9. අපරිනිප්ඵන්නකථාවණ්ණනා

917-918. ඉදානි අපරිනිප්ඵන්නකථා නාම හොති. තත්ථ –

‘‘දුක්ඛමෙව හි සම්භොති, දුක්ඛං තිට්ඨති වෙති ච;

නාඤ්ඤත්‍ර දුක්ඛා සම්භොති, නාඤ්ඤං දුක්ඛා නිරුජ්ඣතී’’ති. (සං. නි. 1.171) –

වචනං නිස්සාය දුක්ඛඤ්ඤෙව පරිනිප්ඵන්නං, සෙසා ඛන්ධායතනධාතුඉන්ද්‍රියධම්මා අපරිනිප්ඵන්නාති යෙසං ලද්ධි, සෙය්‍යථාපි එකච්චානං උත්තරපථකානඤ්චෙව හෙතුවාදානඤ්ච; තෙ සන්ධාය රූපං අපරිනිප්ඵන්නන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං ‘‘සචෙ රූපං අපරිනිප්ඵන්නං, න අනිච්චාදිසභාවං සියා’’ති චොදෙතුං රූපං න අනිච්චන්තිආදිමාහ. ඉතරො තථාරූපං රූපං අපස්සන්තො පටික්ඛිපති. සකවාදී නනු රූපං අනිච්චන්තිආදි වචනෙන තස්ස එකං ලද්ධිං පටිසෙධෙත්වා දුතියං පුච්ඡන්තො දුක්ඛඤ්ඤෙව පරිනිප්ඵන්නන්තිආදිමාහ. අථස්ස තම්පි ලද්ධිං පටිසෙධෙතුං න යදනිච්චන්තිආදිමාහ. තත්‍රායං අධිප්පායො – න කෙවලඤ්හි පඨමසච්චමෙව දුක්ඛං. යං පන කිඤ්චි අනිච්චං, තං දුක්ඛමෙව. රූපඤ්ච අනිච්චං, තස්මා තම්පි පරිනිප්ඵන්නං. ඉති යං ත්වං වදෙසි ‘‘රූපං අපරිනිප්ඵන්නං, දුක්ඛඤ්ඤෙව පරිනිප්ඵන්න’’න්ති, තං නො වත රෙ වත්තබ්බෙ ‘‘දුක්ඛඤ්ඤෙව පරිනිප්ඵන්න’’න්ති. වෙදනාදිමූලිකාදීසුපි යොජනාසු එසෙව නයො. ධම්මායතනධම්මධාතූසු පන ඨපෙත්වා නිබ්බානං සෙසධම්මානං වසෙන අනිච්චතා වෙදිතබ්බා. ඉන්ද්‍රියානි අනිච්චානෙවාති.

අපරිනිප්ඵන්නකථාවණ්ණනා.

තෙවීසතිමො වග්ගො.

නිගමනකථා

එත්තාවතා ච –

පණ්ණාසකෙහි චතූහි, තීහි වග්ගෙහි චෙව ච;

සඞ්ගහෙත්වා කථා සබ්බා, ඌනතිසතභෙදනා.

කථාවත්ථුප්පකරණං, කථාමග්ගෙසු කොවිදො;

යං ජිනො දෙසයි තස්ස, නිට්ඨිතා අත්ථවණ්ණනා.

ඉමං තෙරසමත්තෙහි, භාණවාරෙහි තන්තියා;

චිරට්ඨිතත්ථං ධම්මස්ස, සඞ්ඛරොන්තෙන යං මයා.

යං පත්තං කුසලං තෙන, ලොකොයං සනරාමරො;

ධම්මරාජස්ස සද්ධම්ම-රසමෙවාධිගච්ඡතූති.

කථාවත්ථු-අට්ඨකථා නිට්ඨිතා.

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

අභිධම්මපිටකෙ