11. ජම්බුකත්ථෙරවත්ථු
මාසෙ මාසෙති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො ජම්බුකං ආජීවකං ආරබ්භ කථෙසි.
අතීතෙ කිර කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ ගාමවාසී එකො කුටුම්බිකො එකස්ස ථෙරස්ස විහාරං කත්වා තං තත්ථ විහරන්තං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහි. ථෙරො තස්ස ගෙහෙ නිබද්ධං භුඤ්ජති. අථෙකො ඛීණාසවො භික්ඛු දිවා පිණ්ඩාය චරන්තො තස්ස ගෙහද්වාරං පාපුණි. කුටුම්බිකො තං දිස්වා තස්ස ඉරියාපථෙ පසන්නො ගෙහං පවෙසෙත්වා සක්කච්චං පණීතෙන භොජනෙන පරිවිසිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමං සාටකං රජිත්වා නිවාසෙය්‍යාථා’’ති මහන්තං සාටකං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, කෙසා වො දීඝා, තුම්හාකං කෙසොරොපනත්ථාය න්හාපිතං ආනෙස්සාමි, සයනත්ථාය ච වො මඤ්චකං ගාහාපෙත්වා ආගමිස්සාමී’’ති ආහ. නිබද්ධං ගෙහෙ භුඤ්ජන්තො කුලූපකො භික්ඛු තං තස්ස සක්කාරං දිස්වා චිත්තං පසාදෙතුං නාසක්ඛි, ‘‘අයං තං මුහුත්තං දිට්ඨකස්ස එවරූපං සක්කාරං කරොති, නිබද්ධං ගෙහෙ භුඤ්ජන්තස්ස පන මය්හං න කරොතී’’ති චින්තෙත්වා විහාරං අගමාසි. ඉතරොපි තෙනෙව සද්ධිං ගන්ත්වා කුටුම්බිකෙන දින්නසාටකං රජිත්වා නිවාසෙසි. කුටම්බිකොපි න්හාපිතං ආදාය ගන්ත්වා ථෙරස්ස කෙසෙ ඔහාරාපෙත්වා මඤ්චකං අත්ථරාපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිංයෙව මඤ්චකෙ සයථා’’ති වත්වා ද්වෙපි ථෙරෙ ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පක්කාමි.
නෙවාසිකො තස්ස තං සක්කාරං කයිරමානං අධිවාසෙතුං නාසක්ඛි. අථස්ස සො සායං ථෙරස්ස නිපන්නට්ඨානං ගන්ත්වා චතූහාකාරෙහි ථෙරං අක්කොසි, ‘‘ආවුසො, ආගන්තුක කුටුම්බිකස්ස තෙ ගෙහෙ භත්තං භුඤ්ජනතො වරතරං මීළ්හං ඛාදිතුං, කුටුම්බිකෙන ආනීතන්හාපිතෙන කෙසොහාරාපනතො වරතරං තාලට්ඨිකෙන කෙසෙ ලුඤ්චාපෙතුං. කුටුම්බිකෙන දින්නසාටකනිවාසනතො වරතරං නග්ගෙන විචරිතුං, කුටුම්බිකෙන ආභතමඤ්චකෙ නිපජ්ජනතො වරතරං භූමියං නිපජ්ජිතු’’න්ති. ථෙරොපි ‘‘මා එස බාලො මං නිස්සාය නස්සී’’ති නිමන්තනං අනාදියිත්වා පාතොව උට්ඨාය යථාසුඛං අගමාසි. නෙවාසිකොපි පාතොව විහාරෙ කත්තබ්බවත්තං කත්වා භික්ඛාචාරවෙලාය ‘‘ඉදානිපි ආගන්තුකො නිද්දායති, ඝණ්ඩිකසද්දෙන පබුජ්ඣෙය්‍යා’’ති සඤ්ඤාය නඛපිට්ඨෙනෙව ඝණ්ඩිං පහරිත්වා ගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි. කුටුම්බිකොපි සක්කාරං කත්වා ථෙරානං ආගමනමග්ගං ඔලොකෙන්තො නෙවාසිකං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ථෙරො කුහි’’න්ති පුච්ඡි. අථ නං නෙවාසිකො ‘‘මා, ආවුසො, කිඤ්චි අවච, තුය්හං කුලූපකො හිය්‍යො, තව නික්ඛන්තවෙලාය ඔවරකං පවිසිත්වා නිද්දං ඔක්කන්තො පාතොව උට්ඨාය මම විහාරසම්මජ්ජනසද්දම්පි පානීයඝටපරිභොජනීයඝටෙසු උදකසිඤ්චනසද්දම්පි ඝණ්ඩිකසද්දම්පි කරොන්තස්ස න ජානාතී’’ති ආහ. කුටුම්බිකො චින්තෙසි – ‘‘තාදිසාය ඉරියාපථසම්පත්තියා සමන්නාගතස්ස මෙ අය්‍යස්ස යාව ඉමම්හා කාලා නිද්දායනං නාම නත්ථි, මං පන තස්ස සක්කාරං කරොන්තං දිස්වා අද්ධා ඉමිනා භදන්තෙන කිඤ්චි වුත්තං භවිස්සතී’’ති. සො අත්තනො පණ්ඩිතභාවෙන තං සක්කච්චං භොජෙත්වා තස්ස පත්තං සාධුකං ධොවිත්වා නානග්ගරසභොජනස්ස පූරෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, සචෙ මෙ අය්‍යං පස්සෙය්‍යාථ, ඉමමස්ස පිණ්ඩපාතං දදෙය්‍යාථා’’ති ආහ.
ඉතරො තං ගහෙත්වාව චින්තෙසි – ‘‘සචෙ සො එවරූපං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජිස්සති, ඉමස්මිංයෙව ඨානෙ පලුද්ධො භවිස්සතී’’ති අන්තරාමග්ගෙ තං පිණ්ඩපාතං ඡඩ්ඩෙත්වා ථෙරස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා තං තත්ථ ඔලොකෙන්තො න අද්දස. අථ නං එත්තකස්ස කම්මස්ස කතත්තා වීසතිවස්සසහස්සානි කතොපි සමණධම්මො රක්ඛිතුං නාසක්ඛි. ආයුපරියොසානෙ පන කාලං කත්වා අවීචිම්හි නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං මහාදුක්ඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ එකස්මිං බහ්වන්නපානෙ කුලඝරෙ නිබ්බත්ති. සො පදසා ගමනකාලතො පට්ඨාය නෙව සයනෙ සයිතුං, න භත්තං භුඤ්ජිතුං ඉච්ඡති, අත්තනො සරීරවලඤ්ජමෙව ඛාදති. ‘‘බාලතාය අජානන්තො කරොතී’’ති තං පොසයිංසු. මහල්ලකකාලෙපි වත්ථං නිවාසෙතුං න ඉච්ඡති, නග්ගොව විචරති, භූමියං සයති, අත්තනො සරීරවලඤ්ජමෙව ඛාදති. අථස්ස මාතාපිතරො ‘‘නායං කුලඝරස්ස අනුච්ඡවිකො, කෙවලං අලජ්ජනකො ආජීවකානං එස අනුච්ඡවිකො’’ති තෙසං සන්තිකං නෙත්වා ‘‘ඉමං දාරකං පබ්බාජෙථා’’ති අදංසු. අථ නං තෙ පබ්බාජෙසුං. පබ්බාජෙන්තා ච පන ගලප්පමාණෙ ආවාටෙ ඨපෙත්වා ද්වින්නං අංසකූටානං උපරිං පදරානි දත්වා තෙසං උපරි නිසීදිත්වා තාලට්ඨිඛණ්ඩෙන කෙසෙ ලුඤ්චිංසු. අථ නෙ තස්ස මාතාපිතරො ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පක්කමිංසු.
පුනදිවසෙ ආජීවකා ‘‘එහි, ගාමං පවිසිස්සාමා’’ති තං වදිංසු. සො ‘‘ගච්ඡථ තුම්හෙ, අහං ඉධෙව භවිස්සාමී’’ති න ඉච්ඡි. අථ නං පුනප්පුනං වත්වා අනිච්ඡමානං ඔහාය අගමංසු. සොපි තෙසං ගතභාවං ඤත්වා වච්චකුටියා පදරං විවරිත්වා ඔරුය්හ උභොහි හත්ථෙහි ආලොපං ආලොපං කත්වා ගූථං ඛාදි. ආජීවකා තස්ස අන්තොගාමතො ආහාරං පහිණිංසු. තම්පි න ඉච්ඡි. පුනප්පුනං වුච්චමානොපි ‘‘න මෙ ඉමිනා අත්ථො. ලද්ධො මෙ ආහාරො’’ති ආහ. ‘‘කහං ලද්ධො’’ති? ‘‘ඉධෙව ලද්ධො’’ති. එවං දුතියෙ තතියෙ චතුත්ථෙපි දිවසෙ තෙහි බහුම්පි වුච්චමානො ‘‘අහං ඉධෙව භවිස්සාමී’’ති ගාමං ගන්තුං න ඉච්ඡි. ආජීවකා ‘‘අයං දිවසෙ දිවසෙ නෙව ගාමං පවිසිතුං ඉච්ඡති, න අම්හෙහි පහිතාහාරං ආහරිතුං ඉච්ඡති, ‘ඉධෙව මෙ ලද්ධො’ති වදති, කිං නු ඛො කරොති, පරිග්ගණ්හිස්සාම න’’න්ති ගාමං පවිසන්තා එකං ද්වෙ ජනෙ තස්ස පරිග්ගණ්හනත්ථං ඔහාය ගමිංසු. තෙ පච්ඡතො ගච්ඡන්තා විය හුත්වා නිලීයිංසු. සොපි තෙසං ගතභාවං ඤත්වා පුරිමනයෙනෙව වච්චකුටිං ඔරුය්හ ගූථං ඛාදි.
ඉතරෙ තස්ස කිරියං දිස්වා ආජීවකානං ආරොචයිංසු. තං සුත්වා ආජීවකා ‘‘අහො භාරියං කම්මං, සචෙ සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකා ජානෙය්‍යුං, ‘ආජීවකා ගූථං ඛාදමානා විචරන්තී’ති අම්හාකං අකිත්තිං පකාසෙය්‍යුං, නායං අම්හාකං අනුච්ඡවිකො’’ති තං අත්තනො සන්තිකා නීහරිංසු. සො තෙහි නීහරිතො මහාජනස්ස උච්චාරකරණට්ඨානෙ පත්ථරිතො එකො පිට්ඨිපාසාණො අත්ථි. තස්මිං මහන්තං සොණ්ඩි, පිට්ඨිපාසාණං නිස්සාය මහාජනස්ස උච්චාරකරණට්ඨානං. සො තත්ථ ගන්ත්වා රත්තිං ගූථං ඛාදිත්වා මහාජනස්ස සරීරවලඤ්ජනත්ථාය ආගමනකාලෙ එකෙන හත්ථෙන පාසාණස්ස එකං අන්තං ඔලුබ්භ එකං පාදං උක්ඛිපිත්වා ජණ්ණුකෙ ඨපෙත්වා උද්ධංවාතාභිමුඛො මුඛං විවරිත්වා තිට්ඨති. මහාජනො තං දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, කස්මා අය්‍යො මුඛං විවරිත්වා ඨිතො’’ති පුච්ඡති. ‘‘අහං වාතභක්ඛො, අඤ්ඤො මෙ ආහාරො නත්ථී’’ති. අථ ‘‘කස්මා එකං පාදං ජණ්ණුකෙ කත්වා ඨිතොසි, භන්තෙ’’ති? ‘‘අහං උග්ගතපො ඝොරතපො, මයා ද්වීහි පාදෙහි අක්කන්තා පථවී කම්පති, තස්මා එකං පාදං උක්ඛිපිත්වා ජණ්ණුකෙ ඨපෙත්වා ඨිතොම්හි. අහඤ්හි රත්තින්දිවං ඨිතකොව වීතිනාමෙමි, න නිසීදාමි, න නිපජ්ජාමී’’ති. මනුස්සා නාම යෙභුය්‍යෙන වචනමත්තමෙව සද්දහන්ති, තස්මා ‘‘අහො අච්ඡරියං, එවරූපාපි නාම තපස්සිනො හොන්ති, න නො එවරූපා දිට්ඨපුබ්බා’’ති යෙභුය්‍යෙන අඞ්ගමගධවාසිනො සඞ්ඛුභිත්වා උපසඞ්කමිත්වා මාසෙ මාසෙ මහන්තං සක්කාරං අභිහරන්ති. සො ‘‘අහං වාතමෙව භක්ඛාමි, න අඤ්ඤං ආහාරං. අඤ්ඤඤ්හි මෙ ඛාදන්තස්ස තපො නස්සතී’’ති තෙහි අභිහටං න කිඤ්චි ඉච්ඡති. මනුස්සා ‘‘මා නො, භන්තෙ, නාසෙථ, තුම්හාදිසෙන ඝොරතපෙන පරිභොගෙ කතෙ අම්හාකං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’’ති පුනප්පුනං යාචන්ති. තස්ස අඤ්ඤො ආහාරො න රුච්චති. මහාජනස්ස පන යාචනාය පීළිතො තෙහි ආභතානි සප්පිඵාණිතාදීනි කුසග්ගෙන ජිව්හග්ගෙ ඨපෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, අලං වො එත්තකං හිතාය සුඛාය චා’’ති උය්‍යොජෙසි. එවං සො පඤ්චපඤ්ඤාස වස්සානි නග්ගො ගූථං ඛාදන්තො කෙසෙ ලුඤ්චන්තො භූමියං සයමානො වීතිනාමෙසි.
බුද්ධානම්පි ඛො පච්චූසකාලෙ ලොකවොලොකනං අවිජහිතමෙව හොති. තස්මා එකදිවසං භගවතො පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තස්ස අයං ජම්බුකාජීවකො ඤාණජාලස්ස අන්තො පඤ්ඤායි. සත්ථා ‘‘කිං නු ඛො භවිස්සතී’’ති ආවජ්ජෙත්වා තස්ස සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තස්සූපනිස්සයං දිස්වා ‘‘අහං එතං ආදිං කත්වා එකං ගාථං භාසිස්සාමි, ගාථාවසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො භවිස්සති. ඉමං කුලපුත්තං නිස්සාය මහාජනො සොත්ථිභාවං පාපුණිස්සතී’’ති ඤත්වා පුනදිවසෙ රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘ආනන්ද, ජම්බුකාජීවකස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති. ‘‘භන්තෙ, කිං තුම්හෙයෙව ගමිස්සථා’’ති? ‘‘ආම, අහමෙවා’’ති එවං වත්වා සත්ථා වඩ්ඪමානකච්ඡායාය තස්ස සන්තිකං පායාසි.
දෙවතා චින්තයිංසු – ‘‘සත්ථා සායං ජම්බුකාජීවකස්ස සන්තිකං ගච්ඡති, සො ච ජෙගුච්ඡෙ උච්චාරපස්සාවදන්තකට්ඨකිලිට්ඨෙ පිට්ඨිපාසාණෙ වසති, දෙවං වස්සාපෙතුං වට්ටතී’’ති අත්තනො ආනුභාවෙන තං මුහුත්තංයෙව දෙවං වස්සාපෙසුං. පිට්ඨිපාසාණො සුචි නිම්මලො අහොසි. අථස්ස උපරි පඤ්චවණ්ණං පුප්ඵවස්සං වස්සාපෙසුං. සත්ථා සායං ජම්බුකාජීවකස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘ජම්බුකා’’ති සද්දමකාසි. ජම්බුකො ‘‘කො නු ඛො එස, දුජ්ජනො මං ජම්බුකවාදෙන වදතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘කො එසො’’ති ආහ. ‘‘අහං සමණො’’ති. ‘‘කිං මහාසමණා’’ති? ‘‘අජ්ජ මෙ එකරත්තිං ඉධ වසනට්ඨානං දෙහී’’ති. ‘‘නත්ථි, මහාසමණ, ඉමස්මිං ඨානෙ වසනට්ඨාන’’න්ති. ‘‘ජම්බුක, මා එවං කරි, එකරත්තිං මෙ වසනට්ඨානං දෙහි, පබ්බජිතා නාම පබ්බජිතං පත්ථෙන්ති, මනුස්සා මනුස්සං, පසවො පසව’’න්ති. ‘‘කිං පන ත්වං පබ්බජිතො’’ති? ‘‘ආම, පබ්බජිතොම්හී’’ති. ‘‘සචෙ ත්වං පබ්බජිතො, කහං තෙ ලාබුකං, කහං ධූමකටච්ඡුකො, කහං යඤ්ඤසුත්තක’’න්ති? ‘‘‘අත්ථෙතං මය්හං, විසුං විසුං පන ගහෙත්වා විචරණං දුක්ඛ’න්ති අබ්භන්තරෙනෙව ගහෙත්වා චරාමී’’ති. සො ‘‘චරිස්සසි ත්වං එතං අග්ගණ්හිත්වා’’ති කුජ්ඣි. අථ නං සත්ථා ආහ – ‘‘හොතු, ජම්බුක, මා කුජ්ඣ, වසනට්ඨානං මෙ ආචික්ඛා’’ති. ‘‘නත්ථි, මහාසමණ, එත්ථ වසනට්ඨාන’’න්ති.
සත්ථා තස්ස වසනට්ඨානතො අවිදූරෙ එකං පබ්භාරං අත්ථි, තං නිද්දිසන්තො ‘‘එතස්මිං පබ්භාරෙ කො වසතී’’ති ආහ. ‘‘නත්ථි කොචි, මහාසමණා’’ති. ‘‘තෙන හි එතං මය්හං දෙහී’’ති. ‘‘ත්වඤ්ඤෙව ජාන, මහාසමණා’’ති. සත්ථා පබ්භාරෙ නිසීදනං පඤ්ඤාපෙත්වා නිසීදි. පඨමයාමෙ චත්තාරො මහාරාජානො චතුද්දිසං එකොභාසං කරොන්තා සත්ථු උපට්ඨානං ආගමිංසු. ජම්බුකො ඔභාසං දිස්වා ‘‘කො ඔභාසො නාමෙසො’’ති චින්තෙසි. මජ්ඣිමයාමෙ සක්කො දෙවරාජා ආගමි. ජම්බුකො තම්පි දිස්වා ‘‘කො නාමෙසො’’ති චින්තෙසි. පච්ඡිමයාමෙ එකාය අඞ්ගුලියා එකං, ද්වීහි ද්වෙ, දසහි දස චක්කවාළානි ඔභාසෙතුං සමත්ථො මහාබ්‍රහ්මා සකලං අරඤ්ඤං එකොභාසං කරොන්තො ආගමි. ජම්බුකො තම්පි දිස්වා ‘‘කො නු ඛො එසො’’ති චින්තෙත්වා පාතොව සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං ඨිතො සත්ථාරං පුච්ඡි – ‘‘මහාසමණ, තුම්හාකං සන්තිකං චතස්සො දිසා ඔභාසෙන්තො කෙ ආගතා’’ති? ‘‘චත්තාරො මහාරාජානො’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති? ‘‘මං උපට්ඨාතු’’න්ති. ‘‘කිං පන ත්වං චතූහි මහාරාජෙහි උත්තරිතරො’’ති? ‘‘ආම, ජම්බුක, මහාරාජූනම්පි අතිරාජා’’ති. ‘‘මජ්ඣිමයාමෙ පන කො ආගතො’’ති? ‘‘සක්කො දෙවරාජා, ජම්බුකා’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති? ‘‘මං උපට්ඨාතුමෙවා’’ති. ‘‘කිං පන ත්වං සක්කදෙවරාජතොපි උත්තරිතරො’’ති? ‘‘ආම, ජම්බුක, සක්කතොපි උත්තරිතරොම්හි, එසො පන මය්හං ගිලානුපට්ඨාකො කප්පියකාරකසාමණෙරසදිසො’’ති. ‘‘පච්ඡිමයාමෙ සකලං අරඤ්ඤං ඔභාසෙත්වා කො ආගතො’’ති? ‘‘යං ලොකෙ බ්‍රාහ්මණාදයො ඛිපිත්වා පක්ඛලිත්වා ‘නමො මහාබ්‍රහ්මුනො’ති වදන්ති, සො එව මහාබ්‍රහ්මා’’ති. ‘‘කිං පන ත්වං මහාබ්‍රහ්මතොපි උත්තරිතරො’’ති? ‘‘ආම, ජම්බුක, අහඤ්හි බ්‍රහ්මුනාපි අතිබ්‍රහ්මා’’ති. ‘‘අච්ඡරියොසි ත්වං, මහාසමණ, මය්හං පන පඤ්ච පඤ්ඤාස වස්සානි ඉධ වසන්තස්ස එතෙසු එකොපි මං උපට්ඨාතුං නාගතපුබ්බො. අහඤ්හි එත්තකං අද්ධානං වාතභක්ඛො හුත්වා ඨිතකොව වීතිනාමෙසිං, න තාව තෙ මය්හං උපට්ඨානං ආගතපුබ්බා’’ති.
අථ නං සත්ථා ආහ – ජම්බුක, ත්වං ලොකස්මිං අන්ධබාලං මහාජනං වඤ්චයමානො මම්පි වඤ්චෙතුකාමො ජාතො, නනු ත්වං පඤ්චපඤ්ඤාස වස්සානි ගූථමෙව ඛාදි, භූමියංයෙව නිපජ්ජි, නග්ගො හුත්වා විචරි, තාලට්ඨිඛණ්ඩෙන කෙසෙ ලුඤ්චි. අථ ච පන ලොකං වඤ්චෙන්තො ‘‘අහං වාතභක්ඛො, එකපාදෙන තිට්ඨාමි, න නිසීදාමි, න නිපජ්ජාමී’’ති වදෙසි, ‘‘මමම්පි වඤ්චෙතුකාමොසි පුබ්බෙපි ත්වං පාපිකං ලාමිකං දිට්ඨිං නිස්සාය එත්තකං කාලං ගූථභක්ඛො භූමිසයො නග්ගො විචරන්තො තාලට්ඨිඛණ්ඩෙන කෙසලුඤ්චනං පත්තො, ඉදානිපි පාපිකං ලාමිකං දිට්ඨිමෙව ගණ්හාසී’’ති. ‘‘කිං පන මයා කතං, මහාසමණා’’ති? අථස්ස සත්ථා පුබ්බෙ කතකම්මං ආචික්ඛි. තස්ස සත්ථරි කථෙන්තෙයෙව සංවෙගො උප්පජ්ජි, හිරොත්තප්පං උපට්ඨිතං, සො උක්කුටිකො නිසීදි. අථස්ස සත්ථා උදකසාටිකං ඛිපිත්වා අදාසි. සො තං නිවාසෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථාපිස්ස අනුපුබ්බිං කථං කථෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. සො දෙසනාවසානෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා උට්ඨායාසනා පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච යාචි. එත්තාවතා තස්ස පුරිමකම්මං පරික්ඛීණං. අයඤ්හි ඛීණාසවමහාථෙරං චතූහි අක්කොසෙහි අක්කොසිත්වා යාවායං මහාපථවී තිගාවුතාධිකං යොජනං උස්සන්නා, තාව අවීචිම්හි පච්චිත්වා තත්ථ පක්කාවසෙසෙන පඤ්චපඤ්ඤාස වස්සානි ඉමං විප්පකාරං පත්තො. තෙනස්ස තං කම්මං ඛීණං. වීසති පන වස්සසහස්සානි ඉමිනා කතස්ස සමණධම්මස්ස ඵලං නාසෙතුං න සක්කා. තස්මා සත්ථා දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘එහි, භික්ඛු, චර බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති ආහ. තාවදෙවස්ස ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි අට්ඨපරික්ඛාරධරො සට්ඨිවස්සිකමහාථෙරො විය අහොසි.
අඞ්ගමගධවාසීනං තස්ස සක්කාරං ගහෙත්වා ආගතදිවසො කිරෙස, තස්මා උභයරට්ඨවාසිනො සක්කාරං ගහෙත්වා ආගතා තථාගතං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො අම්හාකං අය්‍යො ජම්බුකො මහා, උදාහු සමණො ගොතමො’’ති චින්තෙත්වා ‘‘සචෙ සමණො ගොතමො මහා භවෙය්‍ය, අයං සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකං ගච්ඡෙය්‍ය, ජම්බුකාජීවකස්ස පන මහන්තතාය සමණො ගොතමො ඉමස්ස සන්තිකං ආගතො’’ති චින්තයිංසු. සත්ථා මහාජනස්ස පරිවිතක්කං ඤත්වා, ‘‘ජම්බුක, තව උපට්ඨාකානං කඞ්ඛං ඡින්දාහී’’ති ආහ, සො ‘‘අහම්පි, භන්තෙ, එත්තකමෙව පච්චාසීසාමී’’ති වත්වා චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා උට්ඨාය තාලප්පමාණං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති වත්වා ඔරුය්හ වන්දිත්වා පුන ද්විතාලමත්තං තිතාලමත්තන්ති එවං සත්තතාලමත්තං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ඔරුය්හ අත්තනො සාවකභාවං ජානාපෙසි. තං දිස්වා මහාජනො ‘‘අහො බුද්ධා නාම අච්ඡරියා අනොපමගුණා’’ති චින්තෙසි. සත්ථා මහාජනෙන සද්ධිං කථෙන්තො එවමාහ – ‘‘අයං එත්තකං කාලං තුම්හෙහි ආභතං සක්කාරං කුසග්ගෙන ජිව්හග්ගෙ ඨපෙත්වා ‘තපචරණං පූරෙමී’ති ඉධ නිවුට්ඨො, සචෙපි ඉමිනා උපායෙන වස්සසතං තපචරණං පූරෙය්‍ය, යා චස්ස ඉදානි කාලං වා භත්තං වා කුක්කුච්චායිත්වා අභුඤ්ජන්තස්ස භත්තච්ඡෙදනකුසලචෙතනා, තස්සා තං තපචරණං සොළසිං කලම්පි න අග්ඝතී’’ති අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –
70. ‘‘මාසෙ මාසෙ කුසග්ගෙන, බාලො භුඤ්ජෙය්‍ය භොජනං;
න සො සඞ්ඛාතධම්මානං, කලං අග්ඝති සොළසි’’න්ති.
තස්සත්ථො – සචෙ බාලො අපරිඤ්ඤාතධම්මො සීලාදිගුණා පරිබාහිරො තිත්ථායතනෙ පබ්බජිතො ‘‘තපචරණං පූරෙස්සාමී’’ති මාසෙ මාසෙ පත්තෙ කුසග්ගෙන භොජනං භුඤ්ජන්තො වස්සසතං භුඤ්ජෙය්‍ය භොජනං. න සො සඞ්ඛාතධම්මානං, කලං අග්ඝති සොළසින්ති සඞ්ඛාතධම්මා වුච්චන්ති ඤාතධම්මා තුලිතධම්මා. තෙසු හෙට්ඨිමකොටියා සොතාපන්නො සඞ්ඛාතධම්මො, උපරිමකොටියා ඛීණාසවො. ඉමෙසං සඞ්ඛාතධම්මානං සො බාලො කලං න අග්ඝති සොළසින්ති පුග්ගලාධිට්ඨානා දෙසනා. අයං පනෙත්ථ අත්ථො – යා චස්ස තථා තපචරණං පූරෙන්තස්ස වස්සසතං චෙතනා යා ච සඞ්ඛාතධම්මානං කාලං වා භත්තං වා කුක්කුච්චායිත්වා අභුඤ්ජන්තානං එකා භත්තච්ඡෙදනකුසලචෙතනා, තස්සා චෙතනාය සා තාව දීඝරත්තං පවත්තචෙතනා සොළසිං කලං න අග්ඝති. ඉදං වුත්තං හොති – යං තස්සා සඞ්ඛාතධම්මානං චෙතනාය ඵලං, තං සොළස කොට්ඨාසෙ කත්වා තතො එකෙකං පුන සොළස සොළස කොට්ඨාසෙ කත්වා තතො එකස්ස කොට්ඨාසස්ස යං ඵලං, තදෙව තස්ස බාලස්ස තපචරණතො මහප්ඵලතරන්ති.
දෙසනාවසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසීති.
ජම්බුකත්ථෙරවත්ථු එකාදසමං.