14. චුද්දසමනයො විප්පයුත්තෙනසඞ්ගහිතාසඞ්ගහිතපදවණ්ණනා

456. ඉදානි විප්පයුත්තෙනසඞ්ගහිතාසඞ්ගහිතපදං භාජෙතුං රූපක්ඛන්ධෙනාතිආදි ආරද්ධං. තත්ථ යෙසං පදානං විප්පයොගො න රුහති, තානි ඉමස්මිං වාරෙ න ගහිතානි. කානි පන තානීති? ධම්මායතනාදීනි. ධම්මායතනස්ස හි ඛන්ධාදීසු එකෙනාපි විප්පයොගො න රුහති. ධම්මධාතුආදීසුපි එසෙව නයො. තෙසං ඉදමුද්දානං –

‘‘ධම්මායතනං ධම්මධාතු, ජීවිතින්ද්‍රියමෙව ච;

නාමරූපපදඤ්චෙව, සළායතනමෙව ච.

‘‘ජාතිආදිත්තයං එකං, පදං වීසතිමෙ තිකෙ;

තිකාවසානිකං එකං, සත්ත චූළන්තරෙ පදා.

‘‘දසෙව ගොච්ඡකෙ හොන්ති, මහන්තරම්හි චුද්දස;

ඡ පදානි තතො උද්ධං සබ්බානිපි සමාසතො;

පදානි ච න ලබ්භන්ති, චත්තාලීසඤ්ච සත්ත චා’’ති.

පරියොසානෙ ච – ධම්මායතනං ධම්මධාතූති ගාථාපි ඉමමෙවත්ථං දීපෙතුං වුත්තා. ඉමානි පන ඨපෙත්වා සෙසානි සබ්බානිපි ලබ්භන්ති. තෙසු ඛන්ධාදිවිභාගො වුත්තනයානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බොති.

විප්පයුත්තෙනසඞ්ගහිතාසඞ්ගහිතපදවණ්ණනා.

නිගමනකථා

එත්තාවතා ච –

ධාතුප්පභෙදකුසලො, යං ධාතුකථං තථාගතො ආහ;

තස්සා නයමුඛභෙද-ප්පකාසනං නිට්ඨිතං හොති.

ඉමිනා නයමුඛභෙද-ප්පකාසනෙන හි විභාවිනා සක්කා;

ඤාතුං සබ්බෙපි නයා, සඞ්ඛෙපකථාව ඉති වුත්තා.

එකෙකස්ස පන සචෙ, පදස්ස විත්ථාරමෙව භාසෙය්‍යං;

වචනඤ්ච අතිවිය බහුං, භවෙය්‍ය අත්ථො ච අවිසෙසො.

ඉති ඌනභාණවාරද්වයාය, යං තන්තියා මයා එතං;

කුරුනා පත්තං පුඤ්ඤං, සුඛාය තං හොතු ලොකස්සාති.

ධාතුකථා-අට්ඨකථා නිට්ඨිතා.

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

අභිධම්මපිටකෙ