සන්තිකෙනිදානකථා
උදානං උදානෙත්වා නිසින්නස්ස භගවතො එතදහොසි – ‘‘අහං කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්යෙය්යානි ඉමස්ස පල්ලඞ්කස්ස කාරණා සන්ධාවිං, අයං මෙ පල්ලඞ්කො විජයපල්ලඞ්කො මඞ්ගලපල්ලඞ්කො, එත්ථ මෙ නිසින්නස්ස යාව සඞ්කප්පො න පරිපුණ්ණො, න තාව ඉතො වුට්ඨහිස්සාමී’’ති අනෙකකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා සමාපත්තියො සමාපජ්ජන්තො සත්තාහං තත්ථෙව නිසීදි. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසීදි විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී’’ති (මහාව. 1).
අථෙකච්චානං දෙවතානං – ‘‘අජ්ජාපි තාව නූන සිද්ධත්ථස්ස කත්තබ්බකිච්චං අත්ථි. පල්ලඞ්කස්මිඤ්හි ආලයං න විජහතී’’ති පරිවිතක්කො උදපාදි. අථ සත්ථා දෙවතානං විතක්කං ඤත්වා තාසං විතක්කූපසමනත්ථං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා යමකපාටිහාරියං දස්සෙසි. එවං ඉමිනා පාටිහාරියෙන දෙවතානං විතක්කං වූපසමෙත්වා පල්ලඞ්කතො ඊසකං පාචීනනිස්සිතෙ උත්තරදිසාභාගෙ ඨත්වා – ‘‘ඉමස්මිං වත මෙ පල්ලඞ්කෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිද්ධ’’න්ති චත්තාරි අසඞ්ඛ්යෙය්යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච පූරිතානං පාරමීනං ඵලාධිගමනට්ඨානං පල්ලඞ්කඤ්ච බොධිරුක්ඛඤ්ච අනිමිසෙහි අක්ඛීහි ඔලොකයමානො සත්තාහං වීතිනාමෙසි, තං ඨානං අනිමිසචෙතියං නාම ජාතං.
අථ පල්ලඞ්කස්ස ච ඨිතට්ඨානස්ස ච අන්තරා චඞ්කමං මාපෙත්වා පුරත්ථිමපච්ඡිමතො ආයතෙ රතනචඞ්කමෙ චඞ්කමන්තො සත්තාහං වීතිනාමෙසි, තං ඨානං රතනචඞ්කමචෙතියං නාම ජාතං.
චතුත්ථෙ පන සත්තාහෙ බොධිතො පච්ඡිමුත්තරදිසාභාගෙ දෙවතා රතනඝරං මාපයිංසු. තත්ථ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා අභිධම්මපිටකං විචිනන්තො සත්තාහං වීතිනාමෙසි, තං පන ඨානං රතනඝරචෙතියං නාම ජාතං.
එවං භගවා බොධිසමීපෙයෙව චත්තාරි සත්තාහානි වීතිනාමෙත්වා පඤ්චමෙ සත්තාහෙ බොධිරුක්ඛමූලා යෙන අජපාලනිග්රොධො තෙනුපසඞ්කමි. තත්රාපි ධම්මං විචිනන්තො විමුත්තිසුඛඤ්ච පටිසංවෙදෙන්තො නිසීදි.
සත්ථා තත්ථ සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා මුචලින්දමූලං අගමාසි. තත්ථ සත්තාහවද්දලිකාය උප්පන්නාය සීතාදිපටිබාහනත්ථං මුචලින්දෙන නාගරාජෙන සත්තක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිත්තො අසම්බාධාය ගන්ධකුටියා විහරන්තො විය විමුත්තිසුඛං පටිසංවෙදියමානො තත්ථ සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා රාජායතනමූලං උපසඞ්කමි. තත්ථපි විමුත්තිසුඛං පටිසංවෙදියමානොව සත්තාහං නිසීදි. එත්තාවතා සත්ත සත්තාහානි පරිපුණ්ණානි. එත්ථන්තරෙ භගවතො නෙව මුඛධොවනං න සරීරපටිජග්ගනං නාහාරකිච්චං අහොසි, ඵලසුඛෙනෙව වීතිවත්තෙසි. අථ සත්තසත්තාහමත්ථකෙ එකූනපඤ්ඤාසතිමෙ දිවසෙ සක්කෙන දෙවානමින්දෙන උපනීතෙන නාගලතාදන්තකට්ඨෙන ච අනොතත්තදහොදකෙන ච මුඛං ධොවිත්වා තත්ථෙව රාජායතනමූලෙ නිසීදි.
තස්මිං සමයෙ තපුස්සභල්ලිකා නාම ද්වෙ වාණිජා ඤාතිසාලොහිතාය දෙවතාය සත්ථු ආහාරදානෙ උස්සාහිතා මන්ථඤ්ච මධුපිණ්ඩිකඤ්ච ආදාය – ‘‘පටිග්ගණ්හාතු භගවා ඉමං ආහාරං අනුකම්පං උපාදායා’’ති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අට්ඨංසු. භගවා පායාසපටිග්ගහණදිවසෙයෙව දෙවදත්තියස්ස පත්තස්ස අන්තරහිතත්තා – ‘‘න ඛො තථාගතා හත්ථෙසු ආහාරං පටිග්ගණ්හන්ති, කිම්හි නු ඛො අහං ඉමං පටිග්ගණ්හෙය්ය’’න්ති චින්තෙසි. අථස්ස භගවතො අජ්ඣාසයං විදිත්වා චතූහි දිසාහි චත්තාරො මහාරාජානො ඉන්දනීලමණිමයෙ චත්තාරො පත්තෙ උපනාමෙසුං. භගවා තෙ පටික්ඛිපි. පුන මුග්ගවණ්ණෙ සිලාමයෙ චත්තාරො පත්තෙ උපනාමෙසුං. භගවා තෙසං චතුන්නම්පි දෙවපුත්තානං අනුකම්පං උපාදාය පටිග්ගහෙත්වා එකීභාවං උපනෙත්වා තස්මිං පච්චග්ඝෙ සෙලමයෙ පත්තෙ ආහාරං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිත්වා අනුමොදනමකාසි. තෙ ද්වෙ භාතරො වාණිජා බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච සරණං ගන්ත්වා ද්වෙවාචිකා උපාසකා අහෙසුං.
අථ සත්ථා පුන අජපාලනිග්රොධමෙව ගන්ත්වා නිග්රොධමූලෙ නිසීදි. අථස්ස තත්ථ නිසින්නමත්තස්සෙව අධිගතස්ස ධම්මස්ස ගම්භීරතං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස සබ්බබුද්ධානං ආචිණ්ණො – ‘‘අධිගතො ඛො ම්යායං ධම්මො’’තිආදිනා (දී. නි. 2.64; ම. නි. 1.281; 2.337; සං. නි. 1.172; මහාව. 7) පරෙසං ධම්මං අදෙසෙතුකාමතාකාරප්පත්තො පරිවිතක්කො උදපාදි. අථ බ්රහ්මා සහම්පති ‘‘නස්සති වත භො ලොකො, විනස්සති වත භො ලොකො’’ති (දී. නි. 2.66; ම. නි. 1.282; 2.338; සං. නි. 1.172; මහාව. 8) දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු සක්කසුයාමසන්තුසිතනිම්මානරතිපරනිම්මිතවසවත්තිමහාබ්රහ්මානො ච ගහෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ආගන්ත්වා – ‘‘දෙසෙතු, භන්තෙ, භගවා ධම්ම’’න්තිආදිනා (දී. නි. 2.66; ම. නි. 1.282; 2.338; සං. නි. 1.172; මහාව. 8) නයෙන ධම්මදෙසනං ආයාචි.
අථ සත්ථා තස්ස පටිඤ්ඤං දත්වා – ‘‘කස්ස නු ඛො අහං පඨමං ධම්මං දෙසෙය්ය’’න්ති චින්තෙන්තො ආළාරුදකානං කාලඞ්කතභාවං ඤත්වා – ‘‘බහූපකාරා ඛො මෙ පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ’’ති පඤ්චවග්ගියෙ ආරබ්භ මනසිකාරං කත්වා – ‘‘කහං නු ඛො තෙ එතරහි විහරන්තී’’ති ආවජ්ජෙන්තො – ‘‘බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ’’ති ඤත්වා – ‘‘තත්ථ ගන්ත්වා ධම්මචක්කං පවත්තෙස්සාමී’’ති කතිපාහං බොධිමණ්ඩසාමන්තෙයෙව පිණ්ඩාය චරන්තො විහරිත්වා ආසාළ්හිපුණ්ණමියං බාරාණසිං ගමිස්සාමී’’ති පත්තචීවරමාදාය අට්ඨාරසයොජනමග්ගං පටිපජ්ජි. අන්තරාමග්ගෙ හට්ඨතුපගං උපකං නාම ආජීවකං දිස්වා තස්ස අත්තනො බුද්ධභාවං ආචික්ඛිත්වා තංදිවසංයෙව සායන්හසමයෙ ඉසිපතනං අගමාසි.
පඤ්චවග්ගියා පන තථාගතං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා – ‘‘අයං, ආවුසො, සමණො ගොතමො පච්චයබාහුල්ලාය ආවත්තො පරිපුණ්ණකායො පීණින්ද්රියො සුවණ්ණවණ්ණො හුත්වා ආගච්ඡති, ඉමස්ස අභිවාදනාදීනි න කරිස්සාම, ආසනමත්තං පන පඤ්ඤාපෙය්යාමා’’ති කතිකං අකංසු. භගවා තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා සබ්බසත්තෙසු අනොධිස්සකවසෙන ඵරණසමත්ථං මෙත්තචිත්තං සංඛිපිත්වා ඔධිස්සකවසෙන මෙත්තචිත්තෙන ඵරි. තෙ භගවතො මෙත්තචිත්තෙන ඵුට්ඨා තථාගතෙ උපසඞ්කමන්තෙ සකාය කතිකාය සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තා අභිවාදනාදීනි සබ්බකිච්චානි අකංසු. විත්ථාරකථා විනයමහාවග්ගාදීසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා.
අථ භගවා අත්තනො බුද්ධභාවං තෙ ඤාපෙත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා උත්තරාසාළ්හනක්ඛත්තයොගෙ වත්තමානෙ අට්ඨාරසහි බ්රහ්මකොටීහි පරිවුතො පඤ්චවග්ගියෙ ථෙරෙ ආමන්තෙත්වා ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං දෙසෙසි. තෙසු අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙන්තො සුත්තපරියොසානෙ අට්ඨාරසහි බ්රහ්මකොටීහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං –
1. ‘‘අහමෙතරහි සම්බුද්ධො, ගොතමො සක්යවඩ්ඪනො;
පධානං පදහිත්වාන, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.
2. ‘‘බ්රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, ධම්මචක්කං පවත්තයිං;
අට්ඨාරසන්නං කොටීනං, පඨමාභිසමයො අහූ’’ති.
තත්ථ අහන්ති අත්තානං නිද්දිසති. එතරහීති අස්මිං කාලෙ. සක්යවඩ්ඪනොති සාකියකුලවඩ්ඪනො. ‘‘සක්යපුඞ්ගවො’’තිපි පාඨො. පධානන්ති වීරියං වුච්චති. පදහිත්වානාති ඝටෙත්වා වායමිත්වා, දුක්කරකාරිකං කත්වාති අත්ථො. අට්ඨාරසන්නං කොටීනන්ති බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තකථාය අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරප්පමුඛානං අට්ඨාරසන්නං බ්රහ්මකොටීනං පඨමාභිසමයො අහොසීති අත්ථො.
ඉදානි භගවා අතීතං කථෙත්වා අනාගතං අභිසමයං කථෙන්තො –
3. ‘‘තතො පරඤ්ච දෙසෙන්තෙ, නරදෙවසමාගමෙ;
ගණනාය න වත්තබ්බො, දුතියාභිසමයො අහූ’’ති. – ආදිමාහ;
තත්ථ නරදෙවසමාගමෙති තතො අපරෙන සමයෙන මහාමඞ්ගලසමාගමෙ දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු දෙවමනුස්සානං මජ්ඣෙ මඞ්ගලසුත්තපරියොසානෙ (ඛු. පා. 5.1 ආදයො; සු. නි. 261 ආදයො) ගණනපථං වීතිවත්තානං නරදෙවානං. දුතියාභිසමයො අහූති හෙස්සතීති අත්ථො. අනාගතවචනෙ වත්තබ්බෙ සොතපතිතත්තා ‘‘අහූ’’ති අතීතවචනං වුත්තං, කාලවිපරියායවසෙන වා. එස නයො ඉතො පරෙසු ඊදිසෙසු වචනෙසු ච. පුන රාහුලොවාදසුත්තන්තදෙසනාය (ම. නි. 3.416 ආදයො) ගණනපථවීතිවත්තෙ සත්තෙ අභිසමයාමතපානං පායෙසි. අයං තතියාභිසමයො. තෙන වුත්තං –
4. ‘‘ඉධෙවාහං එතරහි, ඔවදිං මම අත්රජං;
ගණනාය න වත්තබ්බො, තතියාභිසමයො අහූ’’ති.
භගවතො කිර එකොව සාවකසන්නිපාතො අහොසි. උරුවෙලකස්සපාදීනං ජටිලානං සහස්සං, ද්වින්නං අග්ගසාවකානං අඩ්ඪත්තියසතානීති ඉමෙසං අඩ්ඪතෙළසසතානං සන්නිපාතො අහොසි. තෙන වුත්තං –
5. ‘‘එකොසි සන්නිපාතො මෙ, සාවකානං මහෙසිනං;
අඩ්ඪතෙළසසතානං, භික්ඛූනාසි සමාගමො’’ති.
තත්ථ එකොසීති එකොව ආසි. අඩ්ඪතෙළසසතානන්ති මම සාවකානං පඤ්ඤාසාධිකානං ද්වාදසසතානං. භික්ඛූනාසීති භික්ඛූනං ආසි. තෙසං පන මජ්ඣගතො භගවා චතුරඞ්ගසන්නිපාතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසි.
අථ භගවා අත්තනො පවත්තිං දස්සෙන්තො –
6. ‘‘විරොචමානො විමලො, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣගො;
දදාමි පත්ථිතං සබ්බං, මණීව සබ්බකාමදො’’ති. – ආදිමාහ;
තත්ථ විරොචමානොති අනන්තබුද්ධසිරියා විරොචමානො. විමලොති විගතරාගාදිකිලෙසමලො. මණීව සබ්බකාමදොති චින්තාමණි විය සබ්බකාමදදො අහම්පි ඉච්ඡිතං පත්ථිතං සබ්බං ලොකියලොකුත්තරසුඛවිසෙසං දෙමීති අත්ථො.
ඉදානි පත්ථිතපත්ථනං දස්සෙන්තො –
7. ‘‘ඵලමාකඞ්ඛමානානං, භවච්ඡන්දජහෙසිනං;
චතුසච්චං පකාසෙමි, අනුකම්පාය පාණින’’න්ති. – ආදිමාහ;
තත්ථ ඵලන්ති සොතාපත්තිඵලාදිකං චතුබ්බිධං ඵලං. භවච්ඡන්දජහෙසිනන්ති භවතණ්හාපහායිනං, භවතණ්හං පජහිතුකාමානං. අනුකම්පායාති අනුද්දයාය.
8. ඉදානි චතුසච්චප්පකාසනෙ, අභිසමයං දස්සෙන්තො ‘‘දසවීසසහස්සාන’’න්ති ආදිමාහ.
තත්ථ දසවීසසහස්සානන්ති දසසහස්සානඤ්ච වීසතිසහස්සානඤ්ච. එකද්වින්නන්තිආදිනා නයෙනාති අත්ථො. නවමදසමගාථා උත්තානත්ථාව.
11-12. එකාදසමද්වාදසමගාථාසු ඉදානෙතරහීති උභොපි එකත්ථා, වෙනෙය්යවසෙන පුරිසපුග්ගලා විය වුත්තා. අථ වා ඉදානීති මයි උප්පන්නෙ. එතරහීති මයි ධම්මං දෙසෙන්තෙ. අපත්තමානසාති අප්පත්තඅරහත්තඵලා. අරියඤ්ජසන්ති අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං. ථොමයන්තාති පසංසන්තා. බුජ්ඣිස්සන්තීති අනාගතෙ චතුසච්චධම්මං පටිවිජ්ඣිස්සන්තීති අත්ථො. සංසාරසරිතන්ති සංසාරසාගරං.
ඉදානි අත්තනො ජාතනගරාදිං දස්සෙන්තො –
13. ‘‘නගරං කපිලවත්ථු මෙ, රාජා සුද්ධොදනො පිතා;
මය්හං ජනෙත්තිකා මාතා, මායාදෙවීති වුච්චති.
14. ‘‘එකූනතිංසවස්සානි, අගාරං අජ්ඣහං වසිං;
රම්මො සුරම්මො සුභකො, තයො පාසාදමුත්තමා.
15. ‘‘චත්තාලීසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;
භද්දකඤ්චනා නාම නාරී, රාහුලො නාම අත්රජො.
16. ‘‘නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, අස්සයානෙන නික්ඛමිං;
ඡබ්බස්සං පධානචාරං, අචරිං දුක්කරං අහං.
17. ‘‘බාරාණසියං ඉසිපතනෙ, චක්කං පවත්තිතං මයා;
අහං ගොතමසම්බුද්ධො, සරණං සබ්බපාණිනං.
18. ‘‘කොලිතො උපතිස්සො ච, ද්වෙ භික්ඛූ අග්ගසාවකා;
ආනන්දො නාමුපට්ඨාකො, සන්තිකාවචරො මම;
ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, භික්ඛුනී අග්ගසාවිකා.
19. ‘‘චිත්තො හත්ථාළවකො ච, අග්ගුපට්ඨාකුපාසකා;
නන්දමාතා ච උත්තරා, අග්ගුපට්ඨාකුපාසිකා.
20. ‘‘අහං අස්සත්ථමූලම්හි, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං;
බ්යාමප්පභා සදා මය්හං, සොළසහත්ථමුග්ගතා.
21. ‘‘අප්පං වස්සසතං ආයු, ඉදානෙතරහි විජ්ජති;
තාවතා තිට්ඨමානොහං, තාරෙමි ජනතං බහුං.
22. ‘‘ඨපයිත්වාන ධම්මුක්කං, පච්ඡිමං ජනබොධනං;
අහම්පි න චිරස්සෙව, සද්ධිං සාවකසඞ්ඝතො;
ඉධෙව පරිනිබ්බිස්සං, අග්ගීවාහාරසඞ්ඛයා’’ති. – ආදිමාහ;
මම පන රම්මසුරම්මසුභනාමකා තයො පාසාදා නවභූමිකසත්තභූමිකපඤ්චභූමිකා, චත්තාලීසසහස්සා නාටකිත්ථියො, යසොධරා නාම මම අග්ගමහෙසී, සොහං චත්තාරො නිමිත්තෙ දිස්වා අස්සයානෙන මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිං. තතො ඡබ්බස්සානි පධානං පදහිත්වා විසාඛපුණ්ණමාය උරුවෙලායං සෙනානිගමෙ සෙනාකුටුම්බිකස්ස ධීතාය සම්පසාදජාතාය සුජාතාය නාම දින්නං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා සාලවනෙ දිවාවිහාරං කත්වා සායන්හසමයෙ සොත්ථියෙන නාම තිණහාරකෙන දින්නා අට්ඨ තිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා අස්සත්ථබොධිරුක්ඛමූලං උපගන්ත්වා තත්ථ මාරබලං විද්ධංසෙත්වා සම්බොධිං පත්තොස්මීති සබ්බං බ්යාකාසි.
තත්ථ සද්ධිං සාවකසඞ්ඝතොති සද්ධිං සාවකසඞ්ඝෙන. පරිනිබ්බිස්සන්ති පරිනිබ්බායිස්සාමි. අග්ගීවාහාරසඞ්ඛයාති අග්ගි විය ඉන්ධනක්ඛයෙන යථා අග්ගි නිරුපාදානො නිබ්බායති, එවං අහම්පි නිරුපාදානො පරිනිබ්බායිස්සාමීති අත්ථො.
23-4. තානි ච අතුලතෙජානීති අග්ගසාවකයුගාදීනි තානි අසදිසතෙජානි. ඉමානි ච දසබලානීති එතානි ච සාරීරදසබලානි ගුණධාරණො දෙහොති ඡඅසාධාරණඤාණාදිගුණධරො අයං දෙහො ච. තමන්තරහිස්සන්තීති සබ්බානි එතානි වුත්තප්පකාරානි අන්තරධායිස්සන්ති විනස්සිස්සන්ති. නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරාති එත්ථ නනූති අයං අනුමතිඅත්ථෙ නිපාතො. රිත්තාති නිච්චසාරධුවසාරරහිතත්තා තුච්ඡා, සබ්බමෙව පන සඞ්ඛතං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං හුත්වා අභාවතො අනිච්චං, උප්පාදාදිපටිපීළිතත්තා දුක්ඛං, අවසවත්තනතො අනත්තා. තස්මා සඞ්ඛාරෙසු ලක්ඛණත්තයං ආරොපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අමතමසඞ්ඛතං අච්චුතං නිබ්බානං අධිගච්ඡථ. අයං වො අම්හාකං අනුසාසනී ඉදං අම්හාකං සාසනං අප්පමාදෙන සම්පාදෙථාති. දෙසනාපරියොසානෙ කිර දෙවතානං කොටිසතසහස්සස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසු. සෙසමග්ගඵලෙසු පතිට්ඨිතා පන ගණනපථං වීතිවත්තා අහෙසුං.
එවං භගවා කප්පනාමජාතිආදිවවත්ථිතං සකලම්පි බුද්ධවංසං ආකාසෙ රතනචඞ්කමෙ චඞ්කමන්තොව කථෙත්වා ඤාතිජනං වන්දාපෙත්වා ආකාසතො ඔතරිත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදි. එවං නිසින්නෙ පන භගවති ලොකනාථෙ සිඛාප්පත්තො ඤාතිසමාගමො අහොසි. සබ්බෙ එකග්ගචිත්තා නිසීදිංසු. තතො මහාමෙඝො පොක්ඛරවස්සං වස්සි. තඞ්ඛණෙ උදකං හෙට්ඨා විරවන්තං ගච්ඡති. තෙමෙතුකාමොව තෙමෙති, අතෙමිතුකාමස්ස සරීරෙ එකබින්දුමත්තම්පි න පතති. තං දිස්වා සබ්බෙ අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතා හුත්වා – ‘‘අහො අච්ඡරියං, අහො අබ්භුත’’න්ති කථං සමුට්ඨාපෙසුං. තං සුත්වා සත්ථා – ‘‘න ඉදානෙව මය්හං ඤාතිසමාගමෙ පොක්ඛරවස්සං වස්සි, අතීතෙපි වස්සී’’ති ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා වෙස්සන්තරජාතකං (ජා. 2.22.1655 ආදයො) කථෙසි. සා ධම්මදෙසනා සාත්ථිකා ජාතා. තතො භගවා උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි.
ඉති මධුරත්ථවිලාසිනියා බුද්ධවංසට්ඨකථාය
ගොතමබුද්ධවංසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
නිට්ඨිතො පඤ්චවීසතිමො බුද්ධවංසො.