10. උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා
දසමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො උපවානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කෙනචි කම්මච්ඡිද්දෙන පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ දල්ලිද්දකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති පරිනිබ්බුතෙ තස්ස ධාතුං ගහෙත්වා මනුස්සදෙවනාගගරුළයක්ඛකුම්භණ්ඩගන්ධබ්බෙහි සත්තරතනමයෙ සත්තයොජනිකෙ ථූපෙ කතෙ තත්ථ සුධොතං අත්තනො උත්තරාසඞ්ගං වෙළග්ගෙ ආබන්ධිත්වා ධජං කත්වා පූජං අකාසි. තං ගහෙත්වා අභිසම්මතකො නාම යක්ඛසෙනාපති දෙවෙහි චෙතියපූජාරක්ඛණත්ථං ඨපිතො අදිස්සමානකායො ආකාසෙ ධාරෙන්තො චෙතියං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං අකාසි. තං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො අහොසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා උපවානොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො ජෙතවනපටිග්ගහණෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. අථායස්මා උපවානො භගවතො උපට්ඨාකො අහොසි. තෙන ච සමයෙන භගවතො වාතාබාධො උප්පජ්ජි. ථෙරස්ස ගිහිසහායො දෙවහිතො නාම බ්‍රාහ්මණො සාවත්ථියං පටිවසති. සො ථෙරං චතූහි පච්චයෙහි පවාරෙසි. අථායස්මා උපවානො නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ගහෙත්වා තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නිවෙසනං උපගඤ්ඡි. බ්‍රාහ්මණො ‘‘කෙනචි මඤ්ඤෙ පයොජනෙන ථෙරො ආගතො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘වදෙය්‍යාථ, භන්තෙ, කෙනත්ථො’’ති ආහ. ථෙරො තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පයොජනං ආචික්ඛන්තො –
‘‘අරහං සුගතො ලොකෙ, වාතෙහාබාධිකො මුනි;
සචෙ උණ්හොදකං අත්ථි, මුනිනො දෙහි බ්‍රාහ්මණ.
‘‘පූජිතො පූජනෙය්‍යානං, සක්කරෙය්‍යාන සක්කතො;
අපචිතොපචෙය්‍යානං, තස්ස ඉච්ඡාමි හාතවෙ’’ති. (ථෙරගා. 185-186) –
ගාථාද්වයං අභාසි.
තස්සත්ථො – යො ඉමස්මිං ලොකෙ පූජනෙය්‍යානං පූජෙතබ්බෙහි සක්කාදීහි දෙවෙහි මහාබ්‍රහ්මාදීහි ච බ්‍රහ්මෙහි පූජිතො, සක්කරෙය්‍යානං සක්කාතබ්බෙහි බිම්බිසාරකොසලරාජාදීහි සක්කතො, අපචෙය්‍යානං අපචායිතබ්බෙහි මහෙසීහි ඛීණාසවෙහි අපචිතො, කිලෙසෙහි ආරකත්තාදිනා අරහං, සොභනගමනාදිනා සුගතො සබ්බඤ්ඤූ මුනි මය්හං සත්ථා දෙවදෙවො සක්කානං අතිසක්කො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා, සො දානි වාතෙහි වාතහෙතු වාතක්ඛොභනිමිත්තං ආබාධිකො ජාතො. සචෙ, බ්‍රාහ්මණ, උණ්හොදකං අත්ථි, තස්ස වාතාබාධවූපසමනත්ථං තං හාතවෙ උපනෙතුං ඉච්ඡාමීති.
තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණො උණ්හොදකං තදනුරූපං වාතහරඤ්ච භෙසජ්ජං භගවතො උපනාමෙසි. තෙන ච සත්ථු රොගො වූපසමි. තස්ස භගවා අනුමොදනං අකාසි.
122. අථායස්මා උපවානො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ පදුමුත්තරොතිආදීනි පුබ්බෙ වුත්තත්ථානෙව.
123. මහාජනා සමාගම්මාති සකලජම්බුදීපවාසිනො රාසිභූතාති අත්ථො. චිතකං කත්වාති යොජනුබ්බෙධං චන්දනරාසිචිතකං කත්වා භගවතො සරීරං තත්ථ අභිරොපයිංසූති සම්බන්ධො.
124. සරීරකිච්චං කත්වානාති ආදහනාති අග්ගිනා දහනකිච්චං කත්වාති අත්ථො.
127-28. ජඞ්ඝා මණිමයා ආසීති මනුස්සෙහි කතථූපෙ ජඞ්ඝා පුප්ඵවාහත්ථං චරිතට්ඨානං මණිමයා ඉන්දනීලමණිනා කතාති අත්ථො. මයම්පීති සබ්බෙ දෙවා ථූපං කරිස්සාමාති අත්ථො.
129. ධාතු ආවෙණිකා නත්ථීති දෙවමනුස්සෙහි විසුං විසුං චෙතියං කාතුං ආවෙණිකා විසුං ධාතු නත්ථි, තං දස්සෙන්තො සරීරං එකපිණ්ඩිතන්ති ආහ. අධිට්ඨානබලෙන සකලසරීරධාතු එකඝනසිලාමයපටිමා විය එකමෙව අහොසීති අත්ථො. ඉමම්හි බුද්ධථූපම්හීති සකලජම්බුදීපවාසීහි කතම්හි ඉමම්හි සුවණ්ණථූපම්හි මයං සබ්බෙ සමාගන්ත්වා කඤ්චුකථූපං කරිස්සාමාති අත්ථො.
133. ඉන්දනීලං මහානීලන්ති ඉන්දීවරපුප්ඵවණ්ණාභං මණි ඉන්දනීලමණි. තතො අධිකවණ්ණතා මහාමණි ඉන්දනීලමණයො ච මහානීලමණයො ච ජොතිරසමණිජාතිරඞ්ගමණයො ච එකතො සන්නිපාතෙත්වා රාසී කත්වා සුවණ්ණථූපෙ කඤ්චුකථූපං කත්වා අඡාදයුන්ති සම්බන්ධො.
144. පච්චෙකං බුද්ධසෙට්ඨස්සාති බුද්ධුත්තමස්ස පති එකං විසුං උපරිඡදනෙන ථූපං අකංසූති අත්ථො.
147. කුම්භණ්ඩා ගුය්හකා තථාති කුම්භමත්තානි අණ්ඩානි යෙසං දෙවානං තෙ කුම්භණ්ඩා, පටිච්ඡාදෙත්වා නිගුහිත්වා පටිච්ඡාදනතො ගරුළා ගුය්හකා නාම ජාතා, තෙ කුම්භණ්ඩා ගුය්හකාපි ථූපං අකංසූති අත්ථො.
151. අතිභොන්ති න තස්සාභාති තස්ස චෙතියස්ස පභං චන්දසූරියතාරකානං පභා න අතිභොන්ති, න අජ්ඣොත්ථරන්තීති අත්ථො.
158. අහම්පි කාරං කස්සාමීති තාදිනො ලොකනාථස්ස ථූපස්මිං අහම්පි කාරං පුඤ්ඤකිරියං කුසලකම්මං ධජපටාකපූජං කරිස්සාමීති අත්ථො.
උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.