2. දුතියඋරුවෙලසුත්තවණ්ණනා

22. දුතියෙ සම්බහුලාති බහුකා. බ්‍රාහ්මණාති හුහුක්කජාතිකෙන බ්‍රාහ්මණෙන සද්ධිං ආගතා බ්‍රාහ්මණා. ජිණ්ණාති ජරාජිණ්ණා. වුඩ්ඪාති වයොවුද්ධා. මහල්ලකාති ජාතිමහල්ලකා. අද්ධගතාති තයො වයෙ අද්ධෙ අතික්කන්තා. සුතමෙතන්ති අම්හෙහි සුතං එතං. තයිදං භො, ගොතම, තථෙවාති භො, ගොතම, එතං අම්හෙහි සුතකාරණං තථා එව. තයිදං භො, ගොතම, න සම්පන්නමෙවාති තං එතං අභිවාදනාදිඅකරණං අනනුච්ඡවිකමෙව.

අකාලවාදීතිආදීසු අකාලෙ වදතීති අකාලවාදී. අසභාවං වදතීති අභූතවාදී. අනත්ථං වදති, නො අත්ථන්ති අනත්ථවාදී. අධම්මං වදති, නො ධම්මන්ති අධම්මවාදී. අවිනයං වදති, නො විනයන්ති අවිනයවාදී. අනිධානවතිං වාචං භාසිතාති න හදයෙ නිධෙතබ්බයුත්තකං වාචං භාසිතා. අකාලෙනාති කථෙතුං අයුත්තකාලෙන. අනපදෙසන්ති අපදෙසරහිතං, සාපදෙසං සකාරණං කත්වා න කථෙති. අපරියන්තවතින්ති පරියන්තරහිතං, න පරිච්ඡෙදං දස්සෙත්වා කථෙති. අනත්ථසංහිතන්ති න ලොකියලොකුත්තරඅත්ථනිස්සිතං කත්වා කථෙති. බාලො ථෙරොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතීති අන්ධබාලො ථෙරොති සඞ්ඛං ගච්ඡති.

කාලවාදීතිආදීනි වුත්තපටිපක්ඛවසෙන වෙදිතබ්බානි. පණ්ඩිතො ථෙරොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතීති පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතත්තා පණ්ඩිතො, ථිරභාවප්පත්තියා ථෙරොති සඞ්ඛං ගච්ඡති.

බහුස්සුතො හොතීති බහුං අස්ස සුතං හොති, නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං පාළිඅනුසන්ධිපුබ්බාපරවසෙන උග්ගහිතං හොතීති අත්ථො. සුතධරොති සුතස්ස ආධාරභූතො. යස්ස හි ඉතො ගහිතං ඉතො පලායති, ඡිද්දඝටෙ උදකං විය න තිට්ඨති, පරිසමජ්ඣෙ එකසුත්තං වා ජාතකං වා කථෙතුං වා වාචෙතුං වා න සක්කොති, අයං න සුතධරො නාම. යස්ස පන උග්ගහිතං බුද්ධවචනං උග්ගහිතකාලසදිසමෙව හොති, දසපි වීසතිපි වස්සානි සජ්ඣායං අකරොන්තස්ස නෙව නස්සති, අයං සුතධරො නාම. සුතසන්නිචයොති සුතස්ස සන්නිචයභූතො. යස්ස හි සුතං හදයමඤ්ජූසාය සන්නිචිතං සිලාය ලෙඛා විය සුවණ්ණපත්තෙ පක්ඛිත්තසීහවසා විය ච තිට්ඨති, අයං සුතසන්නිචයො නාම. ධාතාති ධාතා පගුණා. එකච්චස්ස හි උග්ගහිතබුද්ධවචනං ධාතං පගුණං නිච්චලිකං න හොති, ‘‘අසුකං සුත්තං වා ජාතකං වා කථෙහී’’ති වුත්තෙ ‘‘සජ්ඣායිත්වා සංසන්දිත්වා සමනුග්ගාහිත්වා ජානිස්සාමී’’ති වදති. එකච්චස්ස ධාතං පගුණං භවඞ්ගසොතසදිසං හොති, ‘‘අසුකං සුත්තං වා ජාතකං වා කථෙහී’’ති වුත්තෙ උද්ධරිත්වා තමෙව කථෙති. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ධාතා’’ති. වචසා පරිචිතාති සුත්තදසක-වග්ගදසකපණ්ණාසදසකවසෙන වාචාය සජ්ඣායිතා. මනසානුපෙක්ඛිතාති චිත්තෙන අනුපෙක්ඛිතා. යස්ස වාචාය සජ්ඣායිතං බුද්ධවචනං මනසා චින්තෙන්තස්ස තත්ථ තත්ථ පාකටං හොති, මහාදීපං ජාලෙත්වා ඨිතස්ස රූපගතං විය පඤ්ඤායති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධාති අත්ථතො ච කාරණතො ච පඤ්ඤාය සුප්පටිවිද්ධා.

ආභිචෙතසිකානන්ති අභිචෙතොති අභික්කන්තං විසුද්ධං චිත්තං වුච්චති, අධිචිත්තං වා, අභිචෙතසි ජාතානි ආභිචෙතසිකානි, අභිචෙතොසන්නිස්සිතානීති වා ආභිචෙතසිකානි. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානන්ති දිට්ඨධම්මෙ සුඛවිහාරානං. දිට්ඨධම්මොති පච්චක්ඛො අත්තභාවො වුච්චති, තත්ථ සුඛවිහාරභූතානන්ති අත්ථො. රූපාවචරජ්ඣානානමෙතං අධිවචනං. තානි හි අප්පෙත්වා නිසින්නා ඣායිනො ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ අසංකිලිට්ඨනෙක්ඛම්මසුඛං වින්දන්ති, තස්මා ‘‘දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානී’’ති වුච්චති. නිකාමලාභීති නිකාමෙන ලාභී, අත්තනො ඉච්ඡාවසෙන ලාභී, ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ සමාපජ්ජිතුං සමත්ථොති වුත්තං හොති. අකිච්ඡලාභීති සුඛෙනෙව පච්චනීකධම්මෙ වික්ඛම්භෙත්වා සමාපජ්ජිතුං සමත්ථොති වුත්තං හොති. අකසිරලාභීති අකසිරානං ලාභී විපුලානං, යථාපරිච්ඡෙදෙන වුට්ඨාතුං සමත්ථොති වුත්තං හොති. එකච්චො හි ලාභීයෙව හොති, න පන ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ සක්කොති සමාපජ්ජිතුං. එකච්චො සක්කොති තථාසමාපජ්ජිතුං, පාරිපන්ථිකෙ ච පන කිච්ඡෙන වික්ඛම්භෙති. එකච්චො තථා ච සමාපජ්ජති, පාරිපන්ථිකෙ ච අකිච්ඡෙනෙව වික්ඛම්භෙති, න සක්කොති නාළිකයන්තං විය යථාපරිච්ඡෙදෙයෙව වුට්ඨාතුං. යස්ස පන අයං තිවිධාපි සම්පදා අත්ථි, සො ‘‘අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති වුච්චති. ආසවානං ඛයාතිආදීනි වුත්තත්ථානෙව. එවමිධ සීලම්පි බාහුසච්චම්පි ඛීණාසවස්සෙව සීලං බාහුසච්චඤ්ච, ඣානානිපි ඛීණාසවස්සෙව වළඤ්ජනකජ්ඣානානි කථිතානි. ‘‘ආසවානං ඛයා’’තිආදීහි පන අරහත්තං කථිතං. ඵලෙන චෙත්ථ මග්ගකිච්චං පකාසිතන්ති වෙදිතබ්බං.

උද්ධතෙනාති උද්ධච්චසහගතෙන. සම්ඵන්ති පලාපකථං. අසමාහිතසඞ්කප්පොති අට්ඨපිතසඞ්කප්පො. මගොති මගසදිසො. ආරාති දූරෙ. ථාවරෙය්‍යම්හාති ථාවරභාවතො. පාපදිට්ඨීති ලාමකදිට්ඨි. අනාදරොති ආදරරහිතො. සුතවාති සුතෙන උපගතො. පටිභානවාති දුවිධෙන පටිභානෙන සමන්නාගතො. පඤ්ඤායත්ථං විපස්සතීති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය චතුන්නං සච්චානං අත්ථං විනිවිජ්ඣිත්වා පස්සති. පාරගූ සබ්බධම්මානන්ති සබ්බෙසං ඛන්ධාදිධම්මානං පාරං ගතො, අභිඤ්ඤාපාරගූ, පරිඤ්ඤාපාරගූ, පහානපාරගූ, භාවනාපාරගූ, සච්ඡිකිරියාපාරගූ, සමාපත්තිපාරගූති එවං ඡබ්බිධෙන පාරගමනෙන සබ්බධම්මානං පාරං පරියොසානං ගතො. අඛිලොති රාගඛිලාදිවිරහිතො. පටිභානවාති දුවිධෙනෙව පටිභානෙන සමන්නාගතො. බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලීති සකලබ්‍රහ්මචරියො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.