ්ච දාපෙසි. ඉති ච උභින්නම්පි නව තණ්ඩුලනාළියො අහෙසුං. තෙ ‘‘දෙය්‍යධම්මො නො ලද්ධො’’ති තුට්ඨහට්ඨා පාතොව උට්ඨහිංසු. භරියා මහාදුග්ගතං ආහ – ‘‘ගච්ඡ, සාමි, පණ්ණං පරියෙසිත්වා ආහරා’’ති. සො අන්තරාපණෙ පණ්ණං අදිස්වා නදීතීරං ගන්ත්වා ‘‘අජ්ජ අය්‍යානං භොජනං දාතුං ලභිස්සාමී’’ති පහට්ඨමානසො ගායන්තො පණ්ණං උච්චිනති. මහාජාලං ඛිපිත්වා ඨිතො කෙවට්ටො ‘‘මහාදුග්ගතස්ස සද්දෙන භවිතබ්බ’’න්ති තං පක්කොසිත්වා පුච්ඡි – ‘‘අතිවිය තුට්ඨචිත්තො ගායසි, කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති? ‘‘පණ්ණං උච්චිනාමි, සම්මා’’ති. ‘‘කිං කරිස්සසී’’ති? ‘‘එකං භික්ඛුං භොජෙස්සාමී’’ති. ‘‘අහො සුඛිතො, භික්ඛු, සො තව කිං පණ්ණං ඛාදිස්සතී’’ති? ‘‘කිං කරොමි, සම්ම, අත්තනා ලද්ධපණ්ණෙන භොජෙස්සාමී’’ති? ‘‘තෙන හි එහී’’ති. ‘‘කිං කරොමි, සම්මා’’ති? ‘‘ඉමෙ මච්ඡෙ ගහෙත්වා පාදග්ඝනකානි අඩ්ඪග්ඝනකානි කහාපණග්ඝනකානි ච උද්දානානි කරොහී’’ති. සො තථා අකාසි. බද්ධබද්ධෙ මච්ඡෙ නගරවාසිනො නිමන්තිතනිමන්තිතානං භික්ඛූනං අත්ථාය හරිංසු. තස්ස මච්ඡුද්දානානි කරොන්තස්සෙව භික්ඛාචාරවෙලා පාපුණි. සො වෙලං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘ගමිස්සාමහං, සම්ම, අයං භික්ඛූනං ආගමනවෙලා’’ති ආහ. ‘‘අත්ථි පන කිඤ්චි මච්ඡුද්දාන’’න්ති? ‘‘නත්ථි, සම්ම, සබ්බානි ඛීණානී’’ති. ‘‘තෙන හි මයා අත්තනො අත්ථාය වාලුකාය නිඛණිත්වා චත්තාරො රොහිතමච්ඡා ඨපිතා, සචෙ භික්ඛුං භොජෙතුකාමොසි, ඉමෙ ගහෙත්වා ගච්ඡා’’ති තෙ මච්ඡෙ තස්ස අදාසි.

තං දිවසං පන සත්ථා පච්චූසකාලෙ ලොකං වොලොකෙන්තො මහාදුග්ගතං අත්තනො ඤාණජාලස්ස අන්තො පවිට්ඨං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො භවිස්සතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘මහාදුග්ගතො ‘එකං භික්ඛුං භොජෙස්සාමී’ති භරියාය සද්ධිං හිය්‍යො භතිං අකාසි, කතරං නු ඛො භික්ඛුං ලභිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මනුස්සා පණ්ණෙ ආරොපිතසඤ්ඤාය භික්ඛූ ගහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගෙහෙසු නිසීදාපෙස්සන්ති, මහාදුග්ගතො මං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං භික්ඛුං න ලභිස්සතී’’ති උපධාරෙසි. බුද්ධා කිර දුග්ගතෙසු අනුකම්පං කරොන්ති. තස්මා සත්ථා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා ‘‘මහාදුග්ගතං සඞ්ගණ්හිස්සාමී’’ති ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා නිසීදි. මහාදුග්ගතෙපි මච්ඡෙ ගහෙත්වා ගෙහං පවිසන්තෙ සක්කස්ස පණ්ඩුකම්බලසිලාසනං උණ්හාකාරං දස්සෙසි. සො ‘‘කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති ඔලොකෙන්තො ‘‘හිය්‍යො, මහාදුග්ගතො ‘එකස්ස භික්ඛුනො භික්ඛං දස්සාමී’ති අත්තනො භරියාය සද්ධිං භතිං අකාසි, කතරං නු ඛො භික්ඛුං ලභිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘නත්ථෙතස්ස අඤ්ඤො භික්ඛු, සත්ථා පන මහාදුග්ගතස්ස සඞ්ගහං කරිස්සාමී’’ති ගන්ධකුටියං නිසින්නො. මහාදුග්ගතො අත්තනො උපකප්පනකං යාගුභත්තං පණ්ණසූපෙය්‍යම්පි තථාගතස්ස දදෙය්‍ය, ‘‘යංනූනාහං මහාදුග්ගතස්ස ගෙහං ගන්ත්වා භත්තකාරකකම්මං කරෙය්‍ය’’න්ති අඤ්ඤාතකවෙසෙන තස්ස ගෙහසමීපං ගන්ත්වා ‘‘අත්ථි නු ඛො කස්සචි කිඤ්චි භතියා කාතබ්බ’’න්ති පුච්ඡි. මහාදුග්ගතො තං දිස්වා ආහ – ‘‘සම්ම, කිං කම්මං කරිස්සසී’’ති? ‘‘අහං, සාමි, සබ්බසිප්පිකො, මය්හං අජානනසිප්පං නාම නත්ථි, යාගුභත්තාදීනිපි සම්පාදෙතුං ජානාමී’’ති. ‘‘සම්ම, මයං තව කම්මෙන අත්ථිකා, තුය්හං පන කිඤ්චි දාතබ්බං භතිං න පස්සාමා’’ති. ‘‘කිං පන තෙ කත්තබ්බ’’න්ති? ‘‘එකස්ස භික්ඛුස්ස භික්ඛං දාතුකාමොම්හි, තස්ස යාගුභත්තසංවිධානං ඉච්ඡාමී’’ති. ‘‘සචෙ භික්ඛුස්ස භික්ඛං දස්සසි, න මෙ භතියා අත්ථො, කිං මම පුඤ්ඤං න වට්ටතී’’ති? ‘‘එවං සන්තෙ සාධු, සම්ම, පවිසා’’ති. සො තස්ස ගෙහං පවිසිත්වා තෙලතණ්ඩුලාදීනි ආහරාපෙත්වා ‘‘ගච්ඡ, අත්තනො පත්තභික්ඛුං ආනෙහී’’ති තං උය්‍යොජෙසි. දානවෙය්‍යාවටිකොපි පණ්ණෙ ආරොපිතනියාමෙනෙව තෙසං තෙසං ගෙහානි භික්ඛූ පහිණි.

මහාදුග්ගතො තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මය්හං පත්තභික්ඛුං දෙහී’’ති ආහ. සො තස්මිං ඛණෙ සතිං ලභිත්වා ‘‘අහං තව භික්ඛුං පමුට්ඨො’’ති ආහ. මහාදුග්ගතො තිඛිණාය සත්තියා කුච්ඡියං පහටො විය, ‘‘සාමි, කස්මා මං නාසෙසි, අහං තයා හිය්‍යො සමාදපිතො භරියාය සද්ධිං දිවසං භතිං කත්වා අජ්ජ පාතොව පණ්ණත්ථාය නදීතීරෙ ආහිණ්ඩිත්වා ආගතො, දෙහි මෙ එකං භික්ඛු’’න්ති බාහා පග්ගය්හ පරිදෙවි. මනුස්සා සන්නිපතිත්වා ‘‘කිමෙතං, මහාදුග්ගතා’’ති පුච්ඡිංසු. සො තමත්ථං ආරොචෙසි. තෙ වෙය්‍යාවටිකං පුච්ඡිංසු – ‘‘සච්චං කිර, සම්ම, තයා එස ‘භතිං කත්වා එකස්ස භික්ඛුස්ස භික්ඛං දෙහී’ති සමාදපිතො’’ති? ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. ‘‘භාරියං තෙ කම්මං කතං, යො ත්වං එත්තකෙ භික්ඛූ සංවිදහන්තො එතස්ස එකං භික්ඛුං නාදාසී’’ති. සො තෙසං වචනෙන මඞ්කුභූතො තං ආහ – ‘‘සම්ම මහාදුග්ගත, මා මං නාසයි, අහං තව කාරණා මහාවිහෙසං පත්තො, මනුස්සා පණ්ණෙ ආරොපිතනියාමෙන අත්තනො අත්තනො පත්තභික්ඛූ නයිංසු, අත්තනො ගෙහෙ නිසින්නභික්ඛුං නීහරිත්වා දෙන්තො නාම නත්ථි, සත්ථා පන මුඛං ධොවිත්වා ගන්ධකුටියමෙව නිසින්නො, රාජයුවරාජසෙනාපතිආදයො සත්ථු ගන්ධකුටිතො නික්ඛමනං ඔලොකෙන්තා නිසින්නා සත්ථු පත්තං ගහෙත්වා ‘ගමිස්සාමා’ති. බුද්ධා නාම දුග්ගතෙ අනුකම්පං කරොන්ති, ත්වං විහාරං ගන්ත්වා ‘දුග්ගතොම්හි, භන්තෙ, මම සඞ්ගහං කරොථා’ති සත්ථාරං වන්ද, සචෙ තෙ පුඤ්ඤං අත්ථි, අද්ධා ලච්ඡසී’’ති.

සො විහාරං අගමාසි. අථ නං අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු විහාරෙ විඝාසාදභාවෙන දිට්ඨත්තා රාජයුවරාජාදයො, ‘‘මහාදුග්ගත, න තාව භත්තකාලො, කස්මා ත්වං ආගච්ඡසී’’ති ආහංසු. සො ‘‘ජානාමි, සාමි, ‘න තාව භත්තකාලො’ති. සත්ථාරං පන වන්දිතුං ආගච්ඡාමී’’ති වදන්තො ගන්ත්වා ගන්ධකුටියා උම්මාරෙ සීසං ඨපෙත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං නගරෙ මයා දුග්ගතතරො නත්ථි, අවස්සයො මෙ හොථ, කරොථ මෙ සඞ්ගහ’’න්ති ආහ. සත්ථා ගන්ධකුටිද්වාරං විවරිත්වා පත්තං නීහරිත්වා තස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි. සො චක්කවත්තිසිරිං පත්තො විය අහොසි, රාජයුවරාජාදයො අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස මුඛානි ඔලොකයිංසු. සත්ථාරා දින්නපත්තඤ්හි කොචි ඉස්සරියවසෙන ගහෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. එවං පන වදිංසු, ‘‘සම්ම මහාදුග්ගත, සත්ථු පත්තං අම්හාකං දෙහි එත්තකං නාම තෙ ධනං දස්සාම, ත්වං දුග්ගතො ධනං ගණ්හාහි, කිං තෙ පත්තෙනා’’ති? මහාදුග්ගතො ‘‘න කස්සචි දස්සාමි, න මෙ ධනෙන අත්ථො, සත්ථාරංයෙව භොජෙස්සාමී’’ති ආහ. අවසෙසා තං යාචිත්වා පත්තං අලභිත්වා නිවත්තිංසු. රාජා පන ‘‘මහාදුග්ගතො ධනෙන පලොභියමානොපි සත්ථු පත්තං න දෙති, සත්ථාරා ච සයං දින්නපත්තං කොචි ගහෙතුං න සක්කොති, ඉමස්ස දෙය්‍යධම්මො නාම කිත්තකො භවිස්සති, ඉමිනා දෙය්‍යධම්මස්ස දින්නකාලෙ සත්ථාරං ආදාය ගෙහං නෙත්වා මය්හං සම්පාදිතං ආහාරං දස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා සත්ථාරා සද්ධිංයෙව අගමාසි. සක්කොපි දෙවරාජා යාගුඛජ්ජකභත්තසූපෙය්‍යපණ්ණාදීනි සම්පාදෙත්වා සත්ථු නිසීදනාරහං ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදි.

මහාදුග්ගතො සත්ථාරං නෙත්වා ‘‘පවිසථ, භන්තෙ’’ති ආහ. වසනගෙහඤ්චස්ස නීචං හොති, අනොනතෙන පවිසිතුං න සක්කා. බුද්ධා ච නාම ගෙහං පවිසන්තා න ඔනමිත්වා පවිසන්ති. ගෙහඤ්හි පවිසනකාලෙ මහාපථවී වා හෙට්ඨා ඔගච්ඡති, ගෙහං වා උද්ධං ගච්ඡති. ඉදං තෙසං සුදින්නදානස්ස ඵලං. පුන නික්ඛමිත්වා ගතකාලෙ සබ්බං පාකතිකමෙව හොති. තස්මා සත්ථා ඨිතකොව ගෙහං පවිසිත්වා සක්කෙන පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. සත්ථරි නිසින්නෙ රාජා ආහ – ‘‘සම්ම මහාදුග්ගත, තයා අම්හාකං යාචන්තානම්පි සත්ථු පත්තො න දින්නො, පස්සාම තාව, කීදිසො තෙ සත්ථු සක්කාරො කතො’’ති? අථස්ස සක්කො යාගුඛජ්ජකාදීනි විවරිත්වා දස්සෙසි. තෙසං වාසගන්ධො සකලනගරං ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි. රාජා යාගුආදීනි ඔලොකෙත්වා භගවන්තං ආහ – ‘‘භන්තෙ, ‘අහං මහාදුග්ගතස්ස දෙය්‍යධම්මො කිත්තකො භවිස්සති, ඉමිනා දෙය්‍යධම්මෙ දින්නෙ සත්ථාරං ගෙහං නෙත්වා අත්තනො සම්පාදිතං ආහාරං දස්සාමී’ති චින්තෙත්වා ආගතො, මයා එවරූපො ආහාරො න දිට්ඨපුබ්බො, මයි ඉධ ඨිතෙ මහාදුග්ගතො කිලමෙය්‍ය, ගච්ඡාමහ’’න්ති සත්ථාරං වන්දිත්වා පක්කාමි. සක්කොපි සත්ථාරං යාගුආදීනි දත්වා සක්කච්චං පරිවිසි. සත්ථාපි කතභත්තකිච්චො අනුමොදනං කත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

සක්කො මහාදුග්ගතස්ස සඤ්ඤං අදාසි. සො පත්තං ගහෙත්වා සත්ථාරං අනුගච්ඡි. සක්කො නිවත්තිත්වා මහාදුග්ගතස්ස ගෙහද්වාරෙ ඨිතො ආකාසං ඔලොකෙසි. තාවදෙව ආකාසතො සත්තරතනවස්සං වස්සිත්වා තස්ස ගෙහෙ සබ්බභාජනානි පූරෙත්වා සකලං ගෙහං පූරෙසි. තස්ස ගෙහෙ ඔකාසො නාහොසි. තස්ස භරියා දාරකෙ හත්ථෙසු ගහෙත්වා නීහරිත්වා බහි අට්ඨාසි. සො සත්ථාරං අනුගන්ත්වා නිවත්තො දාරකෙ බහි දිස්වා ‘‘කිං ඉද’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘සාමි, සකලං නො ගෙහං සත්තහි රතනෙහි පුණ්ණං, පවිසිතුං ඔකාසො නත්ථී’’ති. සො ‘‘අජ්ජෙව මෙ දානෙන විපාකො දින්නො’’ති චින්තෙත්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා, ‘‘කස්මා ආගතොසී’’ති වුත්තෙ ආහ –‘‘දෙව, ගෙහං මෙ සත්තහි රතනෙහි පුණ්ණං, තං ධනං ගණ්හථා’’ති. රාජා ‘‘අහො බුද්ධානං දින්නදානං, අජ්ජෙව මත්ථකං පත්ත’’න්ති චින්තෙත්වා තං ආහ – ‘‘කිං තෙ ලද්ධුං වට්ටතී’’ති? ‘‘ධනහරණත්ථාය සකටසහස්සං, දෙවා’’ති. රාජා සකටසහස්සං පෙසෙත්වා ධනං ආහරාපෙත්වා රාජඞ්ගණෙ ඔකිරාපෙසි. තාලප්පමාණො රාසි අහොසි. රාජා නගරෙ සන්නිපාතාපෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං නගරෙ අත්ථි කස්සචි එත්තකං ධන’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘නත්ථි, දෙවා’’ති. ‘‘එවං මහාධනස්ස කිං කාතුං වට්ටතී’’ති? ‘‘සෙට්ඨිට්ඨානං දාතුං වට්ටති, දෙවා’’ති. රාජා තස්ස මහාසක්කාරං කත්වා සෙට්ඨිට්ඨානං දාපෙසි.

අථස්ස පුබ්බෙ එකස්ස සෙට්ඨිනො ගෙහට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා ‘‘එත්ථ ජාතෙ ගච්ඡෙ හරාපෙත්වා ගෙහං උට්ඨාපෙත්වා වසාහී’’ති ආහ. තස්ස තං ඨානං සොධෙත්වා සමං කත්වා භූමියා ඛඤ්ඤමානාය අඤ්ඤමඤ්ඤං ආහච්ච නිධිකුම්භියො උට්ඨහිංසු. තෙන රඤ්ඤො ආරොචිතෙ ‘‘තව පුඤ්ඤෙන නිබ්බත්තා, ත්වමෙව ගණ්හාහී’’ති ආහ. සො ගෙහං කාරෙත්වා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. තතො පරම්පි යාවතායුකං තිට්ඨන්තො පුඤ්ඤානි කරිත්වා ආයුපරියොසානෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො.

එකං බුද්ධන්තරං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ තතො චුතො සාවත්ථියං සාරිපුත්තත්ථෙරස්සූපට්ඨාකකුලෙ සෙට්ඨිධීතු කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. අථස්සා මාතාපිතරො ගබ්භස්ස පතිට්ඨිතභාවං ඤත්වා ගබ්භපරිහාරං අදංසු. තස්සා අපරෙන සමයෙන එවරූපො දොහළො උප්පජ්ජි – ‘‘අහො වතාහං ධම්මදෙසනාපතිං ආදිං කත්වා පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං රොහිතමච්ඡරසෙන දානං දත්වා කාසායානි වත්ථානි නිවාසෙත්වා ආසනපරියන්තෙ නිසින්නා තෙසං භික්ඛූනං උච්ඡිට්ඨභත්තං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය’’න්ති. සා මාතාපිතූනං ආරොචෙත්වා තථා අකාසි, දොහළො පටිපස්සම්භි. අථස්සා තතො අපරෙසුපි සත්තසු මඞ්ගලෙසු රොහිතමච්ඡරසෙනෙව ධම්මසෙනාපතිත්ථෙරප්පමුඛානි පඤ්ච භික්ඛුසතානි භොජෙසුං. සබ්බං තිස්සකුමාරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනියාමෙනෙව වෙදිතබ්බං. අයමස්ස පන මහාදුග්ගතකාලෙ දින්නස්ස රොහිතමච්ඡරසදානස්සෙව නිස්සන්දො. නාමග්ගහණදිවසෙ පනස්ස, ‘‘භන්තෙ, දාසස්ස වො සික්ඛාපදානි දෙථා’’ති මාතරා වුත්තෙ ථෙරො ආහ – ‘‘කොනාමො අයං දාරකො’’ති? ‘‘භන්තෙ, ඉමස්ස දාරකස්ස කුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය ඉමස්මිං ගෙහෙ ජළා එළමූගාපි පණ්ඩිතා ජාතා, තස්මා මෙ පුත්තස්ස පණ්ඩිතොත්වෙව නාමං භවිස්සතී’’ති. ථෙරො සික්ඛාපදානි අදාසි. ජාතදිවසතො පට්ඨාය පනස්ස ‘‘නාහං මම පුත්තස්ස අජ්ඣාසයං භින්දිස්සාමී’’ති මාතු චිත්තං උප්පජ්ජි. සො සත්තවස්සිකකාලෙ මාතරං ආහ – ‘‘අම්ම, ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමී’’ති. ‘‘සාධු, තාත, ‘අහං තව අජ්ඣාසයං න භින්දිස්සාමිච්චෙව මනං උප්පාදෙසි’’’න්ති වත්වා ථෙරං නිමන්තෙත්වා භොජෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, දාසො වො පබ්බජිතුකාමො, අහං ඉමං සායන්හසමයෙ විහාරං ආනෙස්සාමී’’ති ථෙරං උය්‍යොජෙත්වා ඤාතකෙ සන්නිපාතාපෙත්වා ‘‘මම පුත්තස්ස ගිහිකාලෙ කත්තබ්බසක්කාරං අජ්ජෙව කරිස්සාමා’’ති මහන්තං සක්කාරං කාරෙත්වා තං ආදාය විහාරං ගන්ත්වා ‘‘ඉමං, භන්තෙ, පබ්බාජෙථා’’ති ථෙරස්ස අදාසි.

ථෙරො පබ්බජ්ජාය දුක්කරභාවං ආචික්ඛිත්වා ‘‘කරිස්සාමහං, භන්තෙ, තුම්හාකං ඔවාද’’න්ති වුත්තෙ ‘‘තෙන හි එහී’’ති කෙසෙ තෙමෙත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා පබ්බාජෙසි. මාතාපිතරොපිස්ස සත්තාහං විහාරෙයෙව වසන්තා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස රොහිතමච්ඡරසෙනෙව දානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සායං ගෙහං අගමංසු. ථෙරො අට්ඨමෙ දිවසෙ අන්තොගාමං ගච්ඡන්තො තං ආදාය ගච්ඡති, භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං නාගමාසි. කිං කාරණා? න තාවස්ස පත්තචීවරග්ගහණානි වා ඉරියාපථො වා පාසාදිකො හොති, අපිච විහාරෙ ථෙරස්ස කත්තබ්බවත්තං අත්ථි. ථෙරො හි භික්ඛුසඞ්ඝෙ අන්තොගාමං පවිට්ඨෙ සකලවිහාරං විචරන්තො අසම්මජ්ජනට්ඨානං සම්මජ්ජිත්වා තුච්ඡභාජනෙසු පානීයපරිභොජනීයානි උපට්ඨපෙත්වා දුන්නික්ඛිත්තානි මඤ්චපීඨාදීනි පටිසාමෙත්වා පච්ඡා ගාමං පවිසති. අපිච ‘‘අඤ්ඤතිත්ථියා තුච්ඡවිහාරං පවිසිත්වා ‘පස්සථ සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකානං නිසින්නට්ඨානානී’ති වත්තුං මා ලභිංසූ’’ති සකලවිහාරං පටිජග්ගිත්වා පච්ඡා ගාමං පවිසති. තස්මා තං දිවසම්පි සාමණෙරෙන පත්තචීවරං ගාහාපෙත්වා දිවාතරං පිණ්ඩාය පාවිසි.

සාමණෙරො උපජ්ඣායෙන සද්ධිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ මාතිකං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉදං කිං නාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘මාතිකා නාම, සාමණෙරා’’ති. ‘‘ඉමාය කිං කරොන්තී’’ති? ‘‘ඉතො චිතො ච උදකං ආහරිත්වා අත්තනො සස්සකම්මං සම්පාදෙන්තී’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, උදකස්ස චිත්තං අත්ථී’’ති? ‘‘නත්ථාවුසො’’ති. ‘‘එවරූපං අචිත්තකං අත්තනො ඉච්ඡිතට්ඨානං හරන්ති, භන්තෙ’’ති? ‘‘ආමාවුසො’’ති. සො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ එවරූපම්පි අචිත්තකං අත්තනො ඉච්ඡිතිච්ඡිතට්ඨානං හරිත්වා කම්මං කරොන්ති, කස්මා සචිත්තකාපි චිත්තං අත්තනො වසෙ වත්තෙත්වා සමණධම්මං කාතුං න සක්ඛිස්සන්තී’’ති. අථෙසො පුරතො ගච්ඡන්තො උසුකාරෙ සරදණ්ඩකං අග්ගිම්හි තාපෙත්වා අක්ඛිකොටියා ඔලොකෙත්වා උජුකං කරොන්තෙ දිස්වා, ‘‘ඉමෙ, භන්තෙ, කෙ නාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘උසුකාරා නාමාවුසො’’ති. ‘‘කිං පනෙතෙ කරොන්තී’’ති? ‘‘අග්ගිම්හි තාපෙත්වා සරදණ්ඩකං උජුං කරොන්තී’’ති. ‘‘සචිත්තකො, භන්තෙ, එසො’’ති? ‘‘අචිත්තකො, ආවුසො’’ති. සො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ අචිත්තකං ගහෙත්වා අග්ගිම්හි තාපෙත්වා උජුං කරොන්ති, කස්මා සචිත්තකාපි අත්තනො චිත්තං වසෙ වත්තෙත්වා සමණධම්මං කාතුං න සක්ඛිස්සන්තී’’ති. අථෙසො පුරතො ගච්ඡන්තො දාරූනි අරනෙමිනාභිආදීනි තච්ඡන්තෙ දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමෙ කෙ නාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘තච්ඡකා නාමාවුසො’’ති. ‘‘කිං පනෙතෙ කරොන්තී’’ති? ‘‘දාරූනි ගහෙත්වා යානකාදීනං චක්කාදීනි කරොන්ති, ආවුසො’’ති. ‘‘එතානි පන සචිත්තකානි, භන්තෙ’’ති? ‘‘අචිත්තකානි, ආවුසො’’ති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘සචෙ අචිත්තකානි කට්ඨකලිඞ්ගරානි ගහෙත්වා චක්කාදීනි කරොන්ති, කස්මා සචිත්තකා අත්තනො චිත්තං වසෙ වත්තෙත්වා සමණධම්මං කාතුං න සක්ඛිස්සන්තී’’ති. සො ඉමානි කාරණානි දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, සචෙ තුම්හාකං පත්තචීවරෙ තුම්හෙ ගණ්හෙය්‍යාථ, අහං නිවත්තෙය්‍ය’’න්ති. ථෙරො ‘‘අයං අධුනා පබ්බජිතො දහරසාමණෙරො මං අනුබන්ධමානො එවං වදෙතී’’ති චිත්තං අනුප්පාදෙත්වාව ‘‘ආහර, සාමණෙරා’’ති වත්වා අත්තනො පත්තචීවරං අග්ගහෙසි.

සාමණෙරොපි උපජ්ඣායං වන්දිත්වා නිවත්තන්තො, ‘‘භන්තෙ, මය්හං ආහාරං ආහරන්තො රොහිතමච්ඡරසෙනෙව ආහරෙය්‍යාථා’’ති ආහ. ‘‘කථං ලභිස්සාමාවුසො’’ති? ‘‘භන්තෙ, අත්තනො පුඤ්ඤෙන අලභන්තා මම පුඤ්ඤෙන ලභිස්සථා’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘දහරසාමණෙරස්ස බහි නිසින්නකස්ස පරිපන්ථොපි භවෙය්‍යා’’ති කුඤ්ජිකං දත්වා ‘‘මය්හං වසනගබ්භස්ස ද්වාරං විවරිත්වා අන්තො පවිසිත්වා නිසීදෙය්‍යාසී’’ති ආහ. සො තථා කත්වා අත්තනො කරජකායෙ ඤාණං ඔතාරෙත්වා අත්තභාවං සම්මසන්තො නිසීදි. අථස්ස ගුණතෙජෙන සක්කස්ස ආසනං උණ්හාකාරං දස්සෙසි. සො ‘‘කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති උපධාරෙන්තො ‘‘පණ්ඩිතසාමණෙරො උපජ්ඣායස්ස පත්තචීවරං දත්වා ‘සමණධම්මං කරිස්සාමී’ති නිවත්තො, මයාපි තත්ථ ගන්තුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා චත්තාරො මහාරාජෙ ආමන්තෙත්වා ‘‘විහාරස්ස උපවනෙ වසන්තෙ සකුණෙ පලාපෙත්වා සමන්තතො ආරක්ඛං ගණ්හථා’’ති වත්වා චන්දදෙවපුත්තං ‘‘චන්දමණ්ඩලං ආකඩ්ඪිත්වා ගණ්හාහී’’ති, සූරියදෙවපුත්තං ‘‘සූරියමණ්ඩලං ආකඩ්ඪිත්වා ගණ්හාහී’’ති වත්වා සයං ගන්ත්වා ආවිඤ්ඡනරජ්ජුට්ඨානෙ ආරක්ඛං ගහෙත්වා අට්ඨාසි, විහාරෙ පුරාණපණ්ණස්ස පතන්තස්සපි සද්දො නාහොසි, සාමණෙරස්ස චිත්තං එකග්ගං අහොසි. සො අන්තරාභත්තෙයෙව අත්තභාවං සම්මසිත්වා තීණි ඵලානි පාපුණි.

ථෙරොපි ‘‘සාමණෙරො විහාරෙ නිසින්නො, තස්ස උපකප්පනකං භොජනං අසුකකුලෙ නාම සක්කා ලද්ධු’’න්ති එකං පෙමගාරවයුත්තං උපට්ඨාකකුලං අගමාසි. තත්ථ ච මනුස්සා තං දිවසං රොහිතමච්ඡෙ ලභිත්වා ථෙරස්සෙව ආගමනං ඔලොකෙන්තො නිසීදිංසු. තෙ ථෙරං ආගච්ඡන්තං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, භද්දකං වො කතං ඉධාගච්ඡන්තෙහී’’ති අන්තොගෙහෙ පවෙසෙත්වා යාගුඛජ්ජකාදීනි දත්වා රොහිතමච්ඡරසෙනස්ස පිණ්ඩපාතං අදංසු. ථෙරො හරණාකාරං දස්සෙසි. මනුස්සා ‘‘පරිභුඤ්ජථ, භන්තෙ, හරණකභත්තම්පි ලභිස්සථා’’ති වත්වා ථෙරස්ස භත්තකිච්චාවසානෙ පත්තං රොහිතමච්ඡරසභොජනස්ස පූරෙත්වා අදංසු. ථෙරො ‘‘සාමණෙරො මෙ ඡාතො’’ති සීඝං අගමාසි. සත්ථාපි තං දිවසං කාලස්සෙව භුඤ්ජිත්වා විහාරං ගන්ත්වා එවං ආවජ්ජෙසි – ‘‘පණ්ඩිතසාමණෙරො උපජ්ඣායස්ස පත්තචීවරං දත්වා ‘සමණධම්මං කරිස්සාමී’ති නිවත්තො, නිප්ඵජ්ජිස්සති නු ඛො අස්ස පබ්බජිතකිච්ච’’න්ති උපධාරෙන්තො තිණ්ණං ඵලානං පත්තභාවං ඤත්වා ‘‘අරහත්තස්ස උපනිස්සයො අත්ථි, නත්ථී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘අත්ථී’’ති දිස්වා ‘‘පුරෙභත්තමෙව අරහත්තං පත්තුං සක්ඛිස්සති, න සක්ඛිස්සතී’’ති උපධාරෙන්තො ‘‘සක්ඛිස්සතී’’ති අඤ්ඤාසි. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘සාරිපුත්තො සාමණෙරස්ස භත්තං ආදාය සීඝං ආගච්ඡති, අන්තරායම්පිස්ස කරෙය්‍ය ද්වාරකොට්ඨකෙ ආරක්ඛං ගහෙත්වා නිසීදිස්සාමි, අථ නං පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමි, තස්මිං පඤ්හෙ විස්සජ්ජියමානෙ සාමණෙරො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිස්සතී’’ති. තතො ගන්ත්වා ද්වාරකොට්ඨකෙ ඨත්වා සම්පත්තං ථෙරං චත්තාරො පඤ්හෙ පුච්ඡි, පුට්ඨං පුට්ඨං පඤ්හං විස්සජ්ජෙසි.

තත්‍රිදං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනං – සත්ථා කිර නං ආහ – ‘‘සාරිපුත්ත, කිං තෙ ලද්ධ’’න්ති? ‘‘ආහාරො, භන්තෙ’’ති. ‘‘ආහාරො නාම කිං ආහරති, සාරිපුත්තා’’ති? ‘‘වෙදනං, භන්තෙ’’ති. ‘‘වෙදනං කිං ආහරති, සාරිපුත්තා’’ති? ‘‘රූපං, භන්තෙ’’ති. ‘‘රූපං පන කිං ආහරති, සාරිපුත්තා’’ති? ‘‘ඵස්සං, භන්තෙ’’ති. තත්‍රායං අධිප්පායො – ‘‘ජිඝච්ඡිතෙන හි පරිභුත්තො ආහාරො තස්ස ඛුද්දං පරිහරිත්වා සුඛං වෙදනං ආහරති. ආහාරපරිභොගෙන සුඛිතස්ස සුඛාය වෙදනාය උප්පජ්ජමානාය සරීරෙ වණ්ණසම්පත්ති හොති. එවං වෙදනා රූපං ආහරති. සුඛිතො පන ආහාරජරූපවසෙන උප්පන්නසුඛසොමනස්සො ‘ඉදානි මෙ අස්සාදො ජාතො’ති නිප්පජ්ජන්තො වා නිසීදන්තො වා සුඛසම්ඵස්සං පටිලභතී’’ති.

එවං ඉමෙසු චතූසු පඤ්හෙසු විස්සජ්ජිකෙසු සාමණෙරො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්තො. සත්ථාපි ථෙරං ආහ – ‘‘ගච්ඡ, සාරිපුත්ත, තව සාමණෙරස්ස භත්තං දෙහී’’ති. ථෙරො ගන්ත්වා ද්වාරං ආකොටෙසි. සාමණෙරො නික්ඛමිත්වා ථෙරස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා එකමන්තං ඨපෙත්වා තාලවණ්ටෙන ථෙරං බීජි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘සාමණෙර, භත්තකිච්චං කරොහී’’ති. ‘‘තුම්හෙ පන, භන්තෙ’’ති. ‘‘කතං මයා භත්තකිච්චං, ත්වං කරොහී’’ති. සත්තවස්සිකදාරකො පබ්බජිත්වා අට්ඨමෙ දිවසෙ තං ඛණං විකසිතපදුමුප්පලසදිසො අරහත්තං පත්තො, පච්චවෙක්ඛිතට්ඨානං පන පච්චවෙක්ඛන්තො නිසීදිත්වා භත්තකිච්චමකාසි. තෙන පත්තං ධොවිත්වා පටිසාමිතකාලෙ චන්දදෙවපුත්තො චන්දමණ්ඩලං විස්සජ්ජෙසි, සූරියදෙවපුත්තො සූරියමණ්ඩලං. චත්තාරො මහාරාජානො චතුද්දිසං ආරක්ඛං විස්සජ්ජෙසුං, සක්කො දෙවරාජා ආවිඤ්ඡනකෙ ආරක්ඛං විස්සජ්ජෙසි. සූරියො මජ්ඣට්ඨානතො ගලිත්වා ගතො.

භික්ඛූ උජ්ඣායිංසු, ‘‘ඡායා අධිකප්පමාණා ජාතා, සූරියො මජ්ඣට්ඨානතො ගලිත්වා ගතො, සාමණෙරෙන ච ඉදානෙව භුත්තං, කිං නු ඛො එත’’න්ති. සත්ථා තං පවත්තිං ඤත්වා ආගන්ත්වා පුච්ඡි – ‘‘භික්ඛවෙ, කිං කථෙථා’’ති? ‘‘ඉදං නාම, භන්තෙ’’ති? ‘‘ආම, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤවතො සමණධම්මං කරණකාලෙ චන්දදෙවපුත්තො චන්දමණ්ඩලං, සූරියදෙවපුත්තො සූරියමණ්ඩලං ආකඩ්ඪිත්වා ගණ්හි, චත්තාරො මහාරාජානො විහාරොපවනෙ චතුද්දිසං ආරක්ඛං ගණ්හිංසු, සක්කො දෙවරාජා ආවිඤ්ඡනකෙ ආරක්ඛං ගණ්හි, අහම්පි ‘බුද්ධොම්හී’ති අප්පොස්සුක්කො නිසීදිතුං නාලත්ථං, ගන්ත්වා ද්වාරකොට්ඨකෙ මම පුත්තස්ස ආරක්ඛං අග්ගහෙසිං, නෙත්තිකෙ ච මාතිකාය උදකං හරන්තෙ, උසුකාරෙ ච උසුං උජුං කරොන්තෙ, තච්ඡකෙ ච දාරූනි තච්ඡන්තෙ දිස්වා එත්තකං ආරම්මණං ගහෙත්වා පණ්ඩිතා අත්තානං දමෙත්වා අරහත්තං ගණ්හන්තියෙවා’’ති වත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

80. ‘‘උදකඤ්හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති පණ්ඩිතා’’ති.

තත්ථ උදකන්ති පථවියා ථලට්ඨානං ඛණිත්වා ආවාටට්ඨානං පූරෙත්වා මාතිකං වා කත්වා රුක්ඛදොණිං වා ඨපෙත්වා අත්තනා ඉච්ඡිතිච්ඡිතට්ඨානං උදකං. නෙන්තීති නෙත්තිකා. තෙජනන්ති කණ්ඩං. ඉදං වුත්තං හොති – නෙත්තිකා අත්තනො රුචියා උදකං නයන්ති, උසුකාරාපි තාපෙත්වා තෙජනං නමයන්ති උසුං උජුං කරොන්ති. තච්ඡකාපි නෙමිආදීනං අත්ථාය තච්ඡන්තා දාරුං නමයන්ති අත්තනො රුචියා උජුං වා වඞ්කං වා කරොන්ති. එවං එත්තකං ආරම්මණං කත්වා පණ්ඩිතා සොතාපත්තිමග්ගාදීනි උප්පාදෙන්තා අත්තානං දමයන්ති, අරහත්තප්පත්තා පන එකන්තදන්තා නාම හොන්තීති.

දෙසනාවසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි පාපුණිංසූති.

පණ්ඩිතසාමණෙරවත්ථු පඤ්චමං.