3. තතියපණ්ණාසකං

(11) 1. ආසාදුප්පජහවග්ගවණ්ණනා

119. තතියස්ස පණ්ණාසකස්ස පඨමෙ ආසාති තණ්හා. දුප්පජහාති දුච්චජා දුන්නීහරා. ලාභාසාය දුප්පජහභාවෙන සත්තා දසපි වස්සානි වීසතිපි සට්ඨිපි වස්සානි ‘‘අජ්ජ ලභිස්සාම, ස්වෙ ලභිස්සාමා’’ති රාජානං උපට්ඨහන්ති, කසිකම්මාදීනි කරොන්ති, උභතොබ්‍යූළ්හං සඞ්ගාමං පක්ඛන්දන්ති, අජපථසඞ්කුපථාදයො පටිපජ්ජන්ති, නාවාය මහාසමුද්දං පවිසන්ති. ජීවිතාසාය දුප්පජහත්තා සම්පත්තෙ මරණකාලෙපි වස්සසතජීවිං අත්තානං මඤ්ඤන්ති. සො කම්මකම්මනිමිත්තාදීනි පස්සන්තොපි ‘‘දානං දෙහි පූජං, කරොහී’’ති අනුකම්පකෙහි වුච්චමානො ‘‘නාහං මරිස්සාමි, ජීවිස්සාමි’’ච්චෙව ආසාය කස්සචි වචනං න ගණ්හාති.

120. දුතියෙ පුබ්බකාරීති පඨමං උපකාරස්ස කාරකො. කතඤ්ඤූකතවෙදීති තෙන කතං ඤත්වා පච්ඡා කාරකො. තෙසු පුබ්බකාරී ‘‘ඉණං දෙමී’’ති සඤ්ඤං කරොති, පච්ඡා කාරකො ‘‘ඉණං ජීරාපෙමී’’ති සඤ්ඤං කරොති.

121. තතියෙ තිත්තො ච තප්පෙතා චාති පච්චෙකබුද්ධො ච තථාගතසාවකො ච ඛීණාසවො තිත්තො නාම, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො තිත්තො ච තප්පෙතා ච.

122. චතුත්ථෙ දුත්තප්පයාති දායකෙන දුත්තප්පයා තප්පෙතුං න සුකරා. නික්ඛිපතීති නිදහති න පරිභුඤ්ජති. විස්සජ්ජෙතීති පරෙසං දෙති.

123. පඤ්චමෙ න විස්සජ්ජෙතීති සබ්බංයෙව පරෙසං න දෙති, අත්තනො පන යාපනමත්තං ගහෙත්වා අවසෙසං දෙති.

124. ඡට්ඨෙ සුභනිමිත්තන්ති ඉට්ඨාරම්මණං.

125. සත්තමෙ පටිඝනිමිත්තන්ති අනිට්ඨනිමිත්තං.

126. අට්ඨමෙ පරතො ච ඝොසොති පරස්ස සන්තිකා අස්සද්ධම්මසවනං.

127. නවමෙ පරතො ච ඝොසොති පරස්ස සන්තිකා සද්ධම්මසවනං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ආසාදුප්පජහවග්ගො පඨමො.

(12) 2. ආයාචනවග්ගවණ්ණනා

131. දුතියස්ස පඨමෙ එවං සම්මා ආයාචමානො ආයාචෙය්‍යාති සද්ධො භික්ඛු උට්ඨහිත්වා ‘‘යාදිසො සාරිපුත්තත්ථෙරො පඤ්ඤාය, අහම්පි තාදිසො හොමි. යාදිසො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො ඉද්ධියා, අහම්පි තාදිසො හොමී’’ති එවං ආයාචන්තො පිහෙන්තො පත්ථෙන්තො යං අත්ථි, තස්සෙව පත්ථිතත්තා සම්මා පත්ථෙය්‍ය නාම. ඉතො උත්තරි පත්ථෙන්තො මිච්ඡා පත්ථෙය්‍ය. එවරූපා හි පත්ථනා යං නත්ථි, තස්ස පත්ථිතත්තා මිච්ඡාපත්ථනා නාම හොති. කිං කාරණා? එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණන්ති යථා හි සුවණ්ණං වා හිරඤ්ඤං වා තුලෙන්තස්ස තුලා ඉච්ඡිතබ්බා, ධඤ්ඤං මිනන්තස්ස මානන්ති තුලනෙ තුලා, මිනනෙ ච මානං පමාණං හොති, එවමෙව මම සාවකානං භික්ඛූනං එසා තුලා එතං පමාණං යදිදං සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා. තෙ ගහෙත්වා ‘‘අහම්පි ඤාණෙන වා ඉද්ධියා වා එතම්පමාණො හොමී’’ති අත්තානං තුලෙතුං වා පමාණෙතුං වා සක්කා, න ඉතො අඤ්ඤථා.

132. දුතියාදීසුපි එසෙව නයො. ඉදං පනෙත්ථ විසෙසමත්තං – ඛෙමා ච භික්ඛුනී උප්පලවණ්ණා චාති එතාසු හි ඛෙමා පඤ්ඤාය අග්ගා, උප්පලවණ්ණා ඉද්ධියා. තස්මා ‘‘පඤ්ඤාය වා ඉද්ධියා වා එතාදිසී හොමී’’ති සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය. තථා චිත්තො ගහපති පඤ්ඤාය අග්ගො, හත්ථකො රාජකුමාරො මහිද්ධිකතාය. තස්මා ‘‘පඤ්ඤාය වා ඉද්ධියා වා එදිසො හොමී’’ති සම්මා ආයාචමානො ආයාචෙය්‍ය. ඛුජ්ජුත්තරාපි මහාපඤ්ඤතාය අග්ගා, නන්දමාතා මහිද්ධිකතාය. තස්මා ‘‘පඤ්ඤාය වා ඉද්ධියා වා එතාදිසී හොමී’’ති සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය.

135. පඤ්චමෙ ඛතන්ති ගුණානං ඛතත්තා ඛතං. උපහතන්ති ගුණානං උපහතත්තා උපහතං, ඡින්නගුණං නට්ඨගුණන්ති අත්ථො. අත්තානං පරිහරතීති නිග්ගුණං අත්තානං ජග්ගති ගොපායති. සාවජ්ජොති සදොසො. සානුවජ්ජොති සඋපවාදො. පසවතීති පටිලභති. අනනුවිච්චාති අජානිත්වා අවිනිච්ඡිනිත්වා. අපරියොගාහෙත්වාති අනනුපවිසිත්වා. අවණ්ණාරහස්සාති අවණ්ණයුත්තස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස තිත්ථියස්ස වා තිත්ථියසාවකස්ස වා. වණ්ණං භාසතීති ‘‘සුප්පටිපන්නො එස සම්මාපටිපන්නො’’ති ගුණං කථෙති. වණ්ණාරහස්සාති බුද්ධාදීසු අඤ්ඤතරස්ස සම්මාපටිපන්නස්ස. අවණ්ණං භාසතීති ‘‘දුප්පටිපන්නො එස මිච්ඡාපටිපන්නො’’ති අගුණං කථෙති. අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසතීති ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපන්නානං මිච්ඡාපටිපන්නානං තිත්ථියානං තිත්ථියසාවකානං ‘‘ඉතිපි දුප්පටිපන්නා ඉතිපි මිච්ඡාපටිපන්නා’’ති අවණ්ණං භාසති. වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසතීති සුප්පටිපන්නානං සම්මාපටිපන්නානං බුද්ධානං බුද්ධසාවකානං ‘‘ඉතිපි සුප්පටිපන්නා ඉතිපි සම්මාපටිපන්නා’’ති වණ්ණං භාසති.

136. ඡට්ඨෙ අප්පසාදනීයෙ ඨානෙති අප්පසාදකාරණෙ. පසාදං උපදංසෙතීති දුප්පටිපදාය මිච්ඡාපටිපදාය ‘‘අයං සුප්පටිපදා සම්මාපටිපදා’’ති පසාදං ජනෙති. පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදන්ති සුප්පටිපදාය සම්මාපටිපදාය ‘‘අයං දුප්පටිපදා මිච්ඡාපටිපදා’’ති අප්පසාදං ජනෙතීති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

137. සත්තමෙ ද්වීසූති ද්වීසු ඔකාසෙසු ද්වීසු කාරණෙසු. මිච්ඡාපටිපජ්ජමානොති මිච්ඡාපටිපත්තිං පටිපජ්ජමානො. මාතරි ච පිතරි චාති මිත්තවින්දකො විය මාතරි, අජාතසත්තු විය පිතරි. සුක්කපක්ඛො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

138. අට්ඨමෙ තථාගතෙ ච තථාගතසාවකෙ චාති දෙවදත්තො විය තථාගතෙ, කොකාලිකො විය ච තථාගතසාවකෙ. සුක්කපක්ඛෙ ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතෙ, නන්දගොපාලකසෙට්ඨිපුත්තො විය ච තථාගතසාවකෙ.

139. නවමෙ සචිත්තවොදානන්ති සකචිත්තස්ස වොදානං, අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං එතං නාමං. න ච කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියතීති ලොකෙ ච රූපාදීසු ධම්මෙසු කිඤ්චි එකං ධම්මම්පි න ගණ්හාති න පරාමසති. එවමෙත්ථ අනුපාදානං නාම දුතියො ධම්මො හොති. දසමෙකාදසමානි උත්තානත්ථානෙවාති.

ආයාචනවග්ගො දුතියො.

(13) 3. දානවග්ගවණ්ණනා

142. තතියස්ස පඨමෙ දානානීති දිය්‍යනකවසෙන දානානි, දෙය්‍යධම්මස්සෙතං නාමං. සවත්ථුකා වා චෙතනා දානං, සම්පත්තිපරිච්චාගස්සෙතං නාමං. ආමිසදානන්ති චත්තාරො පච්චයා දිය්‍යනකවසෙන ආමිසදානං නාම. ධම්මදානන්ති ඉධෙකච්චො අමතපත්තිපටිපදං කථෙත්වා දෙති, ඉදං ධම්මදානං නාම.

143. දුතියෙ චත්තාරො පච්චයා යජනකවසෙන යාගො නාම ධම්මොපි යජනකවසෙන යාගොති වෙදිතබ්බො.

144. තතියෙ ආමිසස්ස චජනං ආමිසචාගො, ධම්මස්ස චජනං ධම්මචාගො. චතුත්ථෙ උපසග්ගමත්තං විසෙසො.

146. පඤ්චමෙ චතුන්නං පච්චයානං භුඤ්ජනං ආමිසභොගො, ධම්මස්ස භුඤ්ජනං ධම්මභොගො. ඡට්ඨෙ උපසග්ගමත්තං විසෙසො.

148. සත්තමෙ චතුන්නං පච්චයානං සංවිභජනං ආමිසසංවිභාගො, ධම්මස්ස සංවිභජනං ධම්මසංවිභාගො.

149. අට්ඨමෙ චතූහි පච්චයෙහි සඞ්ගහො ආමිසසඞ්ගහො, ධම්මෙන සඞ්ගහො ධම්මසඞ්ගහො.

150. නවමෙ චතූහි පච්චයෙහි අනුග්ගණ්හනං ආමිසානුග්ගහො, ධම්මෙන අනුග්ගණ්හනං ධම්මානුග්ගහො.

151. දසමෙ චතූහි පච්චයෙහි අනුකම්පනං ආමිසානුකම්පා, ධම්මෙන අනුකම්පනං ධම්මානුකම්පාති.

දානවග්ගො තතියො.

(14) 4. සන්ථාරවග්ගවණ්ණනා

152. චතුත්ථස්ස පඨමෙ චතූහි පච්චයෙහි අත්තනො ච පරස්ස ච අන්තරපටිච්ඡාදනවසෙන සන්ථරණං ආමිසසන්ථාරො, ධම්මෙන සන්ථරණං ධම්මසන්ථාරො. දුතියෙ උපසග්ගමත්තං විසෙසො.

154. තතියෙ වුත්තප්පකාරස්ස ආමිසස්ස එසනා ආමිසෙසනා, ධම්මස්ස එසනා ධම්මෙසනා. චතුත්ථෙ උපසග්ගමත්තමෙව විසෙසො.

156. පඤ්චමෙ මත්ථකප්පත්තා ආමිසපරියෙසනා ආමිසපරියෙට්ඨි, මත්ථකප්පත්තාව ධම්මපරියෙසනා ධම්මපරියෙට්ඨීති වුත්තා.

157. ඡට්ඨෙ ආමිසෙන පූජනං ආමිසපූජා, ධම්මෙන පූජනං ධම්මපූජා.

158. සත්තමෙ ආතිථෙය්‍යානීති ආගන්තුකදානානි. අතිථෙය්‍යානීතිපි පාඨො.

159. අට්ඨමෙ ආමිසං ඉජ්ඣනකසමිජ්ඣනකවසෙන ආමිසිද්ධි, ධම්මොපි ඉජ්ඣනකසමිජ්ඣනකවසෙන ධම්මිද්ධි.

160. නවමෙ ආමිසෙන වඩ්ඪනං ආමිසවුද්ධි, ධම්මෙන වඩ්ඪනං ධම්මවුද්ධි.

161. දසමෙ රතිකරණට්ඨෙන ආමිසං ආමිසරතනං, ධම්මො ධම්මරතනං.

162. එකාදසමෙ ආමිසස්ස චිනනං වඩ්ඪනං ආමිසසන්නිචයො, ධම්මස්ස චිනනං වඩ්ඪනං ධම්මසන්නිචයො.

163. ද්වාදසමෙ ආමිසස්ස විපුලභාවො ආමිසවෙපුල්ලං, ධම්මස්ස විපුලභාවො ධම්මවෙපුල්ලන්ති.

සන්ථාරවග්ගො චතුත්ථො.

(15) 5. සමාපත්තිවග්ගවණ්ණනා

164. පඤ්චමස්ස පඨමෙ සමාපත්තිකුසලතාති ආහාරසප්පායං උතුසප්පායං පරිග්ගණ්හිත්වා සමාපත්තිසමාපජ්ජනෙ ඡෙකතා. සමාපත්තිවුට්ඨානකුසලතාති යථාපරිච්ඡෙදෙන ගතෙ කාලෙ වියත්තො හුත්වා උට්ඨහන්තො වුට්ඨානකුසලො නාම හොති, එවං කුසලතා.

165. දුතියෙ අජ්ජවන්ති උජුභාවො. මද්දවන්ති මුදුභාවො.

166. තතියෙ ඛන්තීති අධිවාසනඛන්ති. සොරච්චන්ති සුසීල්‍යභාවෙන සුරතභාවො.

167. චතුත්ථෙ සාඛල්‍යන්ති සණ්හවාචාවසෙන සම්මොදමානභාවො. පටිසන්ථාරොති ආමිසෙන වා ධම්මෙන වා පටිසන්ථරණං.

168. පඤ්චමෙ අවිහිංසාති කරුණාපුබ්බභාගො. සොචෙය්‍යන්ති සීලවසෙන සුචිභාවො. ඡට්ඨසත්තමානි උත්තානත්ථානෙව.

171. අට්ඨමෙ පටිසඞ්ඛානබලන්ති පච්චවෙක්ඛණබලං.

172. නවමෙ මුට්ඨස්සච්චෙ අකම්පනෙන සතියෙව සතිබලං. උද්ධච්චෙ අකම්පනෙන සමාධියෙව සමාධිබලං.

173. දසමෙ සමථොති චිත්තෙකග්ගතා. විපස්සනාති සඞ්ඛාරපරිග්ගාහකඤ්ඤාණං.

174. එකාදසමෙ සීලවිපත්තීති දුස්සීල්‍යං. දිට්ඨිවිපත්තීති මිච්ඡාදිට්ඨි.

175. ද්වාදසමෙ සීලසම්පදාති පරිපුණ්ණසීලතා. දිට්ඨිසම්පදාති සම්මාදිට්ඨිකභාවො. තෙන කම්මස්සකතසම්මාදිට්ඨි, ඣානසම්මාදිට්ඨි, විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි, මග්ගසම්මාදිට්ඨි, ඵලසම්මාදිට්ඨීති සබ්බාපි පඤ්චවිධා සම්මාදිට්ඨි සඞ්ගහිතා හොති.

176. තෙරසමෙ සීලවිසුද්ධීති විසුද්ධිසම්පාපකං සීලං. දිට්ඨිවිසුද්ධීති විසුද්ධිසම්පාපිකා චතුමග්ගසම්මාදිට්ඨි, පඤ්චවිධාපි වා සම්මාදිට්ඨි.

177. චුද්දසමෙ දිට්ඨිවිසුද්ධීති විසුද්ධිසම්පාපිකා සම්මාදිට්ඨියෙව. යථාදිට්ඨිස්ස ච පධානන්ති හෙට්ඨිමමග්ගසම්පයුත්තං වීරියං. තඤ්හි තස්සා දිට්ඨියා අනුරූපත්තා ‘‘යථාදිට්ඨිස්ස ච පධාන’’න්ති වුත්තං.

178. පන්නරසමෙ අසන්තුට්ඨිතා ච කුසලෙසු ධම්මෙසූති අඤ්ඤත්‍ර අරහත්තමග්ගා කුසලෙසු ධම්මෙසු අසන්තුට්ඨිභාවො.

179. සොළසමෙ මුට්ඨස්සච්චන්ති මුට්ඨස්සතිභාවො. අසම්පජඤ්ඤන්ති අඤ්ඤාණභාවො.

180. සත්තරසමෙ අපිලාපනලක්ඛණා සති. සම්මා පජානනලක්ඛණං සම්පජඤ්ඤන්ති.

සමාපත්තිවග්ගො පඤ්චමො. තතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.