සොණාථෙරීවත්ථු

241. සත්තමෙ ආරද්ධවීරියානන්ති පග්ගහිතපරිපුණ්ණවීරියානං සොණා අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ වුත්ථා බහූ පුත්තධීතරො ලභිත්වා සබ්බෙපි විසුං විසුං ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාපෙසි. තෙ තතො පට්ඨාය ‘‘අයං අම්හාකං කිං කරිස්සතී’’ති තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං ‘‘මාතා’’ති සඤ්ඤම්පි න කරිංසු. බහුපුත්තිකසොණා තෙසං අත්තනි අගාරවභාවං ඤත්වා ‘‘ඝරාවාසෙන කිං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. අථ නං භික්ඛුනියො ‘‘අයං වත්තං න ජානාති, අයුත්තං කරොතී’’ති දණ්ඩකම්මං කරොන්ති. පුත්තධීතරො තං දණ්ඩකම්මං ආහරන්තිං දිස්වා ‘‘අයං යාවජ්ජදිවසා සික්ඛාමත්තම්පි න ජානාතී’’ති දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ උප්පණ්ඩෙසුං. සා තෙසං වචනං සුත්වා උප්පන්නසංවෙගා ‘‘අත්තනො ගතිවිසොධනං කාතුං වට්ටතී’’ති නිසින්නට්ඨානෙපි ඨිතට්ඨානෙපි ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායති. සා යථෙව පුබ්බෙ බහුපුත්තිකසොණත්ථෙරීති පඤ්ඤායිත්ථ, එවං පච්ඡා ආරද්ධවීරියසොණත්ථෙරීති පාකටා ජාතා.

අථෙකදිවසං භික්ඛුනියො විහාරං ගච්ඡන්තියො ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකං තාපෙය්‍යාසි, සොණෙ’’ති වත්වා අගමංසු. සාපි උදකතාපනතො පුරෙතරමෙව අග්ගිසාලාය චඞ්කමිත්වා චඞ්කමිත්වා ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායන්තී විපස්සනං වඩ්ඪෙසි. සත්ථා ගන්ධකුටියං නිසින්නොව ඉමං ඔභාසගාථං අභාසි –

‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං ධම්මමුත්තමං;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො ධම්මමුත්තම’’න්ති. (ධ. ප. 115);

සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අරහත්තං පත්තා, ආගන්තුකජනො ච අනුපධාරෙත්වාව මයි අවඤ්ඤාය කිඤ්චි වත්වා බහුං අපුඤ්ඤම්පි පසවෙය්‍ය, තස්මා සංලක්ඛණකාරණං කාතුං වට්ටතී’’ති. සා උදකභාජනං උද්ධනං ආරොපෙත්වා හෙට්ඨා අග්ගිං න අකාසි. භික්ඛුනියො ආගන්ත්වා උද්ධනං ඔලොකෙන්තියො අග්ගිං අදිස්වා ‘‘ඉමං මහල්ලිකං ‘භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකං තාපෙහී’ති අවොචුම්හ, අජ්ජාපි උද්ධනෙ අග්ගිම්පි න කරොතී’’ති ආහංසු. අය්‍යෙ, කිං තුම්හාකං අග්ගිනා, උණ්හොදකෙන න්හායිතුකාමා භාජනතො උදකං ගහෙත්වා න්හායථාති? තාපි ‘‘භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති ගන්ත්වා උදකෙ හත්ථං ඔතාරෙත්වා උණ්හභාවං ඤත්වා එකකුටං ආහරිත්වා උදකං ගණ්හන්ති, ගහිතගහිතට්ඨානං පරිපූරති. තදා සබ්බාව තස්සා අරහත්තෙ ඨිතභාවං ඤත්වා දහරතරා තාව පඤ්චපතිට්ඨිතෙන පාදෙසු පතිත්වා ‘‘මයං, අය්‍යෙ, එත්තකං කාලං තුම්හෙ අනුපධාරෙත්වා විහෙඨෙත්වා විහෙඨෙත්වා කථයිම්හ, ඛමථ නො’’ති ඛමාපෙසුං. වුද්ධතරාපි උක්කුටිකං නිසීදිත්වා ‘‘ඛම, අය්‍යෙ’’ති ඛමාපෙසුං. තතො පට්ඨාය ‘‘මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිත්වාපි ආරද්ධවීරියභාවෙන නචිරස්සෙව අග්ගඵලෙ පතිට්ඨිතා’’ති ථෙරියා ගුණො පාකටො අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො සොණත්ථෙරිං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.