4. විමුච්චමානකථාවණ්ණනා

366. ඉදානි විමුච්චමානකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං ‘‘ඣානෙන වික්ඛම්භනවිමුත්තියා විමුත්තං, මග්ගක්ඛණෙ සමුච්ඡෙදවිමුත්තියා විමුච්චමානං නාම හොතී’’ති ලද්ධි, තෙ සන්ධාය විමුත්තං විමුච්චමානන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස.

පුන එකදෙසන්ති පුච්ඡා සකවාදිස්ස. තත්ථ එකදෙසන්ති භාවනපුංසකං. යථා විමුත්තං, එකදෙසෙන වා එකදෙසෙ වා අවිමුත්තං හොති කිං එවං එකදෙසං විමුත්තං, එකදෙසං අවිමුත්තන්ති පුච්ඡති. කිං කාරණා එවං පුච්ඡතීති? ‘‘විමුත්තං විමුච්චමාන’’න්ති විප්පකතභාවෙන වුත්තත්තා. යථා හි කරියමානා කටාදයො විප්පකතත්තා එකදෙසෙන කතා එකදෙසෙන අකතා හොන්ති, තථා ඉදම්පි එකදෙසං විමුත්තං එකදෙසං අවිමුත්තන්ති ආපජ්ජති. තතො පරවාදී කටාදීනං විය චිත්තස්ස එකදෙසාභාවා පඨමපඤ්හෙ පටික්ඛිපිත්වා දුතියෙ විමුච්චමානස්ස අපරිනිට්ඨිතවිමුත්තිතාය පටිජානාති. ලොකියජ්ඣානක්ඛණං වා සන්ධාය පටික්ඛිපති. න හි තං තදා සමුච්ඡෙදවිමුත්තියා විමුච්චමානං. ලොකුත්තරජ්ඣානක්ඛණං සන්ධාය පටිජානාති. තඤ්හි තදා සමුච්ඡෙදවිමුත්තියා විමුත්තෙකදෙසෙන විමුච්චමානන්තිස්ස ලද්ධි. තතො සකවාදී ‘‘යදි තෙ එකමෙව චිත්තං එකදෙසං විමුත්තං එකදෙසං අවිමුත්තං, එවං සන්තෙ යො එකෙනෙව චිත්තෙන සොතාපන්නො හොති, සොපි තෙ එකදෙසං සොතාපන්නො, එකදෙසං න සොතාපන්නො ආපජ්ජතී’’ති චොදනත්ථං එකදෙසං සොතාපන්නොතිආදිමාහ. ඉතරො තං විධානං අපස්සන්තො පටික්ඛිපති. සෙසවාරෙසුපි එසෙව නයො.

උප්පාදක්ඛණපඤ්හෙ යදි එකමෙව චිත්තං විමුත්තඤ්ච විමුච්චමානඤ්ච, එකස්මිං ඛණෙ විමුත්තං එකස්මිං විමුච්චමානං ආපජ්ජති. කිං තෙ එවරූපං චිත්තන්ති අත්ථො.

367. සුත්තසාධනෙ පඨමසුත්තං පරවාදිස්ස. තත්‍රාස්සායමධිප්පායො – විමුච්චතීති විප්පකතනිද්දෙසො. තස්මා යං තස්ස යොගිනො එවං ජානතො එවං පස්සතො එතෙහි ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති, තං විමුච්චමානං නාම හොතීති. දුතියසුත්තං සකවාදිස්ස. තත්‍රාස්සායමධිප්පායො – යදි තෙ විමුච්චතීති වචනතො විමුත්තං විමුච්චමානං, ඉධ විමුච්චතීති වචනාභාවතො විමුත්තමෙව සියා, න විමුච්චමානන්ති.

ඉදානි ‘‘යථා තෙ විප්පකතවිමුත්තිතාය විමුච්චමානං, කිං එවං විප්පකතරාගාදිතාය රජ්ජමානාදීනිපි අත්ථී’’ති චොදනත්ථං පුන අත්ථි චිත්තන්තිආදි ආරද්ධං. පරවාදිනාපි තථාරූපං චිත්තං අපස්සන්තෙන සබ්බං පටික්ඛිත්තං. අථ නං සකවාදී ‘‘ද්වෙයෙව කොටියො, තතියා නත්ථී’’ති අනුබොධෙන්තො නනු රත්තඤ්චෙව අරත්තඤ්චාතිආදිමාහ. තස්සත්ථො – නනු භද්‍රමුඛ, රාගසම්පයුත්තං චිත්තං රත්තං විප්පයුත්තං අරත්තන්ති ද්වෙව කොටියො, රජ්ජමානං නාම තතියා කොටි නත්ථීති? දුට්ඨාදීසුපි එසෙව නයො. අථ නං ආමන්තාති පටිජානිත්වා ඨිතං. විමුත්තිපක්ඛෙපි ද්වෙයෙව කොටියො දස්සෙතුං හඤ්චි රත්තඤ්චෙවාතිආදිමාහ. තස්සත්ථො – යදි එතා ද්වෙ කොටියො සම්පටිච්ඡසි, අවිමුත්තඤ්චෙව විමුත්තඤ්චා ති ඉමාපි සම්පටිච්ඡ. කිලෙසසම්පයුත්තඤ්හි චිත්තං අවිමුත්තං, විප්පයුත්තං විමුත්තං. විමුච්චමානං නාමාති පරමත්ථතො තතියා කොටි නත්ථීති.

විමුච්චමානකථාවණ්ණනා.