4. චතුත්ථපණ්ණාසකං
155. චතුත්ථස්ස පඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙවාති.
8. කම්මනිදානසුත්තවණ්ණනා
174. අට්ඨමෙ ලොභහෙතුකම්පීති පාණාතිපාතස්ස ලොභො උපනිස්සයකොටියා හෙතු හොති දොසමොහසම්පයුත්තොපි. ඉමිනා උපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.
9. පරික්කමනසුත්තවණ්ණනා
175. නවමෙ පරික්කමනං හොතීති පරිවජ්ජනං හොති.
10. චුන්දසුත්තවණ්ණනා
176. දසමෙ කම්මාරපුත්තස්සාති සුවණ්ණකාරපුත්තස්ස. කස්ස නො ත්වන්ති කස්ස නු ත්වං. පච්ඡාභූමකාති පච්ඡාභූමිවාසිකා. කමණ්ඩලුකාති කමණ්ඩලුධාරිනො. සෙවාලමාලිකාති සෙවාලමාලා විය ධාරෙන්ති. සෙවාලපටනිවාසිතාතිපි වුත්තමෙව. උදකොරොහකාති සායතතියකං උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තා. ආමසෙය්‍යාසීති හත්ථෙන පරිමජ්ජෙය්‍යාසි.
11. ජාණුස්සොණිසුත්තවණ්ණනා
177. එකාදසමෙ උපකප්පතූති පාපුණාතු. ඨානෙති ඔකාසෙ. නො අට්ඨානෙති නො අනොකාසෙ. නෙරයිකානං ආහාරො නාම තත්ථ නිබ්බත්තනකම්මමෙව. තෙනෙව හි තෙ තත්ථ යාපෙන්ති. තිරච්ඡානයොනිකානං පන තිණපණ්ණාදිවසෙන ආහාරො වෙදිතබ්බො. මනුස්සානං ඔදනකුම්මාසාදිවසෙන, දෙවානං සුධාභොජනාදිවසෙන, පෙත්තිවෙසයිකානං ඛෙළසිඞ්ඝාණිකාදිවසෙන. යං වා පනස්ස ඉතො අනුප්පවෙච්ඡන්තීති යං තස්ස මිත්තාදයො ඉතො දදන්තා අනුපවෙසෙන්ති. පෙත්තිවෙසයිකා එව හි පරදත්තූපජීවිනො හොන්ති, න අඤ්ඤෙසං පරෙහි දින්නං උපකප්පති. දායකොපි අනිප්ඵලොති යං සන්ධාය තං දානං දින්නං, තස්ස උපකප්පතු වා මා වා, දායකෙන පන න සක්කා නිප්ඵලෙන භවිතුං, දායකො තස්ස දානස්ස විපාකං ලභතියෙව.
අට්ඨානෙපි භවං ගොතමො පරිකප්පං වදතීති අනොකාසෙ උප්පන්නෙපි තස්මිං ඤාතකෙ භවං ගොතමො දානස්ස ඵලං පරිකප්පෙතියෙව පඤ්ඤාපෙතියෙවාති පුච්ඡති. බ්‍රාහ්මණස්ස හි ‘‘එවං දින්නස්ස දානස්ස ඵලං දායකො න ලභතී’’ති ලද්ධි. අථස්ස භගවා පඤ්හං පටිජානිත්වා ‘‘දායකො නාම යත්ථ කත්ථචි පුඤ්ඤඵලූපජීවිට්ඨානෙ නිබ්බත්තො දානස්ස ඵලං ලභතියෙවා’’ති දස්සෙතුං ඉධ බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. සො තත්ථ ලාභී හොතීති සො තත්ථ හත්ථියොනියං නිබ්බත්තොපි මඞ්ගලහත්ථිට්ඨානං පත්වා ලාභී හොති. අස්සාදීසුපි එසෙව නයො. සාධුවග්ගො උත්තානත්ථොයෙවාති.
ජාණුස්සොණිවග්ගො දුතියො.
චතුත්ථපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.
(21) 1. කරජකායවග්ගො
211. පඤ්චමස්ස පඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.
6. සංසප්පනීයසුත්තවණ්ණනා
216. ඡට්ඨෙ සංසප්පනීයපරියායං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මපරියායන්ති සංසප්පනස්ස කාරණං දෙසනාසඞ්ඛාතං ධම්මදෙසනං. සංසප්පතීති තං කම්මං කරොන්තො ආසප්පති පරිසප්පති විප්ඵන්දති. ජිම්හා ගතීති තෙන කම්මෙන යං ගතිං ගමිස්සති, සා ජිම්හා හොති. ජිම්හුපපත්තීති තස්ස යං ගතිං උපපජ්ජිස්සති, සාපි ජිම්හාව හොති. සංසප්පජාතිකාති සංසප්පනසභාවා. භූතා භූතස්ස උපපත්ති හොතීති භූතස්මා සභාවතො විජ්ජමානකම්මා සත්තස්ස නිබ්බත්ති හොති. ඵස්සා ඵුසන්තීති විපාකඵස්සා ඵුසන්ති.
7-8. සඤ්චෙතනිකසුත්තද්වයවණ්ණනා
217-218. සත්තමෙ සඤ්චෙතනිකානන්ති චෙතෙත්වා පකප්පෙත්වා කතානං. උපචිතානන්ති චිතානං වඩ්ඪිතානං. අප්පටිසංවෙදිත්වාති තෙසං කම්මානං විපාකං අවෙදියිත්වා. බ්‍යන්තීභාවන්ති විගතන්තභාවං තෙසං කම්මානං පරිච්ඡෙදපරිවටුමතාකරණං. තඤ්ච ඛො දිට්ඨෙව ධම්මෙති තඤ්ච ඛො විපාකං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං දිට්ඨෙව ධම්මෙ. උපපජ්ජන්ති උපපජ්ජවෙදනීයං අනන්තරෙ අත්තභාවෙ. අපරෙ වා පරියායෙති අපරපරියායවෙදනීයං පන සංසාරප්පවත්තෙ සති සහස්සිමෙපි අත්තභාවෙති. ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘සංසාරප්පවත්තෙ පටිලද්ධවිපාකාරහකම්මෙ න විජ්ජති සො ජගතිප්පදෙසො, යත්ථ ඨිතො මුච්චෙය්‍ය පාපකම්මා’’ති. තිවිධාති තිප්පකාරා. කායකම්මන්තසන්දොසබ්‍යාපත්තීති කායකම්මන්තසඞ්ඛාතා විපත්ති. ඉමිනා නයෙන සබ්බපදානි වෙදිතබ්බානි. අට්ඨමෙ අපණ්ණකො මණීති සමන්තතො චතුරස්සො පාසකො.
9. කරජකායසුත්තවණ්ණනා
219. නවමෙ දුක්ඛස්සාති විපාකදුක්ඛස්ස, වට්ටදුක්ඛස්සෙව වා. ඉමස්මිං සුත්තෙ මණිඔපම්මං නත්ථි. එවං විගතාභිජ්ඣොති එවන්ති නිපාතමත්තං. යථා වා මෙත්තං භාවෙන්තා විගතාභිජ්ඣා භවන්ති, එවං විගතාභිජ්ඣො. එවමස්ස විගතාභිජ්ඣතාදීහි නීවරණවික්ඛම්භනං දස්සෙත්වා ඉදානි අකුසලනිස්සරණානි කථෙන්තො මෙත්තාසහගතෙනාතිආදිමාහ. අප්පමාණන්ති අප්පමාණසත්තාරම්මණතාය චිණ්ණවසිතාය වා අප්පමාණං. පමාණකතං කම්මං නාම කාමාවචරකම්මං. න තං තත්‍රාවතිට්ඨතීති තං මහොඝො පරිත්තං උදකං විය අත්තනො ඔකාසං ගහෙත්වා ඨාතුං න සක්කොති, අථ ඛො නං ඔඝෙ පරිත්තං උදකං විය ඉදමෙව අප්පමාණං කම්මං අජ්ඣොත්ථරිත්වා අත්තනො විපාකං නිබ්බත්තෙති. දහරතග්ගෙති දහරකාලතො පට්ඨාය.
නායං කායො ආදායගමනියොති ඉමං කායං ගහෙත්වා පරලොකං ගන්තුං නාම න සක්කාති අත්ථො. චිත්තන්තරොති චිත්තකාරණො, අථ වා චිත්තෙනෙව අන්තරිකො. එකස්සෙව හි චුතිචිත්තස්ස අනන්තරා දුතියෙ පටිසන්ධිචිත්තෙ දෙවො නාම හොති, නෙරයිකො නාම හොති, තිරච්ඡානගතො නාම හොති. පුරිමනයෙපි චිත්තෙන කාරණභූතෙන දෙවො නෙරයිකො වා හොතීති අත්ථො. සබ්බං තං ඉධ වෙදනීයන්ති දිට්ඨධම්මවෙදනීයකොට්ඨාසවනෙතං වුත්තං. න තං අනුගං භවිස්සතීති මෙත්තාය උපපජ්ජවෙදනීයභාවස්ස උපච්ඡින්නත්තා උපපජ්ජවෙදනීයවසෙන න අනුගතං භවිස්සති. ඉදං සොතාපන්නසකදාගාමිඅරියපුග්ගලානං පච්චවෙක්ඛණං වෙදිතබ්බං. අනාගාමිතායාති ඣානානාගාමිතාය. ඉධපඤ්ඤස්සාති ඉමස්මිං සාසනෙ පඤ්ඤා ඉධපඤ්ඤා නාම, සාසනචරිතාය අරියපඤ්ඤාය ඨිතස්ස අරියසාවකස්සාති අත්ථො. උත්තරිවිමුත්තින්ති අරහත්තං. දසමං උත්තානත්ථමෙවාති.
කරජකායවග්ගො පඨමො.
(22) 2. සාමඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා
221. දුතියස්ස පඨමං ආදිං කත්වා සබ්බා පෙය්‍යාලතන්ති උත්තානත්ථායෙවාති.
මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය
දසකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.