9. වෙස්සන්තරචරියාවණ්ණනා

67. නවමෙ යා මෙ අහොසි ජනිකාති එත්ථ මෙති වෙස්සන්තරභූතං අත්තානං සන්ධාය සත්ථා වදති. තෙනෙවාහ – ‘‘ඵුස්සතී නාම ඛත්තියා’’ති. තදා හිස්ස මාතා ‘‘ඵුස්සතී’’ති එවංනාමිකා ඛත්තියානී අහොසි. සා අතීතාසු ජාතීසූති සා තතො අනන්තරාතීතජාතියං. එකත්ථෙ හි එතං බහුවචනං. සක්කස්ස මහෙසී පියා අහොසීති සම්බන්ධො. අථ වා යා මෙ අහොසි ජනිකා ඉමස්මිං චරිමත්තභාවෙ, සා අතීතාසු ජාතීසු ඵුස්සතී නාම, තත්ථ අතීතාය ජාතියා ඛත්තියා, යත්ථාහං තස්සා කුච්ඡිම්හි වෙස්සන්තරො හුත්වා නිබ්බත්තිං, තතො අනන්තරාතීතාය සක්කස්ස මහෙසී පියා අහොසීති. තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා –

ඉතො හි එකනවුතෙ කප්පෙ විපස්සී නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි. තස්මිං බන්ධුමතීනගරං උපනිස්සාය ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරන්තෙ බන්ධුමා රාජා කෙනචි රඤ්ඤා පෙසිතං මහග්ඝං චන්දනසාරං අත්තනො ජෙට්ඨධීතාය අදාසි. සා තෙන සුඛුමං චන්දනචුණ්ණං කාරෙත්වා සමුග්ගං පූරෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා සත්ථු සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං පූජෙත්වා සෙසචුණ්ණානි ගන්ධකුටියං විකිරිත්වා ‘‘භන්තෙ, අනාගතෙ තුම්හාදිසස්ස බුද්ධස්ස මාතා භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සා තතො චුතා තස්සා චන්දනචුණ්ණපූජාය ඵලෙන රත්තචන්දනපරිප්ඵොසිතෙන විය සරීරෙන දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තී තාවතිංසභවනෙ සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො අග්ගමහෙසී හුත්වා නිබ්බත්ති. අථස්සා ආයුපරියොසානෙ පුබ්බනිමිත්තෙසු උප්පන්නෙසු සක්කො දෙවරාජා තස්සා පරික්ඛීණායුකතං ඤත්වා තස්සා අනුකම්පාය ‘‘භද්දෙ, ඵුස්සති දස තෙ වරෙ දම්මි, තෙ ගණ්හස්සූ’’ති ආහ. තෙන වුත්තං –

68. ‘‘තස්සා ආයුක්ඛයං ඤත්වා, දෙවින්දො එතදබ්‍රවි;

‘දදාමි තෙ දස වරෙ, වර භද්දෙ යදිච්ඡසී’’’ති.

තත්ථ වරාති වරස්සු වරං ගණ්හ. භද්දෙ, යදිච්ඡසීති, භද්දෙ, ඵුස්සති යං ඉච්ඡසි යං තව පියං, තං දසහි කොට්ඨාසෙහි ‘‘වරං වරස්සු පටිග්ගණ්හාහී’’ති වදති.

69. පුනිදමබ්‍රවීති පුන ඉදං සා අත්තනො චවනධම්මතං අජානන්තී ‘‘කිං නු මෙ අපරාධත්ථී’’තිආදිකං අභාසි. සා හි පමත්තා හුත්වා අත්තනො ආයුක්ඛයං අජානන්තී අයං ‘‘වරං ගණ්හා’’ති වදන්තො ‘‘කත්ථචි මම උප්පජ්ජනං ඉච්ඡතී’’ති ඤත්වා එවමාහ. තත්ථ අපරාධත්ථීති අපරාධො අත්ථි. කිං නු දෙස්සා අහං තවාති කිං කාරණං අහං තව දෙස්සා කුජ්ඣිතබ්බා අප්පියා ජාතා. රම්මා චාවෙසි මං ඨානාති රමණීයා ඉමස්මා ඨානා චාවෙසි. වාතොව ධරණීරුහන්ති යෙන බලවා මාලුතො විය රුක්ඛං උම්මූලෙන්තො ඉමම්හා දෙවලොකා චාවෙතුකාමොසි කිං නු කාරණන්ති තං පුච්ඡති.

70. තස්සිදන්ති තස්සා ඉදං. න චෙව තෙ කතං පාපන්ති න චෙව තයා කිඤ්චි පාපං කතං යෙන තෙ අපරාධො සියා. න ච මෙ ත්වංසි අප්පියාති මම ත්වං න චාපි අප්පියා, යෙන දෙස්සා නාම මම අප්පියාති අධිප්පායො.

71. ඉදානි යෙන අධිප්පායෙන වරෙ දාතුකාමො, තං දස්සෙන්තො ‘‘එත්තකංයෙව තෙ ආයු, චවනකාලො භවිස්සතී’’ති වත්වා වරෙ ගණ්හාපෙන්තො ‘‘පටිග්ගණ්හ මයා දින්නෙ, වරෙ දස වරුත්තමෙ’’ති ආහ.

තත්ථ වරුත්තමෙති වරෙසු උත්තමෙ අග්ගවරෙ.

72. දින්නවරාති ‘‘වරෙ දස්සාමී’’ති පටිඤ්ඤාදානවසෙන දින්නවරා. තුට්ඨහට්ඨාති ඉච්ඡිතලාභපරිතොසෙන තුට්ඨා චෙව තස්ස ච සිඛාප්පත්තිදස්සනෙන හාසවසෙන හට්ඨා ච. පමොදිතාති බලවපාමොජ්ජෙන පමුදිතා. මමං අබ්භන්තරං කත්වාති තෙසු වරෙසු මං අබ්භන්තරං කරිත්වා. දස වරෙ වරීති සා අත්තනො ඛීණායුකභාවං ඤත්වා සක්කෙන වරදානත්ථං කතොකාසා සකලජම්බුදීපතලං ඔලොකෙන්තී අත්තනො අනුච්ඡවිකං සිවිරඤ්ඤො නිවෙසනං දිස්වා තත්ථ තස්ස අග්ගමහෙසිභාවො නීලනෙත්තතා නීලභමුකතා ඵුස්සතීතිනාමං ගුණවිසෙසයුත්තපුත්තපටිලාභො අනුන්නතකුච්ඡිභාවො අලම්බත්ථනතා අපලිතභාවො සුඛුමච්ඡවිතා වජ්ඣජනානං මොචනසමත්ථතා චාති ඉමෙ දස වරෙ ගණ්හි.

ඉති සා දස වරෙ ගහෙත්වා තතො චුතා මද්දරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති. ජායමානා ච සා චන්දනචුණ්ණපරිප්ඵොසිතෙන විය සරීරෙන ජාතා. තෙනස්සා නාමග්ගහණදිවසෙ ‘‘ඵුස්සතී’’ ත්වෙව නාමං කරිංසු. සා මහන්තෙන පරිවාරෙන වඩ්ඪිත්වා සොළසවස්සකාලෙ උත්තමරූපධරා අහොසි. අථ නං ජෙතුත්තරනගරෙ සිවිමහාරාජා පුත්තස්ස සඤ්ජයකුමාරස්සත්ථාය ආනෙත්වා සෙතච්ඡත්තං උස්සාපෙත්වා තං සොළසන්නං ඉත්ථිසහස්සානං ජෙට්ඨකං කත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. තෙන වුත්තං –

73. ‘‘තතො චුතා සා ඵුස්සතී, ඛත්තියෙ උපපජ්ජථ;

ජෙතුත්තරම්හි නගරෙ, සඤ්ජයෙන සමාගමී’’ති.

සා සඤ්ජයරඤ්ඤො පියා අහොසි මනාපා. අථ සක්කො ආවජ්ජෙන්තො ‘‘මයා ඵුස්සතියා දින්නවරෙසු නව වරා සමිද්ධා’’ති දිස්වා ‘‘පුත්තවරො න සමිද්ධො, තම්පිස්සා සමිජ්ඣාපෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා බොධිසත්තං තදා තාවතිංසදෙවලොකෙ ඛීණායුකං දිස්වා තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මාරිස, තයා මනුස්සලොකෙ සිවිසඤ්ජයරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හිතුං වට්ටතී’’ති තස්ස චෙව අඤ්ඤෙසඤ්ච චවනධම්මානං සට්ඨිසහස්සානං දෙවපුත්තානං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා සකට්ඨානමෙව ගතො. මහාසත්තොපි තතො චවිත්වා තත්ථුප්පන්නො. සෙසා දෙවපුත්තාපි සට්ඨිසහස්සානං අමච්චානං ගෙහෙසු නිබ්බත්තිංසු. මහාසත්තෙ කුච්ඡිගතෙ ඵුස්සතිදෙවී චතූසු නගරද්වාරෙසු නගරමජ්ඣෙ නිවෙසනද්වාරෙති ඡ දානසාලායො කාරෙත්වා දෙවසිකං ඡසතසහස්සානි විස්සජ්ජෙත්වා දානං දාතුං දොහළිනී අහොසි. රාජා තස්සා දොහළං සුත්වා නෙමිත්තකෙ බ්‍රාහ්මණෙ පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡිත්වා ‘‘මහාරාජ, දෙවියා කුච්ඡිම්හි දානාභිරතො උළාරො සත්තො උප්පන්නො, දානෙන තිත්තිං න පාපුණිස්සතී’’ති සුත්වා තුට්ඨමානසො වුත්තප්පකාරං දානං පට්ඨපෙසි. සමණබ්‍රාහ්මණජිණ්ණාතුරකපණද්ධිකවනිබ්බකයාචකෙ සන්තප්පෙසි. බොධිසත්තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය රඤ්ඤො ආයස්ස පමාණං නාහොසි. තස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන සකලජම්බුදීපෙ රාජානො පණ්ණාකාරං පහිණන්ති. තෙන වුත්තං –

74. ‘‘යදාහං ඵුස්සතියා කුච්ඡිං, ඔක්කන්තො පියමාතුයා;

මම තෙජෙන මෙ මාතා, තදා දානරතා අහු.

75. ‘‘අධනෙ ආතුරෙ ජිණ්ණෙ, යාචකෙ අද්ධිකෙ ජනෙ;

සමණෙ බ්‍රාහ්මණෙ ඛීණෙ, දෙති දානං අකිඤ්චනෙ’’ති;

තත්ථ මම තෙජෙනාති මම දානජ්ඣාසයානුභාවෙන. ඛීණෙති භොගාදීහි පරික්ඛීණෙ පාරිජුඤ්ඤප්පත්තෙ. අකිඤ්චනෙති අපරිග්ගහෙ. සබ්බත්ථ විසයෙ භුම්මං. අධනාදයො හි දානධම්මස්ස පවත්තියා විසයො.

දෙවී මහන්තෙන පරිහාරෙන ගබ්භං ධාරෙන්තී දසමාසෙ පරිපුණ්ණෙ නගරං දට්ඨුකාමා හුත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා දෙවනගරං විය නගරං අලඞ්කාරාපෙත්වා දෙවිං රථවරං ආරොපෙත්වා නගරං පදක්ඛිණං කාරෙසි. තස්සා වෙස්සවීථියා මජ්ඣප්පත්තකාලෙ කම්මජවාතා චලිංසු. අමච්චා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. සො වෙස්සවීථියංයෙවස්සා සූතිඝරං කාරෙත්වා ආරක්ඛං ගණ්හාපෙසි. සා තත්ථ පුත්තං විජායි. තෙනාහ –

76. ‘‘දසමාසෙ ධාරයිත්වාන, කරොන්තෙ පුරං පදක්ඛිණං;

වෙස්සානං වීථියා මජ්ඣෙ, ජනෙසි ඵුස්සතී මමං.

77. ‘‘න මය්හං මත්තිකං නාමං, නාපි පෙත්තිකසම්භවං.

ජාතෙත්ථ වෙස්සවීථියං, තස්මා වෙස්සන්තරො අහූ’’ති.

තත්ථ කරොන්තෙ පුරං පදක්ඛිණන්ති දෙවිං ගහෙත්වා සඤ්ජයමහාරාජෙ නගරං පදක්ඛිණං කුරුමානෙ. වෙස්සානන්ති වාණිජානං.

න මත්තිකං නාමන්ති න මාතුආගතං මාතාමහාදීනං නාමං. පෙත්තිකසම්භවන්ති පිතු ඉදන්ති පෙත්තිකං, සම්භවති එතස්මාති සම්භවො, තං පෙත්තිකං සම්භවො එතස්සාති පෙත්තිකසම්භවං, නාමං. මාතාපිතුසම්බන්ධවසෙන න කතන්ති දස්සෙති. ජාතෙත්ථාති ජාතො එත්ථ. ‘‘ජාතොම්හී’’තිපි පාඨො. තස්මා වෙස්සන්තරො අහූති යස්මා තදා වෙස්සවීථියං ජාතො, තස්මා වෙස්සන්තරො නාම අහොසි, වෙස්සන්තරොති නාමං අකංසූති අත්ථො.

මහාසත්තො මාතු කුච්ඡිතො නික්ඛමන්තො විසදො හුත්වා අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වාව නික්ඛමි. නික්ඛන්තමත්තෙ එව මාතු හත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘අම්ම, දානං දස්සාමි, අත්ථි කිඤ්චී’’ති ආහ. අථස්ස මාතා ‘‘තාත, යථාජ්ඣාසයං දානං දෙහී’’ති හත්ථසමීපෙ සහස්සත්ථවිකං ඨපෙසි. බොධිසත්තො හි උම්මඞ්ගජාතකෙ (ජා. 2.22.590 ආදයො) ඉමස්මිං ජාතකෙ පච්ඡිමත්තභාවෙති තීසු ඨානෙසු ජාතමත්තොව කථෙසි. රාජා මහාසත්තස්ස අතිදීඝාදිදොසවිවජ්ජිතා මධුරඛීරා චතුසට්ඨිධාතියො උපට්ඨාපෙසි. තෙන සද්ධිං ජාතානං සට්ඨියා දාරකසහස්සානම්පි ධාතියො දාපෙසි. සො සට්ඨිදාරකසහස්සෙහි සද්ධිං මහන්තෙන පරිවාරෙන වඩ්ඪති. තස්ස රාජා සතසහස්සග්ඝනකං කුමාරපිළන්ධනං කාරාපෙත්වා අදාසි. සො චතුපඤ්චවස්සිකකාලෙ තං ඔමුඤ්චිත්වා ධාතීනං දත්වා පුන තාහි දීයමානං න ගණ්හාති. තං සුත්වා රාජා ‘‘මම පුත්තෙන දින්නං සුදින්න’’න්ති වත්වා අපරම්පි කාරෙසි. තම්පි දෙති. දාරකකාලෙයෙව ධාතීනං නවවාරෙ පිළන්ධනං අදාසි.

අට්ඨවස්සිකකාලෙ පන සයනපීඨෙ නිසින්නො චින්තෙසි – ‘‘අහං බාහිරකදානං දෙමි, න තං මං පරිතොසෙති, අජ්ඣත්තිකදානං දාතුකාමොම්හි. සචෙ හි මං කොචි හදයං යාචෙය්‍ය, හදයං නීහරිත්වා දදෙය්‍යං. සචෙ අක්ඛීනි යාචෙය්‍ය, අක්ඛීනි උප්පාටෙත්වා දදෙය්‍යං. සචෙ සකලසරීරෙ මංසං රුධිරම්පි වා යාචෙය්‍ය, සකලසරීරතො මංසං ඡින්දිත්වා රුධිරම්පි අසිනා විජ්ඣිත්වා දදෙය්‍යං. අථාපි කොචි ‘දාසො මෙ හොහී’ති වදෙය්‍ය, අත්තානං තස්ස සාවෙත්වා දදෙය්‍ය’’න්ති. තස්සෙවං සභාවං සරසං චින්තෙන්තස්ස චතුනහුතාධිකද්වියොජනසතසහස්සබහලා අයං මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා කම්පි. සිනෙරුපබ්බතරාජා ඔනමිත්වා ජෙතුත්තරනගරාභිමුඛො අට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –

78. ‘‘යදාහං දාරකො හොමි, ජාතියා අට්ඨවස්සිකො;

තදා නිසජ්ජ පාසාදෙ, දානං දාතුං විචින්තයිං.

79. ‘‘හදයං දදෙය්‍යං චක්ඛුං, මංසම්පි රුධිරම්පි ච;

දදෙය්‍යං කායං සාවෙත්වා, යදි කොචි යාචයෙ මමං.

80. ‘‘සභාවං චින්තයන්තස්ස, අකම්පිතමසණ්ඨිතං;

අකම්පි තත්ථ පථවී, සිනෙරුවනවටංසකා’’ති.

තත්ථ සාවෙත්වාති ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය අහං ඉමස්ස දාසො’’ති දාසභාවං සාවෙත්වා. යදි කොචි යාචයෙ මමන්ති කොචි මං යදි යාචෙය්‍ය. සභාවං චින්තයන්තස්සාති අවිපරීතං අත්තනො යථාභූතං සභාවං අතිත්තිමං යථාජ්ඣාසයං චින්තෙන්තස්ස මම, මයි චින්තෙන්තෙති අත්ථො. අකම්පිතන්ති කම්පිතරහිතං. අසණ්ඨිතන්ති සඞ්කොචරහිතං. යෙන හි ලොභාදිනා අබොධිසත්තානං චක්ඛාදිදානෙ චිත්තුත්‍රාසසඞ්ඛාතං කම්පිතං සඞ්කොචසඞ්ඛාතං සණ්ඨිතඤ්ච සියා, තෙන විනාති අත්ථො. අකම්පීති අචලි. සිනෙරුවනවටංසකාති සිනෙරුම්හි උට්ඨිතනන්දනවනඵාරුසකවනමිස්සකවනචිත්තලතාවනාදිකප්පකතරුවනං සිනෙරුවනං. අථ වා සිනෙරු ච ජම්බුදීපාදීසු රමණීයවනඤ්ච සිනෙරුවනං, තං වනං වටංසකං එතිස්සාති සිනෙරුවනවටංසකා.

එවඤ්ච පථවිකම්පනෙ වත්තමානෙ මධුරගම්භීරදෙවො ගජ්ජන්තො ඛණිකවස්සං වස්සි, විජ්ජුලතා නිච්ඡරිංසු, මහාසමුද්දො උබ්භිජ්ජි, සක්කො දෙවරාජා අප්ඵොටෙසි, මහාබ්‍රහ්මා සාධුකාරමදාසි, යාව බ්‍රහ්මලොකා එකකොලාහලං අහොසි. මහාසත්තො සොළසවස්සකාලෙයෙව සබ්බසිප්පානං නිප්ඵත්තිං පාපුණි. තස්ස පිතා රජ්ජං දාතුකාමො මාතරා සද්ධිං මන්තෙත්වා මද්දරාජකුලතො මාතුලධීතරං මද්දිං නාම රාජකඤ්ඤං ආනෙත්වා සොළසන්නං ඉත්ථිසහස්සානං ජෙට්ඨකං අග්ගමහෙසිං කත්වා මහාසත්තං රජ්ජෙ අභිසිඤ්චි. මහාසත්තො රජ්ජෙ පතිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය දෙවසිකං ඡසතසහස්සානි විස්සජ්ජෙත්වා මහාදානං පවත්තෙන්තො අන්වද්ධමාසං දානං ඔලොකෙතුං උපසඞ්කමති. අපරභාගෙ මද්දිදෙවී පුත්තං විජායි. තං කඤ්චනජාලෙන සම්පටිච්ඡිංසු, තෙනස්ස ‘‘ජාලිකුමාරො’’ත්වෙව නාමං කරිංසු. තස්ස පදසා ගමනකාලෙ සා ධීතරං විජායි. තං කණ්හාජිනෙන සම්පටිච්ඡිංසු, තෙනස්සා ‘‘කණ්හාජිනා’’ත්වෙව නාමං කරිංසු. තෙන වුත්තං –

81. ‘‘අන්වද්ධමාසෙ පන්නරසෙ, පුණ්ණමාසෙ උපොසථෙ;

පච්චයං නාගමාරුය්හ, දානං දාතුං උපාගමි’’න්ති.

තත්ථ අන්වද්ධමාසෙති අනුඅද්ධමාසෙ, අද්ධමාසෙ අද්ධමාසෙති අත්ථො. පුණ්ණමාසෙති පුණ්ණමාසියං, මාසපරිපූරියා චන්දපරිපූරියා ච සමන්නාගතෙ පන්නරසෙ දානං දාතුං උපාගමින්ති සම්බන්ධො. තත්‍රායං යොජනා – පච්චයං නාගමාරුය්හ අද්ධමාසෙ අද්ධමාසෙ දානං දාතුං දානසාලං උපාගමිං, එවං උපගච්ඡන්තො ච යදා එකස්මිං පන්නරසෙ පුණ්ණමාසිඋපොසථෙ දානං දාතුං උපාගමිං, තදා කලිඞ්ගරට්ඨවිසයා බ්‍රාහ්මණා උපගඤ්ඡු මන්ති තත්ථ පච්චයං නාගන්ති පච්චයනාමකං මඞ්ගලහත්ථිං. බොධිසත්තස්ස හි ජාතදිවසෙ එකා ආකාසචාරිනී කරෙණුකා අභිමඞ්ගලසම්මතං සබ්බසෙතහත්ථිපොතකං ආනෙත්වා මඞ්ගලහත්ථිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා පක්කාමි. තස්ස මහාසත්තං පච්චයං කත්වා ලද්ධත්තා ‘‘පච්චයො’’ත්වෙව නාමං කරිංසු. තං පච්චයනාමකං ඔපවය්හං හත්ථිනාගං ආරුය්හ දානං දාතුං උපාගමින්ති. තෙන වුත්තං –

82. ‘‘කලිඞ්ගරට්ඨවිසයා, බ්‍රාහ්මණා උපගඤ්ඡු මං;

අයාචුං මං හත්ථිනාගං, ධඤ්ඤං මඞ්ගලසම්මතං.

83. ‘‘අවුට්ඨිකො ජනපදො, දුබ්භික්ඛො ඡාතකො මහා;

දදාහි පවරං නාගං, සබ්බසෙතං ගජුත්තම’’න්ති.

තත්ථ ‘‘කලිඞ්ගරට්ඨවිසයා’’තිආදිගාථා හෙට්ඨා කුරුරාජචරිතෙපි (චරියා. 1.21-22) ආගතා එව, තස්මා තාසං අත්ථො කථාමග්ගො ච තත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. ඉධ පන මඞ්ගලහත්ථිනො සෙතත්තා ‘‘සබ්බසෙතං ගජුත්තම’’න්ති වුත්තං. බොධිසත්තො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො –

84. ‘‘දදාමි න විකම්පාමි, යං මං යාචන්ති බ්‍රාහ්මණා;

සන්තං නප්පටිගූහාමි, දානෙ මෙ රමතෙ මනො’’ති. –

අත්තනො දානාභිරතිං පවෙදෙන්තො –

85. ‘‘න මෙ යාචකමනුප්පත්තෙ, පටික්ඛෙපො අනුච්ඡවො;

මා මෙ භිජ්ජි සමාදානං, දස්සාමි විපුලං ගජ’’න්ති. (චරියා. 1.23) –

පටිජානිත්වා හත්ථික්ඛන්ධතො ඔරුය්හ අනලඞ්කතට්ඨානං ඔලොකනත්ථං අනුපරියායිත්වා අනලඞ්කතට්ඨානං අදිස්වා කුසුමමිස්සගන්ධොදකභරිතං සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ගහෙත්වා ‘‘භොන්තො ඉතො එථා’’ති අලඞ්කතරජතදාමසදිසං හත්ථිසොණ්ඩං තෙසං හත්ථෙ ඨපෙත්වා උදකං පාතෙත්වා අලඞ්කතවාරණං අදාසි. තෙන වුත්තං –

86. ‘‘නාගං ගහෙත්වා සොණ්ඩාය, භිඞ්ගාරෙ රතනාමයෙ;

ජලං හත්ථෙ ආකිරිත්වා, බ්‍රාහ්මණානං අදං ගජ’’න්ති. (චරියා. 1.24);

තත්ථ සන්තන්ති විජ්ජමානං දෙය්‍යධම්මං. නප්පටිගූහාමීති න පටිච්ඡාදෙමි. යො හි අත්තනො සන්තකං ‘‘මය්හමෙව හොතූ’’ති චින්තෙති, යාචිතො වා පටික්ඛිපති, සො යාචකානං අභිමුඛෙ ඨිතම්පි අත්ථතො පටිච්ඡාදෙති නාම. මහාසත්තො පන අත්තනො සීසං ආදිං කත්වා අජ්ඣත්තිකදානං දාතුකාමොව, කථං බාහිරං පටික්ඛිපති, තස්මා ආහ ‘‘සන්තං නප්පටිගූහාමී’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘දානෙ මෙ රමතෙ මනො’’ති. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව.

තස්ස පන හත්ථිනො චතූසු පාදෙසු අලඞ්කාරා චත්තාරි සතසහස්සානි අග්ඝන්ති, උභොසු පස්සෙසු අලඞ්කාරා ද්වෙ සතසහස්සානි, හෙට්ඨා උදරෙ කම්බලං සතසහස්සං, පිට්ඨියං මුත්තාජාලං මණිජාලං කඤ්චනජාලන්ති තීණි ජාලානි තීණි සතසහස්සානි, උභො කණ්ණාලඞ්කාරා ද්වෙ සතසහස්සානි, පිට්ඨියං අත්ථතකම්බලං සතසහස්සං, කුම්භාලඞ්කාරො සතසහස්සං, තයො වටංසකා තීණි සතසහස්සානි, කණ්ණචූළාලඞ්කාරො සතසහස්සං, ද්වින්නං දන්තානං අලඞ්කාරා ද්වෙ සතසහස්සානි, සොණ්ඩාය සොවත්ථිකාලඞ්කාරො සතසහස්සං, නඞ්ගුට්ඨාලඞ්කාරො සතසහස්සං, ආරොහණනිස්සෙණි සතසහස්සං, භුඤ්ජනකටාහං සතසහස්සං, ඨපෙත්වා අනග්ඝභණ්ඩං ඉදං තාව එත්තකං චතුවීසති සතසහස්සානි අග්ඝති. ඡත්තපිණ්ඩියං පන මණි, චූළාමණි, මුත්තාහාරෙ මණි, අඞ්කුසෙ මණි, හත්ථිකණ්ඨවෙඨනමුත්තාහාරෙ මණි, හත්ථිකුම්භෙ මණීති ඉමානි ඡ අනග්ඝානි, හත්ථීපි අනග්ඝො එවාති හත්ථිනා සද්ධිං සත්ත අනග්ඝානි, තානි සබ්බානි බ්‍රාහ්මණානං අදාසි. තථා හත්ථිනො පරිචාරකානි පඤ්ච කුලසතානි හත්ථිමෙණ්ඩහත්ථිගොපකෙහි සද්ධිං අදාසි. සහ දානෙන පනස්ස හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව භූමිකම්පාදයො අහෙසුං. තෙන වුත්තං –

87. ‘‘පුනාපරං දදන්තස්ස, සබ්බසෙතං ගජුත්තමං;

තදාපි පථවී කම්පි, සිනෙරුවනවටංසකා’’ති.

ජාතකෙපි (ජා. 2.22.1673) වුත්තං –

‘‘තදාසි යං භිංසනකං, තදාසි ලොමහංසනං;

හත්ථිනාගෙ පදින්නම්හි, මෙදනී සම්පකම්පථා’’ති.

88. තස්ස නාගස්ස දානෙනාති ඡහි අනග්ඝෙහි සද්ධිං චතුවීසතිසතසහස්සග්ඝනිකඅලඞ්කාරභණ්ඩසහිතස්ස තස්ස මඞ්ගලහත්ථිස්ස පරිච්චාගෙන. සිවයොති සිවිරාජකුමාරා චෙව සිවිරට්ඨවාසිනො ච. ‘‘සිවයො’’ති ච දෙසනාසීසමෙතං. තත්ථ හි අමච්චා පාරිසජ්ජා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා නාගරා සකලරට්ඨවාසිනො ච සඤ්ජයමහාරාජං ඵුස්සතිදෙවිං මද්දිදෙවිඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බෙ එව. කුද්ධාති දෙවතාවත්තනෙන බොධිසත්තස්ස කුද්ධා. සමාගතාති සන්නිපතිතා. තෙ කිර බ්‍රාහ්මණා හත්ථිං ලභිත්වා තං අභිරුහිත්වා මහාද්වාරෙන පවිසිත්වා නගරමජ්ඣෙන පායිංසු. මහාජනෙන ච ‘‘අම්භො බ්‍රාහ්මණා, අම්හාකං හත්ථී කුතො අභිරුළ්හො’’ති වුත්තෙ ‘‘වෙස්සන්තරමහාරාජෙන නො හත්ථී දින්නො, කෙ තුම්හෙ’’ති හත්ථවිකාරාදීහි ඝට්ටෙන්තා අගමංසු. අථ අමච්චෙ ආදිං කත්වා මහාජනා රාජද්වාරෙ සන්නිපතිත්වා ‘‘රඤ්ඤා නාම බ්‍රාහ්මණානං ධනං වා ධඤ්ඤං වා ඛෙත්තං වා වත්ථු වා දාසිදාසපරිචාරිකා වා දාතබ්බා සියා, කථඤ්හි නාමායං වෙස්සන්තරමහාරාජා රාජාරහං මඞ්ගලහත්ථිං දස්සති, න ඉදානි එවං රජ්ජං විනාසෙතුං දස්සාමා’’ති උජ්ඣායිත්වා සඤ්ජයමහාරාජස්ස තමත්ථං ආරොචෙත්වා තෙන අනුනීයමානා අනනුයන්තා අගමංසු. කෙවලං පන –

‘‘මා නං දණ්ඩෙන සත්ථෙන, න හි සො බන්ධනාරහො;

පබ්බාජෙහි ච නං රට්ඨා, වඞ්කෙ වසතු පබ්බතෙ’’ති. (ජා. 2.22.1687) –

වදිංසු. තෙන වුත්තං –

‘‘පබ්බාජෙසුං සකා රට්ඨා, වඞ්කං ගච්ඡතු පබ්බත’’න්ති.

තත්ථ පබ්බාජෙසුන්ති රජ්ජතො බහි වාසත්ථාය උස්සුක්කමකංසු; –

රාජාපි ‘‘මහා ඛො අයං පටිපක්ඛො, හන්ද මම පුත්තො කතිපාහං රජ්ජතො බහි වසතූ’’ති චින්තෙත්වා –

‘‘එසො චෙ සිවීනං ඡන්දො, ඡන්දං නප්පනුදාමසෙ;

ඉමං සො වසතු රත්තිං, කාමෙ ච පරිභුඤ්ජතු.

‘‘තතො රත්‍යා විවසානෙ, සූරියුග්ගමනං පති;

සමග්ගා සිවයො හුත්වා, රට්ඨා පබ්බාජයන්තු න’’න්ති. (ජා. 2.22.1688-1689) –

වත්වා පුත්තස්ස සන්තිකෙ කත්තාරං පෙසෙසි ‘‘ඉමං පවත්තිං මම පුත්තස්ස ආරොචෙහී’’ති. සො තථා අකාසි.

මහාසත්තොපි තං සුත්වා –

‘‘කිස්මිං මෙ සිවයො කුද්ධා, නාහං පස්සාමි දුක්කටං;

තං මෙ කත්තෙ වියාචික්ඛ, කස්මා පබ්බාජයන්ති ම’’න්ති. (ජා. 2.22.1701) –

කාරණං පුච්ඡි. තෙන ‘‘තුම්හාකං හත්ථිදානෙනා’’ති වුත්තෙ සොමනස්සප්පත්තො හුත්වා –

‘‘හදයං චක්ඛුම්පහං දජ්ජං, කිං මෙ බාහිරකං ධනං;

හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා, මුත්තා වෙළුරියා මණි.

‘‘දක්ඛිණං වාපහං බාහුං, දිස්වා යාචකමාගතෙ;

දදෙය්‍යං න විකම්පෙය්‍යං, දානෙ මෙ රමතෙ මනො.

‘‘කාමං මං සිවයො සබ්බෙ, පබ්බාජෙන්තු හනන්තු වා;

නෙව දානා විරමිස්සං, කාමං ඡින්දන්තු සත්තධා’’ති. (ජා. 2.22.1703-1705) –

වත්වා ‘‘නාගරා මෙ එකදිවසං දානං දාතුං ඔකාසං දෙන්තු, ස්වෙ දානං දත්වා තතියදිවසෙ ගමිස්සාමී’’ති වත්වා කත්තාරං තෙසං සන්තිකෙ පෙසෙත්වා ‘‘අහං ස්වෙ සත්තසතකං නාම මහාදානං දස්සාමි, සත්තහත්ථිසතානි සත්තඅස්සසතානි සත්තරථසතානි සත්තඉත්ථිසතානි සත්තදාසසතානි සත්තදාසිසතානි සත්තධෙනුසතානි පටියාදෙහි, නානප්පකාරඤ්ච අන්නපානාදිං සබ්බං දාතබ්බයුත්තකං උපට්ඨපෙහී’’ති සබ්බකම්මිකං අමච්චං ආණාපෙත්වා එකකොව මද්දිදෙවියා වසනට්ඨානං ගන්ත්වා ‘‘භද්දෙ මද්දි, අනුගාමිකනිධිං නිදහමානා, සීලවන්තෙසු දදෙය්‍යාසී’’ති තම්පි දානෙ නියොජෙත්වා තස්සා අත්තනො ගමනකාරණං ආචික්ඛිත්වා ‘‘අහං වනං වසනත්ථාය ගමිස්සාමි, ත්වං ඉධෙව අනුක්කණ්ඨිතා වසාහී’’ති ආහ. සා ‘‘නාහං, මහාරාජ, තුම්හෙහි විනා එකදිවසම්පි වසිස්සාමී’’ති ආහ.

දුතියදිවසෙ සත්තසතකං මහාදානං පවත්තෙසි. තස්ස සත්තසතකං දානං දෙන්තස්සෙව සායං අහොසි. අලඞ්කතරථෙන මාතාපිතූනං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා ‘‘අහං ස්වෙ ගමිස්සාමී’’ති තෙ ආපුච්ඡිත්වා අකාමකානං තෙසං අස්සුමුඛානං රොදන්තානංයෙව වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තතො නික්ඛමිත්වා තං දිවසං අත්තනො නිවෙසනෙ වසිත්වා පුනදිවසෙ ‘‘ගමිස්සාමී’’ති පාසාදතො ඔතරි. මද්දිදෙවී සස්සුසසුරෙහි නානානයෙහි යාචිත්වා නිවත්තියමානාපි තෙසං වචනං අනාදියිත්වා තෙ වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සෙසිත්ථියො අපලොකෙත්වා ද්වෙ පුත්තෙ ආදාය වෙස්සන්තරස්ස පඨමතරං ගන්ත්වා රථෙ අට්ඨාසි.

මහාපුරිසො රථං අභිරුහිත්වා රථෙ ඨිතො මහාජනං ආපුච්ඡිත්වා ‘‘අප්පමත්තා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කරොථා’’ති ඔවාදමස්ස දත්වා නගරතො නික්ඛමි. බොධිසත්තස්ස මාතා ‘‘පුත්තො මෙ දානවිත්තකො දානං දෙතූ’’ති ආභරණෙහි සද්ධිං සත්තරතනපූරානි සකටානි උභොසු පස්සෙසු පෙසෙසි. සොපි අත්තනො කායාරුළ්හමෙව ආභරණභණ්ඩං සම්පත්තයාචකානං අට්ඨාරස වාරෙ දත්වා සෙසං සබ්බමදාසි. නගරා නික්ඛමිත්වාව නිවත්තිත්වා ඔලොකෙතුකාමො අහොසි. අථස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන රථප්පමාණෙ ඨානෙ මහාපථවී භිජ්ජිත්වා පරිවත්තිත්වා රථං නගරාභිමුඛං අකාසි. සො මාතාපිතූනං වසනට්ඨානං ඔලොකෙසි. තෙන කාරුඤ්ඤෙන පථවිකම්පො අහොසි. තෙන වුත්තං ‘‘තෙසං නිච්ඡුභමානාන’’න්තිආදි.

89-90. තත්ථ නිච්ඡුභමානානන්ති තෙසු සිවීසු නික්කඩ්ඪන්තෙසු, පබ්බාජෙන්තෙසූති අත්ථො. තෙසං වා නික්ඛමන්තානං. මහාදානං පවත්තෙතුන්ති සත්තසතකමහාදානං දාතුං. ආයාචිස්සන්ති යාචිං. සාවයිත්වාති ඝොසාපෙත්වා. කණ්ණභෙරින්ති යුගලමහාභෙරිං. දදාමහන්ති දදාමි අහං.

91. අථෙත්ථාති අථෙවං දානෙ දීයමානෙ එතස්මිං දානග්ගෙ. තුමූලොති එකකොලාහලීභූතො. භෙරවොති භයාවහො. මහාසත්තඤ්හි ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙසං සො භයං ජනෙති, තස්ස භයජනනාකාරං දස්සෙතුං. ‘‘දානෙනිම’’න්තිආදි වුත්තං. ඉමං වෙස්සන්තරමහාරාජානං දානෙන හෙතුනා සිවයො රට්ඨතො නීහරන්ති පබ්බාජෙන්ති, තථාපි පුන ච එවරූපං දානං දෙති අයන්ති.

92-94. ඉදානි තං දානං දස්සෙතුං ‘‘හත්ථි’’න්ති ගාථමාහ. තත්ථ ගවන්ති ධෙනුං. චතුවාහිං රථං දත්වාති වහන්තීති වාහිනො, අස්සා, චතුරො ආජඤ්ඤසින්ධවෙ රථඤ්ච බ්‍රාහ්මණානං දත්වාති අත්ථො. මහාසත්තො හි තථා නගරතො නික්ඛමන්තො සහජාතෙ සට්ඨිසහස්සෙ අමච්චෙ සෙසජනඤ්ච අස්සුපුණ්ණමුඛං අනුබද්ධන්තං නිවත්තෙත්වා රථං පාජෙන්තො මද්දිං ආහ – ‘‘සචෙ, භද්දෙ, පච්ඡතො යාචකා ආගච්ඡන්ති, උපධාරෙය්‍යාසී’’ති. සා ඔලොකෙන්තී නිසීදි. අථස්ස සත්තසතකමහාදානං ගමනකාලෙ කතදානඤ්ච සම්පාපුණිතුං අසක්කොන්තා චත්තාරො බ්‍රාහ්මණා ආගන්ත්වා ‘‘වෙස්සන්තරො කුහි’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘දානං දත්වා රථෙන ගතො’’ති වුත්තෙ ‘‘අස්සෙ යාචිස්සාමා’’ති අනුබන්ධිංසු. මද්දී තෙ ආගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘යාචකා, දෙවා’’ති ආරොචෙසි. මහාසත්තො රථං ඨපෙසි. තෙ ආගන්ත්වා අස්සෙ යාචිංසු. මහාසත්තො අස්සෙ අදාසි. තෙ තෙ ගහෙත්වා ගතා. අස්සෙසු පන දින්නෙසු රථධුරං ආකාසෙයෙව අට්ඨාසි. අථ චත්තාරො දෙවපුත්තා රොහිතමිගවණ්ණෙනාගන්ත්වා රථධුරං සම්පටිච්ඡිත්වා අගමංසු. මහාසත්තො තෙසං දෙවපුත්තභාවං ඤත්වා –

‘‘ඉඞ්ඝ මද්දි නිසාමෙහි, චිත්තරූපංව දිස්සති;

මිගරොහිච්චවණ්ණෙන, දක්ඛිණස්සා වහන්ති ම’’න්ති. (ජා. 2.22.1864) –

මද්දියා ආහ.

තත්ථ චිත්තරූපංවාති අච්ඡරියරූපං විය. දක්ඛිණස්සාති සුසික්ඛිතඅස්සා විය මං වහන්ති.

අථ නං එවං ගච්ඡන්තං අපරො බ්‍රාහ්මණො ආගන්ත්වා රථං යාචි. මහාසත්තො පුත්තදාරං ඔතාරෙත්වා රථං අදාසි. රථෙ පන දින්නෙ දෙවපුත්තා අන්තරධායිංසු. තතො පට්ඨාය පන සබ්බෙපි පත්තිකාව අහෙසුං. අථ මහාසත්තො ‘‘මද්දි, ත්වං කණ්හාජිනං ගණ්හාහි, අහං ජාලිකුමාරං ගණ්හාමී’’ති උභොපි ද්වෙ දාරකෙ අඞ්කෙනාදාය අඤ්ඤමඤ්ඤං පියසල්ලාපා පටිපථං ආගච්ඡන්තෙ මනුස්සෙ වඞ්කපබ්බතස්ස මග්ගං පුච්ඡන්තා සයමෙව ඔනතෙසු ඵලරුක්ඛෙසු ඵලානි දාරකානං දදන්තා අත්ථකාමාහි දෙවතාහි මග්ගස්ස සඞ්ඛිපිතත්තා තදහෙව චෙතරට්ඨං සම්පාපුණිංසු. තෙන වුත්තං ‘‘චතුවාහිං රථං දත්වා’’තිආදි.

තත්ථ ඨත්වා චාතුම්මහාපථෙති අත්තනො ගමනමග්ගෙන පස්සතො ආගතෙන තෙන බ්‍රාහ්මණෙන ආගතමග්ගෙන ච විනිවිජ්ඣිත්වා ගතට්ඨානත්තා චතුක්කසඞ්ඛාතෙ චතුමහාපථෙ ඨත්වා තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස රථං දත්වා. එකාකියොති අමච්චසෙවකාදිසහායාභාවෙන එකකො. තෙනෙවාහ ‘‘අදුතියො’’ති. මද්දිදෙවිං ඉදමබ්‍රවීති මද්දිදෙවිං ඉදං අභාසි.

96-99. පදුමං පුණ්ඩරීකංවාති පදුමං විය, පුණ්ඩරීකං විය ච. කණ්හාජිනග්ගහීති කණ්හාජිනං අග්ගහෙසි. අභිජාතාති ජාතිසම්පන්නා. විසමං සමන්ති විසමං සමඤ්ච භූමිප්පදෙසං. එන්තීති ආගච්ඡන්ති. අනුමග්ගෙ පටිප්පථෙති අනුමග්ගෙ වා පටිපථෙ වාති වා-සද්දස්ස ලොපො දට්ඨබ්බො. කරුණන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො, කරුණායිතත්තන්ති අත්ථො. දුක්ඛං තෙ පටිවෙදෙන්තීති ඉමෙ එවං සුඛුමාලා පදසා ගච්ඡන්ති, දූරෙව ඉතො වඞ්කපබ්බතොති තෙ තදා අම්හෙසු කාරුඤ්ඤවසෙන අත්තනා දුක්ඛං පටිලභන්ති, තථා අත්තනො උප්පන්නදුක්ඛං පටිවෙදෙන්ති වාති අත්ථො.

100-1. පවනෙති මහාවනෙ. ඵලිනෙති ඵලවන්තෙ. උබ්බිද්ධාති උද්ධං උග්ගතා උච්චා. උපගච්ඡන්ති දාරකෙති යථා ඵලානි දාරකානං හත්ථූපගය්හකානි හොන්ති, එවං රුක්ඛා සයමෙව සාඛාහි ඔනමිත්වා දාරකෙ උපෙන්ති.

102. අච්ඡරියන්ති අච්ඡරායොග්ගං, අච්ඡරං පහරිතුං යුත්තං. අභූතපුබ්බං භූතන්ති අබ්භුතං. ලොමානං හංසනසමත්ථතාය ලොමහංසනං. සාහුකාරන්ති සාධුකාරං, අයමෙව වා පාඨො. ඉත්ථිරතනභාවෙන සබ්බෙහි අඞ්ගෙහි අවයවෙහි සොභතීති සබ්බඞ්ගසොභනා.

103-4. අච්ඡෙරං වතාති අච්ඡරියං වත. වෙස්සන්තරස්ස තෙජෙනාති වෙස්සන්තරස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන. සඞ්ඛිපිංසු පථං යක්ඛාති දෙවතා මහාසත්තස්ස පුඤ්ඤතෙජෙන චොදිතා තං මග්ගං පරික්ඛයං පාපෙසුං, අප්පකං අකංසු, තං පන දාරකෙසු කරුණාය කතං විය කත්වා වුත්තං ‘‘අනුකම්පාය දාරකෙ’’ති. ජෙතුත්තරනගරතො හි සුවණ්ණගිරිතාලො නාම පබ්බතො පඤ්ච යොජනානි, තතො කොන්තිමාරා නාම නදී පඤ්ච යොජනානි, තතො මාරඤ්ජනාගිරි නාම පබ්බතො පඤ්ච යොජනානි, තතො දණ්ඩබ්‍රාහ්මණගාමො නාම පඤ්ච යොජනානි, තතො මාතුලනගරං දස යොජනානි, ඉති තං රට්ඨං ජෙතුත්තරනගරතො තිංස යොජනානි හොති. දෙවතා බොධිසත්තස්ස පුඤ්ඤතෙජෙන චොදිතා මග්ගං පරික්ඛයං පාපෙසුං. තං සබ්බං එකාහෙනෙව අතික්කමිංසු. තෙන වුත්තං ‘‘නික්ඛන්තදිවසෙනෙව, චෙතරට්ඨමුපාගමු’’න්ති.

එවං මහාසත්තො සායන්හසමයං චෙතරට්ඨෙ මාතුලනගරං පත්වා තස්ස නගරස්ස ද්වාරසමීපෙ සාලායං නිසීදි. අථස්ස මද්දිදෙවී පාදෙසු රජං පුඤ්ඡිත්වා පාදෙ සම්බාහිත්වා ‘‘වෙස්සන්තරස්ස ආගතභාවං ජානාපෙස්සාමී’’ති සාලතො නික්ඛමිත්වා තස්ස චක්ඛුපථෙ සාලද්වාරෙ අට්ඨාසි. නගරං පවිසන්තියො ච නික්ඛමන්තියො ච ඉත්ථියො තං දිස්වා පරිවාරෙසුං. මහාජනො තඤ්ච වෙස්සන්තරඤ්ච පුත්තෙ චස්ස තථා ආගතෙ දිස්වා රාජූනං ආචික්ඛි. සට්ඨිසහස්සා රාජානො රොදන්තා පරිදෙවන්තා තස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා මග්ගපරිස්සමං විනොදෙත්වා තථා ආගමනකාරණං පුච්ඡිංසු.

මහාසත්තො හත්ථිදානං ආදිං කත්වා සබ්බං කථෙසි. තං සුත්වා තෙ අත්තනො රජ්ජෙන නිමන්තයිංසු. මහාපුරිසො ‘‘මයා තුම්හාකං රජ්ජං පටිග්ගහිතමෙව හොතු, රාජා පන මං රට්ඨා පබ්බාජෙති, තස්මා වඞ්කපබ්බතමෙව ගමිස්සාමී’’ති වත්වා තෙහි නානප්පකාරං තත්ථ වාසං යාචියමානොපි තං අනලඞ්කරිත්වා තෙහි ගහිතාරක්ඛො තං රත්තිං සාලායමෙව වසිත්වා පුනදිවසෙ පාතොව නානග්ගරසභොජනං භුඤ්ජිත්වා තෙහි පරිවුතො නික්ඛමිත්වා පන්නරසයොජනමග්ගං ගන්ත්වා වනද්වාරෙ ඨත්වා තෙ නිවත්තෙත්වා පුරතො පන්නරසයොජනමග්ගං තෙහි ආචික්ඛිතනියාමෙනෙව අගමාසි. තෙන වුත්තං –

105. ‘‘සට්ඨිරාජසහස්සානි, තදා වසන්ති මාතුලෙ;

සබ්බෙ පඤ්ජලිකා හුත්වා, රොදමානා උපාගමුං.

106. ‘‘තත්ථ වත්තෙත්වා සල්ලාපං, චෙතෙහි චෙතපුත්තෙහි;

තෙ තතො නික්ඛමිත්වාන, වඞ්කං අගමු පබ්බත’’න්ති.

තත්ථ තත්ථ වත්තෙත්වා සල්ලාපන්ති තත්ථ තෙහි රාජූහි සමාගමෙහි සද්ධිං පටිසම්මොදමානා කථං පවත්තෙත්වා. චෙතපුත්තෙහීති චෙතරාජපුත්තෙහි. තෙ තතො නික්ඛමිත්වානාති තෙ රාජානො තතො වනද්වාරට්ඨානෙ නිවත්තෙත්වා. වඞ්කං අගමු පබ්බතන්ති අම්හෙ චත්තාරො ජනා වඞ්කපබ්බතං උද්දිස්ස අගමම්හා.

අථ මහාසත්තො තෙහි ආචික්ඛිතමග්ගෙන ගච්ඡන්තො ගන්ධමාදනපබ්බතං පත්වා තං දිවසං තත්ථ වසිත්වා තතො උත්තරදිසාභිමුඛො වෙපුල්ලපබ්බතපාදෙන ගන්ත්වා කෙතුමතීනදීතීරෙ නිසීදිත්වා වනචරකෙන දින්නං මධුමංසං ඛාදිත්වා තස්ස සුවණ්ණසූචිං දත්වා න්හත්වා පිවිත්වා පටිප්පස්සද්ධදරථො නදිං උත්තරිත්වා සානුපබ්බතසිඛරෙ ඨිතස්ස නිග්‍රොධස්ස මූලෙ ථොකං නිසීදිත්වා උට්ඨාය ගච්ඡන්තො නාලිකපබ්බතං පරිහරන්තො මුචලින්දසරං ගන්ත්වා සරතීරෙන පුබ්බුත්තරකණ්ණං පත්වා එකපදිකමග්ගෙනෙව වනඝටං පවිසිත්වා තං අතික්කම්ම ගිරිවිදුග්ගානං නදීපභවානං පුරතො චතුරස්සපොක්ඛරණිං පාපුණි.

107. තස්මිං ඛණෙ සක්කො ආවජ්ජෙන්තො ‘‘මහාසත්තො හිමවන්තං පවිට්ඨො, වසනට්ඨානං ලද්ධුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා විස්සකම්මං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ වඞ්කපබ්බතකුච්ඡිම්හි රමණීයෙ ඨානෙ අස්සමපදං මාපෙහී’’ති. සො තත්ථ ද්වෙ පණ්ණසාලායො ද්වෙ චඞ්කමෙ ද්වෙ ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි මාපෙත්වා තෙසු තෙසු ඨානෙසු නානාපුප්ඵවිචිත්තෙ රුක්ඛෙ ඵලිතෙ රුක්ඛෙ පුප්ඵගච්ඡෙ කදලිවනාදීනි ච දස්සෙත්වා සබ්බෙ පබ්බජිතපරික්ඛාරෙ පටියාදෙත්වා ‘‘යෙකෙචි පබ්බජිතුකාමා, තෙ ගණ්හන්තූ’’ති අක්ඛරානි ලිඛිත්වා අමනුස්සෙ ච භෙරවසද්දෙ මිගපක්ඛිනො ච පටික්කමාපෙත්වා සකට්ඨානමෙව ගතො.

මහාසත්තො එකපදිකමග්ගං දිස්වා ‘‘පබ්බජිතානං වසනට්ඨානං භවිස්සතී’’ති මද්දිඤ්ච පුත්තෙ ච තත්ථෙව ඨපෙත්වා අස්සමපදං පවිසිත්වා අක්ඛරානි ඔලොකෙත්වා ‘‘සක්කෙන දින්නොස්මී’’ති පණ්ණසාලද්වාරං විවරිත්වා පවිට්ඨො ඛග්ගඤ්ච ධනුඤ්ච අපනෙත්වා සාටකෙ ඔමුඤ්චිත්වා ඉසිවෙසං ගහෙත්වා කත්තරදණ්ඩං ආදාය නික්ඛමිත්වා පච්චෙකබුද්ධසදිසෙන උපසමෙන දාරකානං සන්තිකං අගමාසි. මද්දිදෙවීපි මහාසත්තං දිස්වා පාදෙසු පතිත්වා රොදිත්වා තෙනෙව සද්ධිං අස්සමං පවිසිත්වා අත්තනො පණ්ණසාලං ගන්ත්වා ඉසිවෙසං ගණ්හි. පච්ඡා පුත්තෙපි තාපසකුමාරකෙ කරිංසු. බොධිසත්තො මද්දිං වරං යාචි ‘‘මයං ඉතො පට්ඨාය පබ්බජිතා නාම, ඉත්ථී ච නාම බ්‍රහ්මචරියස්ස මලං, මා දානි අකාලෙ මම සන්තිකං ආගච්ඡා’’ති. සා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා මහාසත්තම්පි වරං යාචි ‘‘දෙව, තුම්හෙ පුත්තෙ ගහෙත්වා ඉධෙව හොථ, අහං ඵලාඵලං ආහරිස්සාමී’’ති. සා තතො පට්ඨාය අරඤ්ඤතො ඵලාඵලානි ආහරිත්වා තයො ජනෙ පටිජග්ගි. ඉති චත්තාරො ඛත්තියා වඞ්කපබ්බතකුච්ඡියං සත්තමාසමත්තං වසිංසු. තෙන වුත්තං ‘‘ආමන්තයිත්වා දෙවින්දො, විස්සකම්මං මහිද්ධික’’න්තිආදි.

තත්ථ ආමන්තයිත්වාති පක්කොසාපෙත්වා. මහිද්ධිකන්ති මහතියා දෙවිද්ධියා සමන්නාගතං. අස්සමං සුකතන්ති අස්සමපදං සුකතං කත්වා. රම්මං වෙස්සන්තරස්ස වසනානුච්ඡවිකං පණ්ණසාලං. සුමාපයාති සුට්ඨු මාපය. ආණාපෙසීති වචනසෙසො. සුමාපයීති සම්මා මාපෙසි.

111. අසුඤ්ඤොති යථා සො අස්සමො අසුඤ්ඤො හොති, එවං තස්ස අසුඤ්ඤභාවකරණෙන අසුඤ්ඤො හොමි. ‘‘අසුඤ්ඤෙ’’ති වා පාඨො, මම වසනෙනෙව අසුඤ්ඤෙ අස්සමෙ දාරකෙ අනුරක්ඛන්තො වසාමි තත්ථ තිට්ඨාමි. බොධිසත්තස්ස මෙත්තානුභාවෙන සමන්තා තියොජනෙ සබ්බෙ තිරච්ඡානාපි මෙත්තං පටිලභිංසු.

එවං තෙසු තත්ථ වසන්තෙසු කලිඞ්ගරට්ඨවාසී ජූජකො නාම බ්‍රාහ්මණො අමිත්තතාපනාය නාම භරියාය ‘‘නාහං තෙ නිච්චං ධඤ්ඤකොට්ටනඋදකාහරණයාගුභත්තපචනාදීනි කාතුං සක්කොමි, පරිචාරකං මෙ දාසං වා දාසිං වා ආනෙහී’’ති වුත්තෙ ‘‘කුතොහං තෙ භොති දුග්ගතො දාසං වා දාසිං වා ලභිස්සාමී’’ති වත්වා තාය ‘‘එස වෙස්සන්තරො රාජා වඞ්කපබ්බතෙ වසති. තස්ස පුත්තෙ මය්හං පරිචාරකෙ යාචිත්වා ආනෙහී’’ති වුත්තෙ කිලෙසවසෙන තස්සා පටිබද්ධචිත්තතාය තස්සා වචනං අතික්කමිතුං අසක්කොන්තො පාථෙය්‍යං පටියාදාපෙත්වා අනුක්කමෙන ජෙතුත්තරනගරං පත්වා ‘‘කුහිං වෙස්සන්තරමහාරාජා’’ති පුච්ඡි.

මහාජනො ‘‘ඉමෙසං යාචකානං අතිදානෙන අම්හාකං රාජා රට්ඨා පබ්බාජිතො, එවං අම්හාකං රාජානං නාසෙත්වා පුනපි ඉධෙව ආගච්ඡතී’’ති ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදිහත්ථො උපක්කොසන්තො බ්‍රාහ්මණං අනුබන්ධි. සො දෙවතාවිග්ගහිතො හුත්වා තතො නික්ඛමිත්වා වඞ්කපබ්බතගාමිමග්ගං අභිරුළ්හො අනුක්කමෙන වනද්වාරං පත්වා මහාවනං අජ්ඣොගාහෙත්වා මග්ගමූළ්හො හුත්වා විචරන්තො තෙහි රාජූහි බොධිසත්තස්ස ආරක්ඛණත්ථාය ඨපිතෙන චෙතපුත්තෙන සමාගඤ්ඡි. තෙන ‘‘කහං, භො බ්‍රාහ්මණ, ගච්ඡසී’’ති පුට්ඨො ‘‘වෙස්සන්තරමහාරාජස්ස සන්තික’’න්ති වුත්තෙ ‘‘අද්ධා අයං බ්‍රාහ්මණො තස්ස පුත්තෙ වා දෙවිං වා යාචිතුං ගච්ඡතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මා ඛො, ත්වං බ්‍රාහ්මණ, තත්ථ ගඤ්ඡි, සචෙ ගච්ඡසි, එත්ථෙව තෙ සීසං ඡින්දිත්වා මය්හං සුනඛානං ඝාසං කරිස්සාමී’’ති තෙන සන්තජ්ජිතො මරණභයභීතො ‘‘අහමස්ස පිතරා පෙසිතො දූතො, ‘තං ආනෙස්සාමී’ති ආගතො’’ති මුසාවාදං අභාසි. තං සුත්වා චෙතපුත්තො තුට්ඨහට්ඨො බ්‍රාහ්මණස්ස සක්කාරසම්මානං කත්වා වඞ්කපබ්බතගාමිමග්ගං ආචික්ඛි. සො තතො පරං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ අච්චුතෙන නාම තාපසෙන සද්ධිං සමාගන්ත්වා තම්පි මග්ගං පුච්ඡිත්වා තෙනාපි මග්ගෙ ආචික්ඛිතෙ තෙන ආචික්ඛිතසඤ්ඤාය මග්ගං ගච්ඡන්තො අනුක්කමෙන බොධිසත්තස්ස අස්සමපදට්ඨානසමීපං ගන්ත්වා මද්දිදෙවියා ඵලාඵලත්ථං ගතකාලෙ බොධිසත්තං උපසඞ්කමිත්වා උභො දාරකෙ යාචි. තෙන වුත්තං –

112. ‘‘පවනෙ වසමානස්ස, අද්ධිකො මං උපාගමි;

අයාචි පුත්තකෙ මය්හං, ජාලිං කණ්හාජිනං චුභො’’ති.

එවං බ්‍රාහ්මණෙන දාරකෙසු යාචිතෙසු මහාසත්තො ‘‘චිරස්සං වත මෙ යාචකො අධිගතො, අජ්ජාහං අනවසෙසතො දානපාරමිං පූරෙස්සාමී’’ති අධිප්පායෙන සොමනස්සජාතො පසාරිතහත්ථෙ සහස්සත්ථවිකං ඨපෙන්තො විය බ්‍රාහ්මණස්ස චිත්තං පරිතොසෙන්තො සකලඤ්ච තං පබ්බතකුච්ඡිං උන්නාදෙන්තො ‘‘දදාමි තව මය්හං පුත්තකෙ, අපි ච මද්දිදෙවී පන පාතොව ඵලාඵලත්ථාය වනං ගන්ත්වා සායං ආගමිස්සති, තාය ආගතාය තෙ පුත්තකෙ දස්සෙත්වා ත්වඤ්ච මූලඵලාඵලං ඛාදිත්වා එකරත්තිං වසිත්වා විගතපරිස්සමො පාතොව ගමිස්සසී’’ති ආහ. බ්‍රාහ්මණො ‘‘කාමඤ්චෙස උළාරජ්ඣාසයතාය පුත්තකෙ දදාති, මාතා පන වච්ඡගිද්ධා ආගන්ත්වා දානස්ස අන්තරායම්පි කරෙය්‍ය, යංනූනාහං ඉමං නිප්පීළෙත්වා දාරකෙ ගහෙත්වා අජ්ජෙව ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා ‘‘පුත්තා චෙ තෙ මය්හං දින්නා, කිං දානි මාතරං දස්සෙත්වා පෙසිතෙහි, දාරකෙ ගහෙත්වා අජ්ජෙව ගමිස්සාමී’’ති ආහ. ‘‘සචෙ, ත්වං බ්‍රාහ්මණ, රාජපුත්තිං මාතරං දට්ඨුං න ඉච්ඡසි, ඉමෙ දාරකෙ ගහෙත්වා ජෙතුත්තරනගරං ගච්ඡ, තත්ථ සඤ්ජයමහාරාජා දාරකෙ ගහෙත්වා මහන්තං තෙ ධනං දස්සති, තෙන දාසදාසියො ගණ්හිස්සසි, සුඛඤ්ච ජීවිස්සසි, අඤ්ඤථා ඉමෙ සුඛුමාලා රාජදාරකා, කිං තෙ වෙය්‍යාවච්චං කරිස්සන්තී’’ති ආහ.

බ්‍රාහ්මණො ‘‘එවම්පි මයා න සක්කා කාතුං, රාජදණ්ඩතො භායාමි, මය්හමෙව ගාමං නෙස්සාමී’’ති ආහ. ඉමං තෙසං කථාසල්ලාපං සුත්වා දාරකා ‘‘පිතා නො ඛො අම්හෙ බ්‍රාහ්මණස්ස දාතුකාමො’’ති පක්කමිත්වා පොක්ඛරණිං ගන්ත්වා පදුමිනිගච්ඡෙ නිලීයිංසු. බ්‍රාහ්මණො තෙ අදිස්වාව ‘‘ත්වං ‘දාරකෙ දදාමී’ති වත්වා තෙ අපක්කමාපෙසි, එසො තෙ සාධුභාවො’’ති ආහ. අථ මහාසත්තො සහසාව උට්ඨහිත්වා දාරකෙ ගවෙසන්තො පදුමිනිගච්ඡෙ නිලීනෙ දිස්වා ‘‘එථ, තාතා, මා මය්හං දානපාරමියා අන්තරායං අකත්ථ, මම දානජ්ඣාසයං මත්ථකං පාපෙථ, අයඤ්ච බ්‍රාහ්මණො තුම්හෙ ගහෙත්වා තුම්හාකං අය්‍යකස්ස සඤ්ජයමහාරාජස්ස සන්තිකං ගමිස්සති, තාත ජාලි, ත්වං භුජිස්සො හොතුකාමො බ්‍රාහ්මණස්ස නික්ඛසහස්සං දත්වා භුජිස්සො භවෙය්‍යාසි, කණ්හාජිනෙ ත්වං දාසසතං දාසිසතං හත්ථිසතං අස්සසතං උසභසතං නික්ඛසතන්ති සබ්බසතං දත්වා භුජිස්සා භවෙය්‍යාසී’’ති කුමාරෙ අග්ඝාපෙත්වා සමස්සාසෙත්වා ගහෙත්වා අස්සමපදං ගන්ත්වා කමණ්ඩලුනා උදකං ගහෙත්වා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පච්චයං කත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස හත්ථෙ උදකං පාතෙත්වා අතිවිය පීතිසොමනස්සජාතො හුත්වා පථවිං උන්නාදෙන්තො පියපුත්තදානං අදාසි. ඉධාපි පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව පථවිකම්පාදයො අහෙසුං. තෙන වුත්තං –

113. ‘‘යාචකං උපගතං දිස්වා, හාසො මෙ උපපජ්ජථ;

උභො පුත්තෙ ගහෙත්වාන, අදාසිං බ්‍රාහ්මණෙ තදා.

114. ‘‘සකෙ පුත්තෙ චජන්තස්ස, ජූජකෙ බ්‍රාහ්මණෙ යදා;

තදාපි පථවී කම්පි, සිනෙරුවනවටංසකා’’ති.

අථ බ්‍රාහ්මණො දාරකෙ අගන්තුකාමෙ ලතාය හත්ථෙසු බන්ධිත්වා ආකඩ්ඪි. තෙසං බන්ධට්ඨානෙ ඡවිං ඡින්දිත්වා ලොහිතං පග්ඝරි. සො ලතාදණ්ඩෙන පහරන්තො ආකඩ්ඪි. තෙ පිතරං ඔලොකෙත්වා.

‘‘අම්මා ච තාත නික්ඛන්තා, ත්වඤ්ච නො තාත දස්සසි;

මා නො ත්වං තාත අදදා, යාව අම්මාපි එතු නො;

තදායං බ්‍රාහ්මණො කාමං, වික්කිණාතු හනාතු වා’’ති. (ජා. 2.22.2126) –

වත්වා පුනපි අයං එවරූපො ඝොරදස්සනො කුරූරකම්මන්තො –

‘‘මනුස්සො උදාහු යක්ඛො, මංසලොහිතභොජනො;

ගාමා අරඤ්ඤමාගම්ම, ධනං තං තාත යාචති;

නීයමානෙ පිසාචෙන, කිං නු තාත උදික්ඛසී’’ති. (ජා. 2.22.2130-2131) –

ආදීනි වදන්තා පරිදෙවිංසු. තත්ථ ධනන්ති පුත්තධනං.

ජූජකො දාරකෙ තථා පරිදෙවන්තෙයෙව පොථෙන්තොව ගහෙත්වා පක්කාමි. මහාසත්තස්ස දාරකානං කරුණං පරිදෙවිතෙන තස්ස ච බ්‍රාහ්මණස්ස අකාරුඤ්ඤභාවෙන බලවසොකො උප්පජ්ජි, විප්පටිසාරො ච උදපාදි. සො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව බොධිසත්තානං පවෙණිං අනුස්සරි. ‘‘සබ්බෙව හි බොධිසත්තා පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජිත්වා බුද්ධා භවිස්සන්ති, අහම්පි තෙසං අබ්භන්තරො, පුත්තදානඤ්ච මහාපරිච්චාගානං අඤ්ඤතරං, තස්මා වෙස්සන්තර දානං දත්වා පච්ඡානුතාපො න තෙ අනුච්ඡවිකො’’ති අත්තානං පරිභාසෙත්වා ‘‘දින්නකාලතො පට්ඨාය මම තෙ න කිඤ්චි හොන්තී’’ති අත්තානං උපත්ථම්භෙත්වා දළ්හසමාදානං අධිට්ඨාය පණ්ණසාලද්වාරෙ පාසාණඵලකෙ කඤ්චනපටිමා විය නිසීදි.

අථ මද්දිදෙවී අරඤ්ඤතො ඵලාඵලං ගහෙත්වා නිවත්තන්තී ‘‘මා මහාසත්තස්ස දානන්තරායො හොතූ’’ති වාළමිගරූපධරාහි දෙවතාහි උපරුද්ධමග්ගා තෙසු අපගතෙසු චිරෙන අස්සමං පත්වා ‘‘අජ්ජ මෙ දුස්සුපිනං දිට්ඨං, දුන්නිමිත්තානි ච උප්පන්නානි, කිං නු ඛො භවිස්සතී’’ති චින්තෙන්තී අස්සමං පවිසිත්වා පුත්තකෙ අපස්සන්තී බොධිසත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘දෙව, න ඛො අම්හාකං පුත්තකෙ පස්සාමි, කුහිං තෙ ගතා’’ති ආහ. සො තුණ්හී අහොසි. සා පුත්තකෙ උපධාරෙන්තී තහිං තහිං උපධාවිත්වා ගවෙසන්තී අදිස්වා පුනපි ගන්ත්වා පුච්ඡි. බොධිසත්තො ‘‘කක්ඛළකථාය නං පුත්තසොකං ජහාපෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා –

‘‘නූන මද්දී වරාරොහා, රාජපුත්තී යසස්සිනී;

පාතො ගතාසි උඤ්ඡාය, කිමිදං සායමාගතා’’ති. (ජා. 2.22.2225) –

වත්වා තාය චිරායනකාරණෙ කථිතෙ පුනපි දාරකෙ සන්ධාය න කිඤ්චි ආහ. සා පුත්තසොකෙන තෙ උපධාරෙන්තී පුනපි වාතවෙගෙන වනානි විචරි. තාය එකරත්තියං විචරිතට්ඨානං පරිග්ගණ්හන්තං පන්නරසයොජනමත්තං අහොසි. අථ විභාතාය රත්තියා මහාසත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඨිතා දාරකානං අදස්සනෙන බලවසොකාභිභූතා තස්ස පාදමූලෙ ඡින්නකදලී විය භූමියං විසඤ්ඤී හුත්වා පති. සො ‘‘මතා’’ති සඤ්ඤාය කම්පමානො උප්පන්නබලවසොකොපි සතිං පච්චුපට්ඨපෙත්වා ‘‘ජානිස්සාමි තාව ජීවති, න ජීවතී’’ති සත්තමාසෙ කායසංසග්ගං අනාපන්නපුබ්බොපි අඤ්ඤස්ස අභාවෙන තස්සා සීසං උක්ඛිපිත්වා ඌරූසු ඨපෙත්වා උදකෙන පරිප්ඵොසිත්වා උරඤ්ච මුඛඤ්ච හදයඤ්ච පරිමජ්ජි. මද්දීපි ඛො ථොකං වීතිනාමෙත්වා සතිං පටිලභිත්වා හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨපෙත්වා ‘‘දෙව, දාරකා තෙ කුහිං ගතා’’ති පුච්ඡි. සො ආහ – ‘‘දෙවි, එකස්ස මෙ බ්‍රාහ්මණස්ස මං යාචිත්වා ආගතස්ස දාසත්ථාය දින්නා’’ති වත්වා තාය ‘‘කස්මා, දෙව, පුත්තෙ බ්‍රාහ්මණස්ස දත්වා මම සබ්බරත්තිං පරිදෙවිත්වා විචරන්තියා නාචික්ඛී’’ති වුත්තෙ ‘‘පඨමමෙව වුත්තෙ තව චිත්තදුක්ඛං බහු භවිස්සති, ඉදානි පන සරීරදුක්ඛෙන තනුකං භවිස්සතී’’ති වත්වා –

‘‘මං පස්ස මද්දි මා පුත්තෙ, මා බාළ්හං පරිදෙවසි;

ලච්ඡාම පුත්තෙ ජීවන්තා, අරොගා ච භවාමසෙ’’ති. (ජා. 2.22.2260) –

සො සමස්සාසෙත්වා පුන –

‘‘පුත්තෙ පසුඤ්ච ධඤ්ඤඤ්ච, යඤ්ච අඤ්ඤං ඝරෙ ධනං;

දජ්ජා සප්පුරිසො දානං, දිස්වා යාචකමාගතං;

අනුමොදාහි මෙ මද්දි, පුත්තකෙ දානමුත්තම’’න්ති. (ජා. 2.22.2261) –

වත්වා අත්තනො පුත්තදානං තං අනුමොදාපෙසි.

සාපි –

‘‘අනුමොදාමි තෙ දෙව, පුත්තකෙ දානමුත්තමං;

දත්වා චිත්තං පසාදෙහි, භිය්‍යො දානං දදො භවා’’ති. (ජා. 2.22.2262) –

වත්වා අනුමොදි.

එවං තෙසු අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්මොදනීයං කථං කථෙන්තෙසු සක්කො චින්තෙසි – ‘‘මහාපුරිසො හිය්‍යො ජූජකස්ස පථවිං උන්නාදෙත්වා දාරකෙ අදාසි. ඉදානි නං කොචි හීනපුරිසො උපසඞ්කමිත්වා මද්දිදෙවිං යාචිත්වා ගහෙත්වා ගච්ඡෙය්‍ය, තතො රාජා නිප්පච්චයො භවෙය්‍ය, හන්දාහං බ්‍රාහ්මණවණ්ණෙන නං උපසඞ්කමිත්වා මද්දිං යාචිත්වා පාරමිකූටං ගාහාපෙත්වා කස්සචි අවිස්සජ්ජියං කත්වා පුන නං තස්සෙව දත්වා ආගමිස්සාමී’’ති. සො සූරියුග්ගමනවෙලායං බ්‍රාහ්මණවණ්ණෙන තස්ස සන්තිකං අගමාසි. තං දිස්වා මහාපුරිසො ‘‘අතිථි නො ආගතො’’ති පීතිසොමනස්සජාතො තෙන සද්ධිං මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘බ්‍රාහ්මණ, කෙනත්ථෙන ඉධාගතොසී’’ති පුච්ඡි. අථ නං සක්කො මද්දිදෙවිං යාචි. තෙන වුත්තං –

115. ‘‘පුනදෙව සක්කො ඔරුය්හ, හුත්වා බ්‍රාහ්මණසන්නිභො;

අයාචි මං මද්දිදෙවිං, සීලවන්තිං පතිබ්බත’’න්ති.

තත්ථ පුනදෙවාති දාරකෙ දින්නදිවසතො පච්ඡා එව. තදනන්තරමෙවාති අත්ථො. ඔරුය්හාති දෙවලොකතො ඔතරිත්වා. බ්‍රාහ්මණසන්නිභොති බ්‍රාහ්මණසමානවණ්ණො.

අථ මහාසත්තො ‘‘හිය්‍යො මෙ ද්වෙපි දාරකෙ බ්‍රාහ්මණස්ස දින්නා, අහම්පි අරඤ්ඤෙ එකකොව, කථං තෙ මද්දිං සීලවන්තිං පතිබ්බතං දස්සාමී’’ති අවත්වාව පසාරිතහත්ථෙ අනග්ඝරතනං ඨපෙන්තො විය අසජ්ජිත්වා අබජ්ඣිත්වා අනොලීනමානසො ‘‘අජ්ජ මෙ දානපාරමී මත්ථකං පාපුණිස්සතී’’ති හට්ඨතුට්ඨො ගිරිං උන්නාදෙන්තො විය –