1. රාධත්ථෙරවත්ථු

නිධීනංව පවත්තාරන්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ආයස්මන්තං රාධත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි.

සො කිර ගිහිකාලෙ සාවත්ථියං දුග්ගතබ්‍රාහ්මණො අහොසි. සො ‘‘භික්ඛූනං සන්තිකෙ ජීවිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා අප්පහරිතකං කරොන්තො පරිවෙණං සම්මජ්ජන්තො මුඛධොවනාදීනි දදන්තො අන්තොවිහාරෙයෙව වසි. භික්ඛූපි නං සඞ්ගණ්හිංසු, පබ්බාජෙතුං පන න ඉච්ඡන්ති. සො පබ්බජ්ජං අලභමානො කිසො අහොසි. අථෙකදිවසං සත්ථා පච්චූසකාලෙ ලොකං වොලොකෙන්තො තං බ්‍රාහ්මණං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො’’ති උපධාරෙන්තො ‘‘අරහා භවිස්සතී’’ති ඤත්වා සායන්හසමයෙ විහාරචාරිකං චරන්තො විය බ්‍රාහ්මණස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘බ්‍රාහ්මණ, කිං කරොන්තො විචරසී’’ති ආහ. ‘‘භික්ඛූනං වත්තපටිවත්තං කරොන්තො, භන්තෙ’’ති. ‘‘ලභසි නෙසං සන්තිකා සඞ්ගහ’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ආහාරමත්තං ලභාමි, න පන මං පබ්බාජෙන්තී’’ති. සත්ථා එතස්මිං නිදානෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා තමත්ථං පුච්ඡිත්වා, ‘‘භික්ඛවෙ, අත්ථි කොචි ඉමස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අධිකාරං සරතී’’ති පුච්ඡි. සාරිපුත්තත්ථෙරො ‘‘අහං, භන්තෙ, සරාමි, අයං මෙ රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තස්ස අත්තනො අභිහටං කටච්ඡුභික්ඛං දාපෙසි, ඉමමස්සාහං අධිකාරං සරාමී’’ති ආහ. සො සත්ථාරා ‘‘කිං පන තෙ, සාරිපුත්ත, එවං කතූපකාරං දුක්ඛතො මොචෙතුං න වට්ටතී’’ති වුත්තෙ, ‘‘සාධු, භන්තෙ, පබ්බාජෙස්සාමී’’ති තං බ්‍රාහ්මණං පබ්බාජෙසි. තස්ස භත්තග්ගෙ ආසනපරියන්තෙ ආසනං පාපුණාති, යාගුභත්තාදීහිපි කිලමති. ථෙරො තං ආදාය චාරිකං පක්කාමි, අභික්ඛණඤ්ච නං ‘‘ඉදං තෙ කත්තබ්බං, ඉදං තෙ න කත්තබ්බ’’න්ති ඔවදි අනුසාසි. සො සුවචො අහොසි පදක්ඛිණග්ගාහී. තස්මා යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානො කතිපාහෙනෙව අරහත්තං පාපුණි.

ථෙරො තං ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා නිසීදි. අථ නං සත්ථා පටිසන්ථාරං කත්වා ආහ – ‘‘සුවචො නු ඛො, සාරිපුත්ත, තෙ අන්තෙවාසිකො’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, අතිවිය සුවචො, කිස්මිඤ්චි දොසෙ වුච්චමානෙ න කුද්ධපුබ්බො’’ති. ‘‘සාරිපුත්ත, එවරූපෙ සද්ධිවිහාරිකෙ ලභන්තො කිත්තකෙ ගණ්හෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘භන්තෙ, බහුකෙපි ගණ්හෙය්‍යමෙවා’’ති. අථෙකදිවසං ධම්මසභාය කථං සමුට්ඨාපෙසුං – ‘‘සාරිපුත්තත්ථෙරො කිර කතඤ්ඤූ කතවෙදී, කටච්ඡුභික්ඛාමත්තං උපකාරං සරිත්වා දුග්ගතබ්‍රාහ්මණං පබ්බාජෙසි. ථෙරොපි ඔවාදක්ඛමො ඔවාදක්ඛමමෙව ලභී’’ති. සත්ථා තෙසං කථං සුත්වා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි සාරිපුත්තො කතඤ්ඤූ කතවෙදීයෙවා’’ති වත්වා තමත්ථං පකාසෙතුං –

‘‘අලීනචිත්තං නිස්සාය, පහට්ඨා මහතී චමූ;

කොසලං සෙනාසන්තුට්ඨං, ජීවග්ගාහං අගාහයි.

‘‘එවං නිස්සයසම්පන්නො, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො;

භාවයං කුසලං ධම්මං, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා;

පාපුණෙ අනුපුබ්බෙන, සබ්බසංයොජනක්ඛය’’න්ති. (ජා. 1.2.11-12) –

ඉමං දුකනිපාතෙ අලීනචිත්තජාතකං විත්ථාරෙත්වා කථෙසි. තදා කිර වඩ්ඪකීහි පාදස්ස අරොගකරණභාවෙන කහං අත්තනො උපකාරං ඤත්වා සබ්බසෙතස්ස හත්ථිපොතකස්ස දායකො එකචාරිකො හත්ථී සාරිපුත්තත්ථෙරො අහොසීති එවං ථෙරං ආරබ්භ ජාතකං කථෙත්වා රාධත්ථෙරං ආරබ්භ, ‘‘භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා නාම රාධෙන විය සුවචෙන භවිතබ්බං, දොසං දස්සෙත්වා ඔවදියමානෙනපි න කුජ්ඣිතබ්බං, ඔවාදදායකො පන නිධිආචික්ඛණකො විය දට්ඨබ්බො’’ති වත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

76. ‘‘නිධීනංව පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං;

නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ;

තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො’’ති.

තත්ථ නිධීනන්ති තත්ථ තත්ථ නිදහිත්වා ඨපිතානං හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිපූරානං නිධිකුම්භීනං. පවත්තාරන්ති කිච්ඡජීවිකෙ දුග්ගතමනුස්සෙ අනුකම්පං කත්වා ‘‘එහි, සුඛෙන ජීවනූපායං දස්සෙස්සාමී’’ති නිධිට්ඨානං නෙත්වා හත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘ඉමං ගහෙත්වා සුඛෙන ජීවා’’ති ආචික්ඛිතාරං විය. වජ්ජදස්සිනන්ති ද්වෙ වජ්ජදස්සිනො ‘‘ඉමිනා නං අසාරුප්පෙන වා ඛලිතෙන වා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති රන්ධගවෙසකො ච, අඤ්ඤාතං ඤාපනත්ථාය ඤාතං අනුග්ගහණත්ථාය සීලාදීනමස්ස වුද්ධිකාමතාය තං තං වජ්ජං ඔලොකනෙන උල්ලුම්පනසභාවසණ්ඨිතො ච. අයං ඉධ අධිප්පෙතො. යථා හි දුග්ගතමනුස්සො ‘‘ඉමං ගණ්හාහී’’ති තජ්ජෙත්වාපි පොථෙත්වාපි නිධිං දස්සෙන්තෙ කොපං න කරොති, පමුදිතො එව හොති, එවමෙව එවරූපෙ පුග්ගලෙ අසාරුප්පං වා ඛලිතං වා දිස්වා ආචික්ඛන්තෙ කොපො න කාතබ්බො, තුට්ඨෙනෙව භවිතබ්බං, ‘‘භන්තෙ, මහන්තං වො කම්මං කතං, මය්හං ආචරියුපජ්ඣායට්ඨානෙ ඨත්වා ඔවදන්තෙහි පුනපි මං වදෙය්‍යාථා’’ති පවාරෙතබ්බමෙව. නිග්ගය්හවාදින්ති එකච්චො හි සද්ධිවිහාරිකාදීනං අසාරුප්පං වා ඛලිතං වා දිස්වා ‘‘අයං මෙ මුඛොදකදානාදීහි සක්කච්චං උපට්ඨහති, සචෙ නං වක්ඛාමි, න මං උපට්ඨහිස්සති, එවං මෙ පරිහානි භවිස්සතී’’ති වත්ථුං අවිසහන්තො න නිග්ගය්හවාදී නාම හොති. සො ඉමස්මිං සාසනෙ කචවරං ආකිරති. යො පන තථාරූපං වජ්ජං දිස්වා වජ්ජානුරූපං තජ්ජෙන්තො පණාමෙන්තො දණ්ඩකම්මං කරොන්තො විහාරා තං නීහරන්තො සික්ඛාපෙති, අයං නිග්ගය්හවාදී නාම සෙය්‍යථාපි සම්මාසම්බුද්ධො. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘නිග්ගය්හ නිග්ගය්හාහං, ආනන්ද, වක්ඛාමි, පවය්හ පවය්හ, ආනන්ද, වක්ඛාමි, යො සාරො සො ඨස්සතී’’ති (ම. නි. 3.196). මෙධාවින්ති ධම්මොජපඤ්ඤාය සමන්නාගතං. තාදිසන්ති එවරූපං පණ්ඩිතං භජෙය්‍ය පයිරුපාසෙය්‍ය. තාදිසඤ්හි ආචරියං භජමානස්ස අන්තෙවාසිකස්ස සෙය්‍යො හොති, න පාපියො වඩ්ඪියෙව හොති, නො පරිහානීති.

දෙසනාපරියොසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි පාපුණිංසූති.

රාධත්ථෙරවත්ථු පඨමං.