2. වෙදනාක්ඛන්ධනිද්දෙසො

8. වෙදනාක්ඛන්ධනිද්දෙසාදීසු හෙට්ඨා වුත්තසදිසං පහාය අපුබ්බමෙව වණ්ණයිස්සාම. යා කාචි වෙදනාති චතුභූමිකවෙදනං පරියාදියති. සුඛා වෙදනාතිආදීනි අතීතාදිවසෙන නිද්දිට්ඨවෙදනං සභාවතො දස්සෙතුං වුත්තානි. තත්ථ සුඛා වෙදනා අත්ථි කායිකා, අත්ථි චෙතසිකා. තථා දුක්ඛා වෙදනා. අදුක්ඛමසුඛා පන චක්ඛාදයො පසාදකායෙ සන්ධාය පරියායෙන ‘අත්ථි කායිකා, අත්ථි චෙතසිකා’. තත්ථ සබ්බාපි කායිකා කාමාවචරා. තථා චෙතසිකා දුක්ඛා වෙදනා. චෙතසිකා සුඛා පන තෙභූමිකා. අදුක්ඛමසුඛා චතුභූමිකා. තස්සා සබ්බප්පකාරායපි සන්තතිවසෙන, ඛණාදිවසෙන ච අතීතාදිභාවො වෙදිතබ්බො.

තත්ථ සන්තතිවසෙන එකවීථිඑකජවනඑකසමාපත්තිපරියාපන්නා, එකවිධවිසයසමායොගප්පවත්තා ච පච්චුප්පන්නා. තතො පුබ්බෙ අතීතා, පච්ඡා අනාගතා. ඛණාදිවසෙන ඛණත්තයපරියාපන්නා පුබ්බන්තාපරන්තමජ්ඣගතා සකිච්චඤ්ච කුරුමානා වෙදනා පච්චුප්පන්නා. තතො පුබ්බෙ අතීතා, පච්ඡා අනාගතා. තත්ථ ඛණාදිවසෙන අතීතාදිභාවං සන්ධාය අයං නිද්දෙසො කතොති වෙදිතබ්බො.

11. ඔළාරිකසුඛුමනිද්දෙසෙ අකුසලා වෙදනාතිආදීනි ජාතිතො ඔළාරිකසුඛුමභාවං දස්සෙතුං වුත්තානි. දුක්ඛා වෙදනා ඔළාරිකාතිආදීනි සභාවතො. අසමාපන්නස්ස වෙදනාතිආදීනි පුග්ගලතො. සාසවාතිආදීනි ලොකියලොකුත්තරතො ඔළාරිකසුඛුමභාවං දස්සෙතුං වුත්තානි. තත්ථ අකුසලා තාව සදරථට්ඨෙන දුක්ඛවිපාකට්ඨෙන ච ඔළාරිකා. කුසලා නිද්දරථට්ඨෙන සුඛවිපාකට්ඨෙන ච සුඛුමා. අබ්‍යාකතා නිරුස්සාහට්ඨෙන අවිපාකට්ඨෙන ච සුඛුමා. කුසලාකුසලා සඋස්සාහට්ඨෙන සවිපාකට්ඨෙන ච ඔළාරිකා. අබ්‍යාකතා වුත්තනයෙනෙව සුඛුමා.

දුක්ඛා අසාතට්ඨෙන දුක්ඛට්ඨෙන ච ඔළාරිකා. සුඛා සාතට්ඨෙන සුඛට්ඨෙන ච සුඛුමා. අදුක්ඛමසුඛා සන්තට්ඨෙන පණීතට්ඨෙන ච සුඛුමා. සුඛදුක්ඛා ඛොභනට්ඨෙන ඵරණට්ඨෙන ච ඔළාරිකා. සුඛවෙදනාපි හි ඛොභෙති ඵරති. තථා දුක්ඛවෙදනාපි. සුඛඤ්හි උප්පජ්ජමානං සකලසරීරං ඛොභෙන්තං ආලුළෙන්තං අභිසන්දයමානං මද්දයමානං ඡාදයමානං සීතොදකඝටෙන ආසිඤ්චයමානං විය උප්පජ්ජති. දුක්ඛං උප්පජ්ජමානං තත්තඵාලං අන්තො පවෙසන්තං විය තිණුක්කාය බහි ඣාපයමානං විය උප්පජ්ජති. අදුක්ඛමසුඛා පන වුත්තනයෙනෙව සුඛුමා. අසමාපන්නස්ස වෙදනා නානාරම්මණෙ වික්ඛිත්තභාවතො ඔළාරිකා. සමාපන්නස්ස වෙදනා එකත්තනිමිත්තෙයෙව චරතීති සුඛුමා. සාසවා ආසවුප්පත්තිහෙතුතො ඔළාරිකා. ආසවචාරො නාම එකන්තඔළාරිකො. අනාසවා වුත්තවිපරියායෙන සුඛුමා.

තත්ථ එකො නෙව කුසලත්තිකෙ කොවිදො හොති, න වෙදනාත්තිකෙ. සො ‘කුසලත්තිකං රක්ඛාමී’ති වෙදනාත්තිකං භින්දති; ‘වෙදනාත්තිකං රක්ඛාමී’ති කුසලත්තිකං භින්දති. එකො ‘තිකං රක්ඛාමී’ති භූමන්තරං භින්දති. එකො න භින්දති. කථං? ‘‘සුඛදුක්ඛා වෙදනා ඔළාරිකා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා සුඛුමා’’ති හි වෙදනාත්තිකෙ වුත්තං. තං එකො පටික්ඛිපති – න සබ්බා අදුක්ඛමසුඛා සුඛුමා. සා හි කුසලාපි අත්ථි අකුසලාපි අබ්‍යාකතාපි. තත්ථ කුසලාකුසලා ඔළාරිකා, අබ්‍යාකතා සුඛුමා. කස්මා? කුසලත්තිකෙ පාළියං ආගතත්තාති. එවං කුසලත්තිකො රක්ඛිතො හොති, වෙදනාත්තිකො පන භින්නො.

කුසලාකුසලා වෙදනා ඔළාරිකා, අබ්‍යාකතා වෙදනා සුඛුමා’’ති යං පන කුසලත්තිකෙ වුත්තං, තං එකො පටික්ඛිපති – න සබ්බා අබ්‍යාකතා සුඛුමා. සා හි සුඛාපි අත්ථි දුක්ඛාපි අදුක්ඛමසුඛාපි. තත්ථ සුඛදුක්ඛා ඔළාරිකා, අදුක්ඛමසුඛා සුඛුමා. කස්මා? වෙදනාත්තිකෙ පාළියං ආගතත්තාති. එවං වෙදනාත්තිකො රක්ඛිතො හොති, කුසලත්තිකො පන භින්නො. කුසලත්තිකස්ස පන ආගතට්ඨානෙ වෙදනාත්තිකං අනොලොකෙත්වා වෙදනාත්තිකස්ස ආගතට්ඨානෙ කුසලත්තිකං අනොලොකෙත්වා කුසලාදීනං කුසලත්තිකලක්ඛණෙන, සුඛාදීනං වෙදනාත්තිකලක්ඛණෙන ඔළාරිකසුඛුමතං කථෙන්තො න භින්දති නාම.

යම්පි ‘‘කුසලාකුසලා වෙදනා ඔළාරිකා, අබ්‍යාකතා වෙදනා සුඛුමා’’ති කුසලත්තිකෙ වුත්තං, තත්ථෙකො ‘කුසලා ලොකුත්තරවෙදනාපි සමානා ඔළාරිකා නාම, විපාකා අන්තමසො ද්විපඤ්චවිඤ්ඤාණසහජාතාපි සමානා සුඛුමා නාම හොතී’ති වදති. සො එවරූපං සන්තං පණීතං ලොකුත්තරවෙදනං ඔළාරිකං නාම කරොන්තො, ද්විපඤ්චවිඤ්ඤාණසම්පයුත්තං අහෙතුකං හීනං ජළං වෙදනං සුඛුමං නාම කරොන්තො ‘තිකං රක්ඛිස්සාමී’ති භූමන්තරං භින්දති නාම. තත්ථ තත්ථ භූමියං කුසලං පන තංතංභූමිවිපාකෙනෙව සද්ධිං යොජෙත්වා කථෙන්තො න භින්දති නාම. තත්‍රායං නයො – කාමාවචරකුසලා හි ඔළාරිකා; කාමාවචරවිපාකා සුඛුමා. රූපාවචරාරූපාවචරලොකුත්තරකුසලා ඔළාරිකා; රූපාවචරාරූපාවචරලොකුත්තරවිපාකා සුඛුමාති. ඉමිනා නීහාරෙන කථෙන්තො න භින්දති නාම.

තිපිටකචූළනාගත්ථෙරො පනාහ – ‘‘අකුසලෙ ඔළාරිකසුඛුමතා නාම න උද්ධරිතබ්බා. තඤ්හි එකන්තඔළාරිකමෙව. ලොකුත්තරෙපි ඔළාරිකසුඛුමතා න උද්ධරිතබ්බා. තඤ්හි එකන්තසුඛුම’’න්ති. ඉමං කථං ආහරිත්වා තිපිටකචූළාභයත්ථෙරස්ස කථයිංසු – එවං ථෙරෙන කථිතන්ති. තිපිටකචූළාභයත්ථෙරො ආහ – ‘‘සම්මාසම්බුද්ධෙන අභිධම්මං පත්වා එකපදස්සාපි ද්වින්නම්පි පදානං ආගතට්ඨානෙ නයං දාතුං යුත්තට්ඨානෙ නයො අදින්නො නාම නත්ථි, නයං කාතුං යුත්තට්ඨානෙ නයො අකතො නාම නත්ථි. ඉධ පනෙකච්චො ‘ආචරියො අස්මී’ති විචරන්තො අකුසලෙ ඔළාරිකසුඛුමතං උද්ධරමානො කුක්කුච්චායති. සම්මාසම්බුද්ධෙන පන ලොකුත්තරෙපි ඔළාරිකසුඛුමතා උද්ධරිතා’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා ඉදං සුත්තං ආහරි – ‘‘තත්‍ර, භන්තෙ, යායං පටිපදා දුක්ඛා දන්ධාභිඤ්ඤා, අයං, භන්තෙ, පටිපදා උභයෙනෙව හීනා අක්ඛායති – දුක්ඛත්තා දන්ධත්තා චා’’ති (දී. නි. 3.152). එත්ථ හි චතස්සො පටිපදා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකා කථිතා.

තං තං වා පනාති එත්ථ න හෙට්ඨිමනයො ඔලොකෙතබ්බො. තංතංවාපනවසෙනෙව කථෙතබ්බං. දුවිධා හි අකුසලා – ලොභසහගතා දොසසහගතා ච. තත්ථ දොසසහගතා ඔළාරිකා, ලොභසහගතා සුඛුමා. දොසසහගතාපි දුවිධා – නියතා අනියතා ච. තත්ථ නියතා ඔළාරිකා, අනියතා සුඛුමා. නියතාපි කප්පට්ඨිතිකා ඔළාරිකා, නොකප්පට්ඨිතිකා සුඛුමා. කප්පට්ඨිතිකාපි අසඞ්ඛාරිකා ඔළාරිකා, සසඞ්ඛාරිකා සුඛුමා. ලොභසහගතාපි ද්විධා – දිට්ඨිසම්පයුත්තා දිට්ඨිවිප්පයුත්තා ච. තත්ථ දිට්ඨිසම්පයුත්තා ඔළාරිකා, දිට්ඨිවිප්පයුත්තා සුඛුමා. දිට්ඨිසම්පයුත්තාපි නියතා ඔළාරිකා, අනියතා සුඛුමා. සාපි අසඞ්ඛාරිකා ඔළාරිකා, සසඞ්ඛාරිකා සුඛුමා.

සඞ්ඛෙපතො අකුසලං පත්වා යා විපාකං බහුං දෙති සා ඔළාරිකා, යා අප්පං සා සුඛුමා. කුසලං පත්වා පන අප්පවිපාකා ඔළාරිකා, බහුවිපාකා සුඛුමා. චතුබ්බිධෙ කුසලෙ කාමාවචරකුසලා ඔළාරිකා, රූපාවචරකුසලා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, අරූපාවචරකුසලා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, ලොකුත්තරකුසලා සුඛුමා. අයං තාව භූමීසු අභෙදතො නයො.

භෙදතො පන කාමාවචරා දානසීලභාවනාමයවසෙන තිවිධා. තත්ථ දානමයා ඔළාරිකා, සීලමයා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, භාවනාමයා සුඛුමා. සාපි දුහෙතුකා තිහෙතුකාති දුවිධා. තත්ථ දුහෙතුකා ඔළාරිකා, තිහෙතුකා සුඛුමා. තිහෙතුකාපි සසඞ්ඛාරිකඅසඞ්ඛාරිකභෙදතො දුවිධා. තත්ථ සසඞ්ඛාරිකා ඔළාරිකා, අසඞ්ඛාරිකා සුඛුමා. රූපාවචරෙ පඨමජ්ඣානකුසලවෙදනා ඔළාරිකා, දුතියජ්ඣානකුසලවෙදනා සුඛුමා…පෙ… චතුත්ථජ්ඣානකුසලවෙදනා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, ආකාසානඤ්චායතනකුසලවෙදනා සුඛුමා ආකාසානඤ්චායතනකුසලවෙදනා ඔළාරිකා…පෙ…. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනකුසලවෙදනා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, විපස්සනාසහජාතා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, සොතාපත්තිමග්ගසහජාතා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා…පෙ… අරහත්තමග්ගසහජාතා සුඛුමා.

චතුබ්බිධෙ විපාකෙ කාමාවචරවිපාකවෙදනා ඔළාරිකා, රූපාවචරවිපාකවෙදනා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා…පෙ… ලොකුත්තරවිපාකවෙදනා සුඛුමා. එවං තාව අභෙදතො.

භෙදතො පන කාමාවචරවිපාකා අත්ථි අහෙතුකා, අත්ථි සහෙතුකා. සහෙතුකාපි අත්ථි දුහෙතුකා, අත්ථි තිහෙතුකා. තත්ථ අහෙතුකා ඔළාරිකා, සහෙතුකා සුඛුමා. සාපි දුහෙතුකා ඔළාරිකා, තිහෙතුකා සුඛුමා. තත්ථාපි සසඞ්ඛාරිකා ඔළාරිකා, අසඞ්ඛාරිකා සුඛුමා. පඨමජ්ඣානවිපාකා ඔළාරිකා, දුතියජ්ඣානවිපාකා සුඛුමා…පෙ… චතුත්ථජ්ඣානවිපාකා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, ආකාසානඤ්චායතනවිපාකා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනවිපාකා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, සොතාපත්තිඵලවෙදනා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, සකදාගාමි…පෙ… අරහත්තඵලවෙදනා සුඛුමා.

තීසු කිරියාසු කාමාවචරකිරියවෙදනා ඔළාරිකා, රූපාවචරකිරියවෙදනා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, අරූපාවචරකිරියවෙදනා සුඛුමා. එවං තාව අභෙදතො. භෙදතො පන අහෙතුකාදිවසෙන භින්නාය කාමාවචරකිරියාය අහෙතුකකිරියවෙදනා ඔළාරිකා, සහෙතුකා සුඛුමා. සාපි දුහෙතුකා ඔළාරිකා, තිහෙතුකා සුඛුමා. තත්ථාපි සසඞ්ඛාරිකා ඔළාරිකා, අසඞ්ඛාරිකා සුඛුමා. පඨමජ්ඣානෙ කිරියවෙදනා ඔළාරිකා, දුතියජ්ඣානෙ සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, තතියෙ…පෙ… චතුත්ථෙ සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, ආකාසානඤ්චායතනකිරියවෙදනා සුඛුමා. සාපි ඔළාරිකා, විඤ්ඤාණඤ්චා…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනකිරියවෙදනා සුඛුමා. යා ඔළාරිකා සා හීනා. යා සුඛුමා සා පණීතා.

13. දූරදුකනිද්දෙසෙ අකුසලවෙදනා විසභාගට්ඨෙන විසංසට්ඨෙන ච කුසලාබ්‍යාකතාහි දූරෙ. ඉමිනා නයෙන සබ්බපදෙසු දූරතා වෙදිතබ්බා. සචෙපි හි අකුසලාදිවෙදනාසමඞ්ගිනො දුක්ඛාදිවෙදනාසමඞ්ගිනො ච තයො තයො ජනා එකමඤ්චෙ නිසින්නා හොන්ති, තෙසම්පි තා වෙදනා විසභාගට්ඨෙන විසංසට්ඨෙන ච දූරෙයෙව නාම. සමාපන්නවෙදනාදිසමඞ්ගීසුපි එසෙව නයො. අකුසලා පන අකුසලාය සභාගට්ඨෙන සරික්ඛට්ඨෙන ච සන්තිකෙ නාම. ඉමිනා නයෙන සබ්බපදෙසු සන්තිකතා වෙදිතබ්බා. සචෙපි හි අකුසලාදිවෙදනාසමඞ්ගීසු තීසු ජනෙසු එකො කාමභවෙ, එකො රූපභවෙ, එකො අරූපභවෙ, තෙසම්පි තා වෙදනා සභාගට්ඨෙන සරික්ඛට්ඨෙන ච සන්තිකෙයෙව නාම. කුසලාදිවෙදනාසමඞ්ගීසුපි එසෙව නයො.

තං තං වා පනාති එත්ථ හෙට්ඨිමනයං අනොලොකෙත්වා තං තං වාපනවසෙනෙව කථෙතබ්බං. කථෙන්තෙන ච න දූරතො සන්තිකං උද්ධරිතබ්බං, සන්තිකතො පන දූරං උද්ධරිතබ්බං. දුවිධා හි අකුසලා – ලොභසහගතා දොසසහගතා ච. තත්ථ ලොභසහගතා ලොභසහගතාය සන්තිකෙ නාම, දොසසහගතාය දූරෙ නාම. දොසසහගතා දොසසහගතාය සන්තිකෙ නාම, ලොභසහගතාය දූරෙ නාම. දොසසහගතාපි නියතා නියතාය සන්තිකෙ නාමාති. එවං අනියතා. කප්පට්ඨිතිකඅසඞ්ඛාරිකසසඞ්ඛාරිකභෙදං ලොභසහගතාදීසු ච දිට්ඨිසම්පයුත්තාදිභෙදං සබ්බං ඔළාරිකදුකනිද්දෙසෙ විත්ථාරිතවසෙන අනුගන්ත්වා එකෙකකොට්ඨාසවෙදනා තංතංකොට්ඨාසවෙදනාය එව සන්තිකෙ, ඉතරා ඉතරාය දූරෙති වෙදිතබ්බාති.

අයං වෙදනාක්ඛන්ධනිද්දෙසො.