1. සමාධිභාවනාසුත්තවණ්ණනා

41. පඤ්චමස්ස පඨමෙ ඤාණදස්සනප්පටිලාභායාති දිබ්බචක්ඛුඤාණදස්සනස්ස පටිලාභාය. දිවාසඤ්ඤං අධිට්ඨාතීති දිවාති එවං සඤ්ඤං අධිට්ඨාති. යථා දිවා තථා රත්තින්ති යථා දිවා ආලොකසඤ්ඤා මනසි කතා, තථෙව තං රත්තිම්පි මනසි කරොති. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. සප්පභාසන්ති දිබ්බචක්ඛුඤාණොභාසෙන සහොභාසං. කිඤ්චාපි ආලොකසදිසං කතං, අත්ථො පනෙත්ථ න එවං සල්ලක්ඛෙතබ්බො. දිබ්බචක්ඛුඤාණාලොකො හි ඉධාධිප්පෙතො.

විදිතාති පාකටා හුත්වා. කථං පන වෙදනා විදිතා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්තීති? ඉධ භික්ඛු වත්ථුං පරිග්ගණ්හාති, ආරම්මණං පරිග්ගණ්හාති. තස්ස පරිග්ගහිතවත්ථාරම්මණතාය තා වෙදනා ‘‘එවං උප්පජ්ජිත්වා එවං ඨත්වා එවං නිරුජ්ඣන්තී’’ති විදිතා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා තිට්ඨන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති නාම. සඤ්ඤාවිතක්කෙසුපි එසෙව නයො.

උදයබ්බයානුපස්සීති උදයඤ්ච වයඤ්ච පස්සන්තො. ඉති රූපන්ති එවං රූපං එත්තකං රූපං න ඉතො පරං රූපං අත්ථීති. ඉති රූපස්ස සමුදයොති එවං රූපස්ස උප්පාදො. අත්ථඞ්ගමොති පන භෙදො අධිප්පෙතො. වෙදනාදීසුපි එසෙව නයො. ඉදඤ්ච පන මෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතන්ති, භික්ඛවෙ, යං මයා එතං පුණ්ණකපඤ්හෙ ‘‘සඞ්ඛාය ලොකස්මි’’න්තිආදි භාසිතං, තං ඉදං ඵලසමාපත්තිං සන්ධාය භාසිතන්ති අත්ථො.

තත්ථ සඞ්ඛායාති ඤාණෙන ජානිත්වා. ලොකස්මින්ති සත්තලොකෙ. පරොපරානීති උච්චාවචානි උත්තමාධමානි. ඉඤ්ජිතන්ති චලිතං. නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙති ලොකස්මිං කත්ථචි එකක්ඛන්ධෙපි එකායතනෙපි එකධාතුයාපි එකාරම්මණෙපි නත්ථි. සන්තොති පච්චනීකකිලෙසවූපසමෙන සන්තො. විධූමොති කොධධූමෙන විගතධූමො. එවමෙත්ථ සුත්තන්තෙ මග්ගෙකග්ගතම්පි කථෙත්වා ගාථාය ඵලසමාපත්තියෙව කථිතාති.