4. සරභසුත්තවණ්ණනා

65. චතුත්ථෙ රාජගහෙති එවංනාමකෙ නගරෙ. ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙති ගිජ්ඣසදිසානිස්ස කූටානි, ගිජ්ඣා වා තස්ස කූටෙසු වසන්තීති ගිජ්ඣකූටො, තස්මිං ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. එතෙනස්ස රාජගහං ගොචරගාමං කත්වා විහරන්තස්ස වසනට්ඨානං දස්සිතං. ගිජ්ඣකූටස්මිඤ්හි තථාගතං උද්දිස්ස විහාරො කාරිතො, ගිජ්ඣකූටවිහාරොත්වෙවස්ස නාමං. තත්ථායං තස්මිං සමයෙ විහරතීති. සරභො නාම පරිබ්බාජකො අචිරපක්කන්තො හොතීති සරභොති එවංනාමකො පරිබ්බාජකො ඉමස්මිං සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව පක්කන්තො හොති, අධුනා විබ්භන්තොති අත්ථො. සම්මාසම්බුද්ධෙ හි ලොකෙ උප්පන්නෙ තිත්ථියා නට්ඨලාභසක්කාරා අහෙසුං, තිණ්ණං රතනානං මහාලාභසක්කාරො උප්පජ්ජි. යථාහ –

‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. අඤ්ඤතිත්ථියා පන පරිබ්බාජකා අසක්කතා හොන්ති අගරුකතා අමානිතා අපූජිතා න ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’’න්ති (උදා.14; සං.නි.1.2.70).

තෙ එවං පරිහීනලාභසක්කාරා පඤ්චසතමත්තා එකස්මිං පරිබ්බාජකාරාමෙ සන්නිපතිත්වා සම්මන්තයිංසු – ‘‘භො, මයං සමණස්ස ගොතමස්ස උප්පන්නකාලතො පට්ඨාය හතලාභසක්කාරා ජාතා, සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකානඤ්චස්ස එකං අවණ්ණං උපධාරෙථ, අවණ්ණං පත්ථරිත්වා එතස්ස සාසනං ගරහිත්වා අම්හාකං ලාභසක්කාරං උප්පාදෙස්සාමා’’ති. තෙ වජ්ජං ඔලොකෙන්තා – ‘‘තීසු ද්වාරෙසු ආජීවෙ චාති චතූසුපි ඨානෙසු සමණස්ස ගොතමස්ස වජ්ජං පස්සිතුං න සක්කා, ඉමානි චත්තාරි ඨානානි මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤත්ථ ඔලොකෙථා’’ති ආහංසු. අථ නෙසං අන්තරෙ එකො එවමාහ – ‘‘අහං අඤ්ඤං න පස්සාමි, ඉමෙ අන්වඩ්ඪමාසං සන්නිපතිත්වා ද්වාරවාතපානානි පිධාය සාමණෙරානම්පි පවෙසනං න දෙන්ති. ජීවිතසදිසාපි උපට්ඨාකා දට්ඨුං න ලභන්ති, ආවට්ටනිමායං ඔසාරෙත්වා ඔසාරෙත්වා ජනං ආවට්ටෙත්වා ආවට්ටෙත්වා ඛාදන්ති. සචෙ තං මයං ආහරිතුං සක්ඛිස්සාම, එවං නො ලාභසක්කාරඋළාරො භවිස්සතී’’ති. අපරොපි එවමෙව වදන්තො උට්ඨාසි. සබ්බෙ එකවාදා අහෙසුං. තතො ආහංසු – ‘‘යො තං ආහරිතුං සක්ඛිස්සති, තං මයං අම්හාකං සමයෙ ජෙට්ඨකං කරිස්සාමා’’ති.

තතො කොටිතො පට්ඨාය ‘‘ත්වං සක්ඛිස්සසි, ත්වං සක්ඛිස්සසී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘අහං න සක්ඛිස්සාමි, අහං න සක්ඛිස්සාමී’’ති බහූහි වුත්තෙ සරභං පුච්ඡිංසු – ‘‘ත්වං සක්ඛිස්සසි ආචරියා’’ති. සො ආහ – ‘‘අගරු එතං ආහරිතුං, සචෙ තුම්හෙ අත්තනො කථාය ඨත්වා මං ජෙට්ඨකං කරිස්සථා’’ති. අගරු එතමාචරිය ආහර, ත්වං කතොයෙවාසි අම්හෙහි ජෙට්ඨකොති. සො ආහ – ‘‘තං ආහරන්තෙන ථෙනෙත්වා වා විලුම්පිත්වා වා ආහරිතුං න සක්කා, සමණස්ස පන ගොතමස්ස සාවකසදිසෙන හුත්වා තස්ස සාවකෙ වන්දිත්වා වත්තපටිවත්තං කත්වා තෙසං පත්තෙ භත්තං භුඤ්ජිත්වා ආහරිතුං සක්කා. රුච්චති වො එතස්ස එත්තකස්ස කිරියා’’ති. යංකිඤ්චි කත්වා ආහරිත්වා ච නො දෙහීති. තෙන හි මං දිස්වා අපස්සන්තා විය භවෙය්‍යාථාති පරිබ්බාජකානං සඤ්ඤං දත්වා දුතියදිවසෙ පාතොව උට්ඨාය ගිජ්ඣකූටමහාවිහාරං ගන්ත්වා දිට්ඨදිට්ඨානං භික්ඛූනං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන පාදෙ වන්දි. භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘අඤ්ඤෙ පරිබ්බාජකා චණ්ඩා ඵරුසා, අයං පන සද්ධො භවිස්සති පසන්නො’’ති. භන්තෙ, තුම්හෙ ඤත්වා යුත්තට්ඨානස්මිංයෙව පබ්බජිතා, මයං පන අනුපධාරෙත්වා අතිත්ථෙනෙව පක්ඛන්තා අනිය්‍යානිකමග්ගෙ විචරාමාති. සො එවං වත්වා දිට්ඨෙ දිට්ඨෙ භික්ඛූ පුනප්පුනං වන්දති, න්හානොදකාදීනි පටියාදෙති, දන්තකට්ඨං කප්පියං කරොති, පාදෙ ධොවති මක්ඛෙති, අතිරෙකභත්තං ලභිත්වා භුඤ්ජති.

තං ඉමිනා නීහාරෙන වසන්තං එකො මහාථෙරො දිස්වා, ‘‘පරිබ්බාජක, ත්වං සද්ධො පසන්නො, කිං න පබ්බජසී’’ති. කො මං, භන්තෙ, පබ්බාජෙස්සති. මයඤ්හි චිරකාලං භදන්තානං පච්චත්ථිකා හුත්වා විචරිම්හාති. ථෙරො ‘‘සචෙ ත්වං පබ්බජිතුකාමො, අහං තං පබ්බාජෙස්සාමී’’ති වත්වා පබ්බාජෙසි. සො පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය නිරන්තරං වත්තපටිවත්තමකාසි. අථ නං ථෙරො වත්තෙ පසීදිත්වා නචිරස්සෙව උපසම්පාදෙසි. සො උපොසථදිවසෙ භික්ඛූහි සද්ධිං උපොසථග්ගං පවිසිත්වා භික්ඛූ මහන්තෙන උස්සාහෙන පාතිමොක්ඛං පග්ගණ්හන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉමිනා නීහාරෙන ඔසාරෙත්වා ඔසාරෙත්වා ලොකං ඛාදන්ති, කතිපාහෙන හරිස්සාමී’’ති චින්තෙසි. සො පරිවෙණං ගන්ත්වා උපජ්ඣායං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, කො නාමො අයං ධම්මො’’ති පුච්ඡි. පාතිමොක්ඛො නාම, ආවුසොති. උත්තමධම්මො එස, භන්තෙ, භවිස්සතීති. ආම, ආවුසො, සකලසාසනධාරණී අයං සික්ඛාති. භන්තෙ, සචෙ එස සික්ඛාධම්මො උත්තමො, ඉමමෙව පඨමං ගණ්හාමීති. ගණ්හාවුසොති ථෙරො සම්පටිච්ඡි. සො ගණ්හන්තො පරිබ්බාජකෙ පස්සිත්වා ‘‘කීදිසං ආචරියා’’ති පුච්ඡිතො, ‘‘ආවුසො, මා චින්තයිත්ථ, කතිපාහෙන ආහරිස්සාමී’’ති වත්වා නචිරස්සෙව උග්ගණ්හිත්වා උපජ්ඣායං ආහ – ‘‘එත්තකමෙව, භන්තෙ, උදාහු අඤ්ඤම්පි අත්ථී’’ති. එත්තකමෙව, ආවුසොති.

සො පුනදිවසෙ යථානිවත්ථපාරුතොව ගහිතනීහාරෙනෙව පත්තං ගහෙත්වා ගිජ්ඣකූටා නික්ඛම්ම පරිබ්බාජකාරාමං අගමාසි. පරිබ්බාජකා දිස්වා ‘‘කීදිසං, ආචරිය, නාසක්ඛිත්ථ මඤ්ඤෙ ආවට්ටනිමායං ආහරිතු’’න්ති තං පරිවාරයිංසු. මා චින්තයිත්ථ, ආවුසො, ආහටා මෙ ආවට්ටනිමායා, ඉතො පට්ඨාය අම්හාකං ලාභසක්කාරො මහා භවිස්සති. තුම්හෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා හොථ, මා විවාදං අකත්ථාති. සචෙ තෙ, ආචරිය, සුග්ගහිතා, අම්හෙපි නං වාචෙහීති. සො ආදිතො පට්ඨාය පාතිමොක්ඛං ඔසාරෙසි. අථ තෙ සබ්බෙපි – ‘‘එථ, භො, නගරෙ විචරන්තා සමණස්ස ගොතමස්ස අවණ්ණං කථෙස්සාමා’’ති අනුග්ඝාටිතෙසුයෙව නගරද්වාරෙසු ද්වාරසමීපං ගන්ත්වා විවටෙන ද්වාරෙන සබ්බපඨමං පවිසිංසු. එවං සලිඞ්ගෙනෙව අපක්කන්තං තං පරිබ්බාජකං සන්ධාය – ‘‘සරභො නාම පරිබ්බාජකො අචිරපක්කන්තො හොතී’’ති වුත්තං.

තං දිවසං පන භගවා පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො ඉදං අද්දස – ‘‘අජ්ජ සරභො පරිබ්බාජකො නගරෙ විචරිත්වා පකාසනීයකම්මං කරිස්සති, තිණ්ණං රතනානං අවණ්ණං කථෙන්තො විසං සිඤ්චිත්වා පරිබ්බාජකාරාමං ගමිස්සති, අහම්පි තත්ථෙව ගමිස්සාමි, චතස්සොපි පරිසා තත්ථෙව ඔසරිස්සන්ති. තස්මිං සමාගමෙ චතුරාසීති පාණසහස්සානි අමතපානං පිවිස්සන්තී’’ති. තතො ‘‘තස්ස ඔකාසො හොතු, යථාරුචියා අවණ්ණං පත්ථරතූ’’ති චින්තෙත්වා ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘ආනන්ද, අට්ඨාරසසු මහාවිහාරෙසු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මයා සද්ධිංයෙව පිණ්ඩාය චරිතුං ආරොචෙහී’’ති. ථෙරො තථා අකාසි. භික්ඛූ පත්තචීවරමාදාය සත්ථාරමෙව පරිවාරයිංසු. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝං ආදාය ද්වාරගාමසමීපෙයෙව පිණ්ඩාය චරි. සරභොපි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං නගරං පවිට්ඨො තත්ථ තත්ථ පරිසමජ්ඣෙ රාජද්වාරවීථිචතුක්කාදීසු ච ගන්ත්වා ‘‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තියානං ධම්මො’’තිආදීනි අභාසි. තං සන්ධාය සො රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසතීතිආදි වුත්තං. තත්ථ අඤ්ඤාතොති ඤාතො අවබුද්ධො, පාකටං කත්වා උග්ගහිතොති දීපෙති. අඤ්ඤායාති ජානිත්වා. අපක්කන්තොති සලිඞ්ගෙනෙව අපක්කන්තො. සචෙ හි සමණස්ස ගොතමස්ස සාසනෙ කොචි සාරො අභවිස්ස, නාහං අපක්කමිස්සං. තස්ස පන සාසනං අසාරං නිස්සාරං, ආවට්ටනිමායං ඔසාරෙත්වා සමණා ලොකං ඛාදන්තීති එවමත්ථං දීපෙන්තො එවමාහ.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූති අථ එවං තස්මිං පරිබ්බාජකෙ භාසමානෙ අරඤ්ඤවාසිනො පඤ්චසතා භික්ඛූ ‘‘අසුකට්ඨානං නාම සත්ථා පිණ්ඩාය චරිතුං ගතො’’ති අජානන්තා භික්ඛාචාරවෙලායං රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. තෙ සන්ධායෙතං වුත්තං. අස්සොසුන්ති සුණිංසු. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසූති ‘‘ඉමං කාරණං දසබලස්ස ආරොචෙස්සාමා’’ති උපසඞ්කමිංසු.

සිප්පිනිකාතීරන්ති සිප්පිනිකාති එවංනාමිකාය නදියා තීරං. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙනාති කායඞ්ගවාචඞ්ගානි අචොපෙත්වා අබ්භන්තරෙ ඛන්තිං ධාරෙත්වා චිත්තෙනෙව අධිවාසෙසීති අත්ථො. එවං අධිවාසෙත්වා පුන චින්තෙසි – ‘‘කිං නු ඛො අජ්ජ මයා සරභස්ස වාදං මද්දිතුං ගච්ඡන්තෙන එකකෙන ගන්තබ්බං, උදාහු භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතෙනා’’ති. අථස්ස එතදහොසි – සචාහං භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ගමිස්සාමි, මහාජනො එවං චින්තෙස්සති – ‘‘සමණො ගොතමො වාදුප්පත්තිට්ඨානං ගච්ඡන්තො පක්ඛං උක්ඛිපිත්වා ගන්ත්වා පරිසබලෙන උප්පන්නං වාදං මද්දති, පරවාදීනං සීසං උක්ඛිපිතුං න දෙතී’’ති. න ඛො පන මය්හං උප්පන්නෙ වාදෙ පරං ගහෙත්වා මද්දනකිච්චං අත්ථි, අහමෙව ගන්ත්වා මද්දිස්සාමි. අනච්ඡරියං චෙතං ය්වාහං ඉදානි බුද්ධභූතො අත්තනො උප්පන්නං වාදං මද්දෙය්‍යං, චරියං චරණකාලෙ අහෙතුකපටිසන්ධියං නිබ්බත්තෙනාපි හි මයා වහිතබ්බං ධුරං අඤ්ඤො වහිතුං සමත්ථො නාම නාහොසි. ඉමස්ස පනත්ථස්ස සාධනත්ථං –

‘‘යතො යතො ගරු ධුරං, යතො ගම්භීරවත්තනී;

තදාස්සු කණ්හං යුඤ්ජෙන්ති, ස්වාස්සු තං වහතෙ ධුර’’න්ති. (ජා. 1.1.29) –

ඉදං කණ්හජාතකං ආහරිතබ්බං. අතීතෙ කිර එකො සත්ථවාහො එකිස්සා මහල්ලිකාය ගෙහෙ නිවාසං ගණ්හි. අථස්ස එකිස්සා ධෙනුයා රත්තිභාගසමනන්තරෙ ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. සා එකං වච්ඡකං විජායි. මහල්ලිකාය වච්ඡකං දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය පුත්තසිනෙහො උදපාදි. පුනදිවසෙ සත්ථවාහපුත්තො – ‘‘තව ගෙහවෙතනං ගණ්හාහී’’ති ආහ. මහල්ලිකා ‘‘මය්හං අඤ්ඤෙන කිච්චං න අත්ථි, ඉමමෙව වච්ඡකං දෙහී’’ති ආහ. ගණ්හ, අම්මාති. සා තං ගණ්හිත්වා ඛීරං පායෙත්වා යාගුභත්තතිණාදීනි දදමානා පොසෙසි. සො වුද්ධිමන්වාය පරිපුණ්ණරූපො බලවීරියසම්පන්නො අහොසි සම්පන්නාචාරො, කාළකො නාම නාමෙන. අථෙකස්ස සත්ථවාහස්ස පඤ්චහි සකටසතෙහි ආගච්ඡන්තස්ස උදකභින්නට්ඨානෙ සකටචක්කං ලග්ගි. සො දසපි වීසම්පි තිංසම්පි යොජෙත්වා නීහරාපෙතුං අසක්කොන්තො කාළකං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘තාත, තව වෙතනං දස්සාමි, සකටං මෙ උක්ඛිපිත්වා දෙහී’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා තං ආදාය – ‘‘අඤ්ඤො ඉමිනා සද්ධිං ධුරං වහිතුං සමත්ථො නත්ථී’’ති ධුරසකටෙ යොත්තං බන්ධිත්වා තං එකකංයෙව යොජෙසි. සො තං සකටං උක්ඛිපිත්වා ථලෙ පතිට්ඨාපෙත්වා එතෙනෙව නිහාරෙන පඤ්ච සකටසතානි නීහරි. සො සබ්බපච්ඡිමසකටං නීහරිත්වා මොචියමානො ‘‘සු’’න්ති කත්වා සීසං උක්ඛිපි.

සත්ථවාහො ‘‘අයං එත්තකානි සකටානි උක්ඛිපන්තො එවං න අකාසි, වෙතනත්ථං මඤ්ඤෙ කරොතී’’ති සකටගණනාය කහාපණෙ ගහෙත්වා පඤ්චසතභණ්ඩිකං තස්ස ගීවාය බන්ධාපෙසි. සො අඤ්ඤෙසං අත්තනො සන්තිකං අල්ලීයිතුං අදෙන්තො උජුකං ගෙහමෙව අගමාසි. මහල්ලිකා දිස්වා මොචෙත්වා කහාපණභාවං ඤත්වා ‘‘කස්මා, පුත්ත, එවමකාසි, මා ත්වං ‘මයා කම්මං කත්වා ආභතෙන අයං ජීවිස්සතී’ති සඤ්ඤමකාසී’’ති වත්වා ගොණං උණ්හොදකෙන න්හාපෙත්වා තෙලෙන අබ්භඤ්ජිත්වා ‘‘ඉතො පට්ඨාය පුන මා එවමකාසී’’ති ඔවදි. එවං සත්ථා ‘‘චරියං චරණකාලෙ අහෙතුකපටිසන්ධියං නිබ්බත්තෙනාපි හි මයා වහිතබ්බධුරං අඤ්ඤො වහිතුං සමත්ථො නාම නාහොසී’’ති චින්තෙත්වා එකකොව අගමාසි. තං දස්සෙතුං අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතොතිආදි වුත්තං.

තත්ථ පටිසල්ලානාති පුථුත්තාරම්මණෙහි චිත්තං පටිසංහරිත්වා සල්ලානතො, ඵලසමාපත්තිතොති අත්ථො. තෙනුපසඞ්කමීති පරිබ්බාජකෙසු සකලනගරෙ පකාසනීයකම්මං කත්වා නගරා නික්ඛම්ම පරිබ්බාජකාරාමෙ සන්නිපතිත්වා ‘‘සචෙ, ආවුසො සරභ, සමණො ගොතමො ආගමිස්සති, කිං කරිස්සසී’’ති. සමණෙ ගොතමෙ එකං කරොන්තෙ අහං ද්වෙ කරිස්සාමි, ද්වෙ කරොන්තෙ චත්තාරි, චත්තාරි කරොන්තෙ පඤ්ච, පඤ්ච කරොන්තෙ දස, දස කරොන්තෙ වීසති, වීසති කරොන්තෙ තිංසං, තිංසං කරොන්තෙ චත්තාලීසං, චත්තාලීසං කරොන්තෙ පඤ්ඤාසං, පඤ්ඤාසං කරොන්තෙ සතං, සතං කරොන්තෙ සහස්සං කරිස්සාමීති එවං අඤ්ඤමඤ්ඤං සීහනාදකථං සමුට්ඨාපෙත්වා නිසින්නෙසු උපසඞ්කමි.

උපසඞ්කමන්තො පන යස්මා පරිබ්බාජකාරාමස්ස නගරමජ්ඣෙනෙව මග්ගො, තස්මා සුරත්තදුපට්ටං නිවාසෙත්වා සුගතමහාචීවරං පාරුපිත්වා විස්සට්ඨබලො රාජා විය එකකොව නගරමජ්ඣෙන අගමාසි. මිච්ඡාදිට්ඨිකා දිස්වා ‘‘පරිබ්බාජකා සමණස්ස ගොතමස්ස පකාසනීයකම්මං කරොන්තා අවණ්ණං පත්ථරිංසු, සො එතෙ අනුවත්තිත්වා සඤ්ඤාපෙතුං ගච්ඡති මඤ්ඤෙ’’ති අනුබන්ධිංසු. සම්මාදිට්ඨිකාපි ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො පත්තචීවරං ආදාය එකකොව නික්ඛන්තො, අජ්ජ සරභෙන සද්ධිං මහාධම්මසඞ්ගාමො භවිස්සති. මයම්පි තස්මිං සමාගමෙ කායසක්ඛිනො භවිස්සාමා’’ති අනුබන්ධිංසු. සත්ථා පස්සන්තස්සෙව මහාජනස්ස පරිබ්බාජකාරාමං උපසඞ්කමි.

පරිබ්බාජකා රුක්ඛානං ඛන්ධවිටපසාඛන්තරෙහි සමුග්ගච්ඡන්තා ඡබ්බණ්ණඝනබුද්ධරස්මියො දිස්වා ‘‘අඤ්ඤදා එවරූපො ඔභාසො නාම නත්ථි, කිං නු ඛො එත’’න්ති උල්ලොකෙත්වා ‘‘සමණො ගොතමො ආගච්ඡතී’’ති ආහංසු. තං සුත්වාව සරභො ජාණුකන්තරෙ සීසං ඨපෙත්වා අධොමුඛො නිසීදි. එවං තස්මිං සමයෙ භගවා තං ආරාමං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. තථාගතො හි ජම්බුදීපතලෙ අග්ගකුලෙ ජාතත්තා අග්ගාසනාරහොතිස්ස සබ්බත්ථ ආසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොති. එවං පඤ්ඤත්තෙ මහාරහෙ බුද්ධාසනෙ නිසීදි.

තෙ පරිබ්බාජකා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොචුන්ති සම්මාසම්බුද්ධෙ කිර සරභෙන සද්ධිං එත්තකං කථෙන්තෙයෙව භික්ඛුසඞ්ඝො සත්ථු පදානුපදිකො හුත්වා පරිබ්බාජකාරාමං සම්පාපුණි, චතස්සොපි පරිසා පරිබ්බාජකාරාමෙයෙව ඔසරිංසු. තතො තෙ පරිබ්බාජකා ‘‘අච්ඡරියං සමණස්ස ගොතමස්ස කම්මං, සකලනගරං විචරිත්වා අවණ්ණං පත්ථරිත්වා පකාසනීයකම්මං කත්වා ආගතානං වෙරීනං පටිසත්තූනං පච්චාමිත්තානං සන්තිකං ආගන්ත්වා ථොකම්පි විග්ගාහිකකථං න කථෙසි, ආගතකාලතො පට්ඨාය සතපාකතෙලෙන මක්ඛෙන්තො විය අමතපානං පායෙන්තො විය මධුරකථං කථෙතී’’ති සබ්බෙපි සම්මාසම්බුද්ධං අනුවත්තන්තා එතදවොචුං.

යාචෙය්‍යාසීති ආයාචෙය්‍යාසි පත්ථෙය්‍යාසි පිහෙය්‍යාසි. තුණ්හීභූතොති තුණ්හීභාවං උපගතො. මඞ්කුභූතොති නිත්තෙජතං ආපන්නො. පත්තක්ඛන්ධොති ඔනතගීවො. අධොමුඛොති හෙට්ඨාමුඛො. සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතොති ‘‘අහං සම්මාසම්බුද්ධො, සබ්බෙ ධම්මා මයා අභිසම්බුද්ධා’’ති එවං පටිජානතො තව. අනභිසම්බුද්ධාති ඉමෙ නාම ධම්මා තයා අනභිසම්බුද්ධා. තත්ථාති තෙසු අනභිසම්බුද්ධාති එවං දස්සිතධම්මෙසු. අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සතීති අඤ්ඤෙන වා වචනෙන අඤ්ඤං වචනං පටිච්ඡාදෙස්සති, අඤ්ඤං පුච්ඡිතො අඤ්ඤං කථෙස්සතීති අධිප්පායො. බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සතීති බහිද්ධා අඤ්ඤං ආගන්තුකකථං ආහරන්තො පුරිමකථං අපනාමෙස්සති. අප්පච්චයන්ති අනභිරද්ධිං අතුට්ඨාකාරං පාතුකරිස්සතීති පාකටං කරිස්සති. එත්ථ ච අප්පච්චයෙන දොමනස්සං වුත්තං, පුරිමෙහි ද්වීහි මන්දබලවභෙදො කොධොයෙව.

එවං භගවා පඨමවෙසාරජ්ජෙන සීහනාදං නදිත්වා පුන දුතියාදීහි නදන්තො යො ඛො මං පරිබ්බාජකාතිආදිමාහ. තත්ථ යස්ස ඛො පන තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතොති යස්ස මග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා අත්ථාය තයා චතුසච්චධම්මො දෙසිතො. සො න නිය්‍යාතීති සො ධම්මො න නිය්‍යාති න නිග්ගච්ඡති, න තං අත්ථං සාධෙතීති වුත්තං හොති. තක්කරස්සාති යො නං කරොති, තස්ස පටිපත්තිපූරකස්ස පුග්ගලස්සාති අත්ථො. සම්මා දුක්ඛක්ඛයායාති හෙතුනා නයෙන කාරණෙන සකලස්ස වට්ටදුක්ඛස්ස ඛයාය. අථ වා යස්ස ඛො පන තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතොති යස්ස තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො. සෙය්‍යථිදං – රාගපටිඝාතත්ථාය අසුභකම්මට්ඨානං, දොසපටිඝාතත්ථාය මෙත්තාභාවනා, මොහපටිඝාතත්ථාය පඤ්ච ධම්මා, විතක්කුපච්ඡෙදාය ආනාපානස්සති. සො න නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායාති සො ධම්මො යො නං යථාදෙසිතං කරොති, තස්ස තක්කරස්ස සම්මා හෙතුනා නයෙන කාරණෙන වට්ටදුක්ඛක්ඛයාය න නිය්‍යාති න නිග්ගච්ඡති, තං අත්ථං න සාධෙතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකොති යථා අයං සරභො පරිබ්බාජකො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසින්නො, එවං නිසීදිස්සතීති.

එවං තීහි පදෙහි සීහනාදං නදිත්වා දෙසනං නිවත්තෙන්තස්සෙව තථාගතස්ස තස්මිං ඨානෙ සන්නිපතිතා චතුරාසීතිපාණසහස්සපරිමාණා පරිසා අමතපානං පිවි, සත්ථා පරිසාය අමතපානස්ස පීතභාවං ඤත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පක්කාමි. තමත්ථං දස්සෙතුං අථ ඛො භගවාතිආදි වුත්තං. තත්ථ සීහනාදන්ති සෙට්ඨනාදං අභීතනාදං අප්පටිනාදං. වෙහාසං පක්කාමීති අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය අධිට්ඨාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන ආකාසං පක්ඛන්දි. එවං පක්ඛන්දො ච පන තංඛණඤ්ඤෙව ගිජ්ඣකූටමහාවිහාරෙ පතිට්ඨාසි.

වාචාය සන්නිතොදකෙනාති වචනපතොදෙන. සඤ්ජම්භරිමකංසූති සම්භරිතං නිරන්තරඵුටං අකංසු, උපරි විජ්ඣිංසූති වුත්තං හොති. බ්‍රහාරඤ්ඤෙති මහාරඤ්ඤෙ. සීහනාදං නදිස්සාමීති සීහස්ස නදතො ආකාරං දිස්වා ‘‘අයම්පි තිරච්ඡානගතො, අහම්පි, ඉමස්ස චත්තාරො පාදා, මය්හම්පි, අහම්පි එවමෙව සීහනාදං නදිස්සාමී’’ති චින්තෙසි. සො සීහස්ස සම්මුඛා නදිතුං අසක්කොන්තො තස්මිං ගොචරාය පක්කන්තෙ එකකො නදිතුං ආරභි. අථස්ස සිඞ්ගාලසද්දොයෙව නිච්ඡරි. තෙන වුත්තං – සිඞ්ගාලකංයෙව නදතීති. භෙරණ්ඩකන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අපිච භින්නස්සරං අමනාපසද්දං නදතීති වුත්තං හොති. එවමෙව ඛො ත්වන්ති ඉමිනා ඔපම්මෙන පරිබ්බාජකා තථාගතං සීහසදිසං කත්වා සරභං සිඞ්ගාලසදිසං අකංසු. අම්බුකසඤ්චරීති ඛුද්දකකුක්කුටිකා. පුරිසකරවිතං රවිස්සාමීති මහාකුක්කුටං රවන්තං දිස්වා ‘‘ඉමස්සපි ද්වෙ පාදා ද්වෙ පක්ඛා, මය්හම්පි තථෙව, අහම්පි එවරූපං රවිතං රවිස්සාමී’’ති සා තස්ස සම්මුඛා රවිතුං අසක්කොන්තී තස්මිං පක්කන්තෙ රවමානා කුක්කුටිකාරවංයෙව රවි. තෙන වුත්තං – අම්බුකසඤ්චරිරවිතංයෙව රවතීති. උසභොති ගොණො. සුඤ්ඤායාති තුච්ඡාය ජෙට්ඨකවසභෙහි විරහිතාය. ගම්භීරං නදිතබ්බං මඤ්ඤතීති ජෙට්ඨකවසභස්ස නාදසදිසං ගම්භීරනාදං නදිතබ්බං මඤ්ඤති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.