2. සංසන්දනබ්‍රහ්මචරියවණ්ණනා
273. ඉදානි යදි අඤ්ඤත්ථ භාවිතෙන මග්ගෙන අඤ්ඤත්ථ ඵලසච්ඡිකිරියා හොති, සොතාපන්නාදීනම්පි සියාති එතමත්ථං දස්සෙතුං පුන අනාගාමීතිආදීනං සංසන්දනපුච්ඡා සකවාදිස්ස. තත්ථ අනාගාමිස්ස ඵලසච්ඡිකිරියාය පටිඤ්ඤා, සෙසානං ඵලසච්ඡිකිරියාය පටික්ඛෙපො පරවාදිස්ස. ඉධ භාවිතමග්ගො හි අනාගාමී ඉධවිහායනිට්ඨො නාම හොති. සො ඉධ අනාගාමිමග්ගං භාවෙත්වා ‘‘ඔපපාතිකො තත්ථපරිනිබ්බායී’’ති වචනතො ‘‘පුන මග්ගභාවනං විනා උපපත්තිවසෙනෙව අරහත්තඵලං සච්ඡිකරොතී’’ති තස්ස ලද්ධි. සොතාපන්නසකදාගාමිනො පන තත්ථ මග්ගං භාවෙත්වා තත්‍රුපපත්තිකා නාම හොන්තීති තෙසං ඉධාගමනඤ්ඤෙව නත්ථි. ඉති සො අනාගාමිස්ස ඵලසච්ඡිකිරියං පුට්ඨො පටිජානාති. ඉතරෙසං පටික්ඛිපති.
අනාගාමී පුග්ගලො තත්ථ භාවිතෙන මග්ගෙනාති පඤ්හෙ ‘‘අනාගාමිනො තත්ථ මග්ගභාවනාව නත්ථී’’ති ලද්ධියා පටික්ඛිපති. මග්ගො ච භාවීයති, න ච කිලෙසා පහීයන්තීති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, රූපාවචරමග්ගං සන්ධාය පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. රූපාවචරමග්ගෙන හි සො ඉධවිහායනිට්ඨො නාම ජාතො.
අනාගාමී පුග්ගලො කතකරණීයොති පඤ්හෙ ‘‘ඔපපාතිකො තත්ථපරිනිබ්බායී’’ති වචනතො උපපත්තියාවස්ස කතකරණීයාදිභාවං සන්ධාය පටිජානාති. අරහාති පඤ්හෙ ඉධපරිනිබ්බායිනො අරහතො වසෙනෙව පටික්ඛිපති. පුන පුට්ඨො තත්ථපරිනිබ්බායිනො වසෙන පටිජානාති.
අත්ථි අරහතො පුනබ්භවොතිආදීසුපි තත්ථපරිනිබ්බායී ඉධපරිනිබ්බායීනං වසෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. අප්පටිවිද්ධාකුප්පොව තත්ථපරිනිබ්බායතීති පුට්ඨො ඉධෙව භාවිතෙන මග්ගෙන තස්ස අකුප්පපටිවෙධං ඉච්ඡන්තො පටික්ඛිපති.
යථා මිගොති පඨමං උදාහරණං පරවාදිස්ස, දුතියං සකවාදිස්ස. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.
බ්‍රහ්මචරියකථා නිට්ඨිතා.